Gazeteci-yazar Sibel Eraslan, hukuk eğitiminden gazeteciliğe, öyküden romana uzanan yazı hayatında bugüne kadar 19 kitaba imza attı. Romanlarında ümmete önderlik eden kadınların hikâyelerine odaklanan Eraslan; Hz. Hatice, Hz. Meryem, Hz. Fatıma ve Hz. Asiye gibi isimleri edebiyatın imkânlarıyla yeniden anlatıyor. Çocuk yaşlarda başlayan yazı serüvenini Mustafa Kutlu ve Dergâh çevresinin etkisiyle edebî bir çizgiye taşıyan Eraslan, 2026 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne edebiyat alanında layık görüldü. Ustalarla Söyleşi serimizin konuğu Eraslan ile yazarlık yolculuğunu, kadınların tarihteki izlerini, edebiyatın sorumluluğunu ve insan ruhunun görünmeyen yanlarını konuştuk.
Edebiyat dalında 2026 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne layık görüldünüz. Bu ödül sizin için nasıl bir anlam taşıyor?
Bu ödüle bizleri layık gördüğü için öncelikle Sayın Cumhurbaşkanımıza teşekkürlerimi arz ederim. Edebiyat çok sessiz bir güçtür, yani ne resim ne de musiki... Renkleri, sesleri, biçimleri olmayan, bir içten geçirişin başka bir iç ile etkileşimi... İçten içe ilerleyen bir şey. Bu alçak gönüllü sanatı devletin liyakat skalasında görüp değerlendirmesi fevkalade önemli. Bu yüzden edebiyat adına da şükranlarımı sunuyorum.
EDEBİYAT İÇTE BAŞLAR
Yazmaya başladığınız ilk yıllara dönecek olursak, bir yanda hukukçu kimliğiniz bir yanda siyaset bir yanda gazetecilik ve hikayeler romanlar geldi peşinden. Edebiyat içinizi boşaltma deşarj olma yönteminiz miydi? Nasıl başladınız ilk edebi olarak kalem oynatmaya?
Edebiyat içinde yol alışım neredeyse çocukluk çağlarıma denk gelir. Ortaokuldayken yazdığım öykü ve şiirler Çocuk Radyosu’nda okunurdu. Lisedeyken öğretmenim Ayla Ağabegüm yazılarımı Türk Edebiyatı Dergisi’nde yayımlardı. Üniversitedeyken artık yazıyordum. Sefa Kaplan Bey’in asistanlığını yaptığım sıralarda sinema ve kitap değerlendirmeleri yapıyordum. Hukuk Fakültesi’nde Teklif Dergisi’ni çıkarmaya başladık. Orada siyaset ve hukuk metinleri yazdım, tek kadın yazar bendim.. Sonra Mektup Dergisi, Akit ve Star gazetelerinde devam ettim. Evet ciddi emek verilmiş bir hukuk mücadelesinin içinde oldum hep. Mustafa Kutlu ve Dergah hayatımın dönüm noktasıdır. Ve tabii içini dökmeyi biz edebiyat olarak görmeyiz. Bununla birlikte evet edebiyat içeride 'iç’te başlar.
ÖLÜMÜN OLDUĞU YERDE AF PAYI OLABİLMELİ
Köşe yazılarınızda da romanlarınızda da adeta bir “anne şefkati” veya “kız kardeşlik” dili kuruyorsunuz. Kutuplaşmanın bu kadar keskinleştiği bir iklimde, bu yapıcı ve birleştirici dili korumayı nasıl başarıyorsunuz?
Hayat çok kısa ve hepimiz aslen çok da dayanıklı varlıklar değiliz. Ölümün olduğu her yerde bir af payı olabilmelidir. Çok ağır hastalıklar geçirdim ve çok hasta baktım.. İnsanın ne kadar muhteşem ve ne kadar kırılgan olduğunu görebilecek kadar çok yaşadım…
Edebiyat dünyasında kadın yazar olmayı bir de bugünden değerlendirebilir misiniz?
Elbette kadın olarak yazarlık geçtiğimiz iki yüzyıla göre daha kolay. Ama mesela Fatma Aliye Hanım’ın "Udi" adlı eserine bir bakın veya Ref’et adlı romanına... Geçtiğimiz yüzyılda çok daha zordu aşılması gereken dağlar.
