2012 yılında aramızdan ayrılan “bozkırın tezenesi” merhum Neşet Ertaş’ın en güzel türkülerinden biri, “Cahildim, dünyanın rengine kandım” dizesiyle başlar. İnsanın, temellük ettiğini düşündüğü bir bilgiye ilişkin hayal kırıklığını bu dizelerden daha iyi ifade eden söz yoktur herhalde. Şairin bir tür özeleştiri olarak da değerlendirilebilecek olan kavrayışı, aynı zamanda kendisinin geçirdiği bir değişimi de aksettirmektedir. Burada özne kendi geçirdiği dönüşümü (cahil/dim) ilan ve itiraf etmekle kalmamakta, aynı zamanda nesnenin arızî olduğunu fark ettiği kabuğunu (rengini) aşarak özüne temas ettiğini (kandığını) bulgulamaktadır. Görüldüğü gibi mesele bütünüyle epistemolojiktir. Kavrayan, kavrayışındaki sorunun kendisindeki bir kavrayış sorunundan kaynaklandığını, kavradığının kavranan şeyin özü değil görüntüsü olduğunu kavramıştır. Sırada hakikat ile yüzleşmek vardır. “Hayale aldandım, boşuna yandım.” Hakikati bu şekilde çıplak elle avuçlayan birinin yapabileceği iki şey kalır geride: Susmak veya ağıt yakmak. Meselenin bilmek ya da anlamakla ilgili olmadığı anlaşılmış, bakanın gözü ötekinden kendi içine dönmüş, derin bir şaşkınlıkla tahayyülün tahavvül tarafından yutulduğuna şahit olunmuştur.
Bu girişi, insanın bilgi ile olan ilişkisinin son derece netameli olduğunu resmetme, örneğin İslâm tarihinin en ilgi çekici ünitelerinden biri olan ezoterik (bâtınî) kavrayışın mutlak addettiği zâhir-bâtın (kabuk-öz) ayrımının dayandığı insanî zemine işaret etme çabasıyla yaptım. İslâm tarihinde birçok ilgi çekici siyasî, içtimaî ve dinî harekete kaynaklık eden bâtınî kavrama biçiminin, her ne kadar geleneksel İslâmî anlayış tarafından itikâdî bir sapma olarak nitelendirilse de temelde insanın epistemolojik kavrayışından beslenen bir tavır olduğunu, doğrudan doğruya hakikatin kendisine dair bir iddiaya sahip bulunduğunu dillendirmek istedim. Ve elbette doğal ve kaçınılmaz da olduğunu… Yine insanın öğrenme, anlama ve bilme deneyimlerinin “nesne” ile olan irtibatına yaslanmakla birlikte ondan çok daha fazlasına karşılık geldiğini de…