KENDİMİZDEN İBARET DEĞİLİZ
Yıllar geçtikçe insanın yazma cesareti artar mı, yoksa anlatacaklarının ağırlığı karşısında daha mı temkinli olur?
Daha temkinliyim diyebilirim kendi adıma. Bunun biraz toplumsal bir sorumluluk olduğunu da görüyorum. Kendimizden ibaret değiliz. Bir de yaş ilerledikçe sözün daha çok azaldığı içte hissedişin ise çok çok arttığı bir yola giriyorsunuz. Arkadaşlarımız öldü bizim… Onları toprağa verdik. Elbette bu ağırlık veriyor sarf edeceğiniz sözlerin öz kütlesine. Belkıs İbrahimhakkıoğlu’nun “Cümle sorumluluktur, kelimeyse nasip” cümlesini anladığım bir yaştayım…
EN BÜYÜK HİKÂYE KENDİ HAYATIMIZDA GİZLİ
Sanatta ve edebiyatta “usta” olarak anılacağınız bir birikime sahipsiniz. Bu uzun yolculukta heybenizde en çok neyi biriktirdiniz? Kırgınlıklar mı, umutlar mı daha ağır basıyor?
Her ikisi de vardır hepimizin heybesinde ama edebiyata adım atan herkes bir yalnızlık sözleşmesi imzalamış gibidir. Yazmamızın pek çok sebebi vardır, James Joyce Ulyses’i yazarken, onun babasının bir Macar Yahudi'si olduğunu ve Katolik İrlanda ve sonrasında yaşadığı sürgün hislerini bilmeniz gerekiyor mesela. Halide Edip Hanım'ın incinmişliği hemen her eserinden dökülür, gibi... Kırgınlıklarımızla ve sevinçlerimizle birlikte yürüyoruz. En büyük hikâye kendi hayatımızda gizli…
BABİL’İN DİLİ UNUTULDU
Bugün edebiyat dünyasında sizi en çok kaygılandıran şey nedir?
Babil’de eskiden herkesin bilip konuştuğu bir dil varmış. Meleklerin diliymiş bu. Fakat insanlar o kadar çok kibre kapılıp o kadar çok dünyaya tamah etmeye başlamışlar ki, koca Babil yıkılmış. O büyük kentten kaçabilenler dünyanın dört bir yanına giderlerken bu dili unutmuşlar. Ve herkes farklı bir dilde konuşmaya başlayınca kimse birbirini anlamaz olmuş…
BİR ŞEY SİZE GELİR VE ÇARPAR
Öykülerinizde insanın kırılganlıkları, yalnızlıkları, sadakat ve ihanet gibi meseleler öne çıkıyor. İnsanın görünmeyen taraflarını anlatmak sizin için neden bu kadar önemli?
Öykü ya da bizim muhitin ifadesiyle hikâye, romandan zordur bence. Şiire yakındır. Kısa ve küçük bir zeminde dünyadan bahsedersiniz ve dünyalardan. Başkalarının hayatını merak etmek değil bu, ufacık bir görüntüden içinizin taşması gibi bir şey. Veya bir kelime, bir ses, bir koku sizi taşıyıverir bir anlatının içine. Romanda inşaat ne kadar önemliyse hikâyede bir şeyin size gelmesidir bence söz konusu olan. Bir şey size gelir, çarpar ve siz titreyip taşarsınız.
GÖLGEDE KALANLARIN TARİHİNİ MERAK ETTİM
Romanlarınızda Hz. Hatice, Hz. Meryem, Hz. Fatıma, Hz. Asiye gibi tarihin önemli kadın şahsiyetlerine yer veriyorsunuz. Bu isimlerin hikâyelerini anlatma ihtiyacı nasıl doğdu ve devamı gelecek mi?
Tarih, hüzündür. Hele ana karakter değilseniz. Ben hep gölgede kalanların tarihini merak ettim. Yani sultan veya kral olmadığı halde ülke tarihini etkileyen kişiler veya peygamber olmadığı halde peygamberin hayatını aydınlatan ışıklar… Kadının tarihidir bu aslında. Osmanlı'da kadın, zamanın içindeki kadın, kutsal ve kadın gibi örüntüleri var altında… Merkezde olmayanların tarihinden yola çıkarak bunu roman tekniği ile çok sesli bir hale taşıdım.
Kaynak: Sevda Dursun / Yeni Şafak
