Zeytinburnu Belediyesi, Türk edebiyatının romancı, gazeteci ve düşünür kimliğiyle tanınan isimlerinden Peyami Safa'yı, 23-24 Ekim 2026 tarihlerinde düzenlediği iki günlük sempozyumla andı. Zeytinburnu Kültür Sanat'ta gerçekleştirilen “Mütefekkir Bir Muharririn Dünyası: Peyami Safa” başlıklı programda yazarın edebî eserleri, düşünce hayatı, siyasi görüşleri, kültür eleştirileri ve Türk edebiyatına katkıları farklı başlıklar altında değerlendirildi.
Zeytinburnu Belediyesinin kültür ve düşünce dünyasının önemli isimlerini ele aldığı sempozyum dizisinin 20'ncisi olan etkinlik, 23 Ekim Cuma günü saat 15.00'te başladı. İlk gün iki, ikinci gün dört olmak üzere toplam altı oturum gerçekleştirildi. Akademisyenler, edebiyat araştırmacıları ve yazarların katıldığı program, 24 Ekim Cumartesi günü Prof. Dr. Seval Şahin'in “Peyami Safa'yı Eksik Okumak” başlıklı kapanış konuşmasıyla sona erecek şekilde düzenlendi.
SEMPOZYUMUN AÇILIŞINA BAKAN YARDIMCISI COŞKUN YILMAZ DA KATILDI
Sempozyumun açılış programına Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Coşkun Yılmaz, Zeytinburnu Kaymakamı Adem Uslu ve Zeytinburnu Belediye Başkanı Ömer Arısoy katıldı. Açılışta konuşan isimler arasında yer alan Yılmaz, kültürel mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının önemine değindi. Programa Albayrak Medya Genel Müdürü Abdullah Hanönü ile akademisyenler ve kültür sanat dünyasından katılımcılar da iştirak etti.
Coşkun Yılmaz, konuşmasında Sirkeci ve Haydarpaşa'da yürütülen çalışmalara, Galata Kulesi ve Kız Kulesi'ndeki uygulamalara değinerek tarihî eserlerin korunmasına yönelik faaliyetleri anlattı. Kültürün toplumsal kimliğin korunmasındaki yerine işaret eden Yılmaz, “Kültür milli beka meselesidir. Kültür, bir milli güvenlik meselesidir. Kültür varlığımızın temel sebebi, öyküsü ve devamlılığıdır” ifadelerini kullandı.
ÖMER ARISOY: PEYAMİ SAFA'YI YENİDEN OKUTMAK VE TARTIŞMAK İSTİYORUZ
Zeytinburnu Belediye Başkanı Ömer Arısoy, sempozyum kapsamında Yeni Şafak'a yaptığı açıklamada Peyami Safa'nın Türk edebiyatında tanınan bir isim olmasına rağmen eserlerinin ve fikirlerinin yeterince okunmadığını belirtti. Safa'nın yalnızca romanlarıyla değil, gazeteciliği, fikir yazıları, eleştirileri ve edebî tartışmalarıyla da değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
Arısoy, “Peyami Safa genel olarak romancı diye bilinir. Çok bilinen isimlerin maalesef bir talihsizliği var. Herkes okumuş, herkes biliyormuş ne söylediğini gibi düşünülür. Biz vefatından 65 yıl sonra Peyami Safa'yı yeniden hatırlamak, hatırlatmak, yeniden okunmasına vesile olmak istiyoruz” dedi.
Peyami Safa'nın edebiyat ve düşünce dünyasındaki görüşlerinin yeniden tartışılmasını amaçladıklarını belirten Arısoy, yazarın eleştiriye açık yönlerinin de gündeme getirilmesi gerektiğini ifade etti. Arısoy, “Peyami Safa'yı yeniden okumak, tartışmak, reddedeceğimiz taraflarını yeniden hatırlamak ve reddetmek istiyoruz. Çünkü Peyami Safa'nın bunu hak ettiğini düşünüyoruz. Türk kültür dünyası için vazgeçilmez bir isim olduğunu düşünüyoruz” sözlerini kullandı.
ZEYTİNBURNU BELEDİYESİNİN 20'NCİ SEMPOZYUMU GERÇEKLEŞTİRİLDİ
Zeytinburnu Belediyesi, daha önce Kemal Tahir, Cemil Meriç, Necip Fazıl Kısakürek, Mehmet Âkif Ersoy, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Said Halim Paşa gibi Türk edebiyatı ve düşünce hayatının önemli isimlerine yönelik sempozyumlar gerçekleştirdi. Peyami Safa programı da belediyenin “Türkiye'nin Ruhu” başlığı altında sürdürdüğü kültürel çalışmaların bir parçası olarak düzenlendi.
Ömer Arısoy, geçmiş sempozyumların ardından hazırlanan kitapların araştırmacılar için kaynak oluşturduğunu belirtti. Etkinliklerin yalnızca düzenlendikleri tarihlerle sınırlı kalmamasını amaçladıklarını söyleyen Arısoy, sempozyum bildirilerini bir araya getiren yayınların kalıcı bir kültür arşivi oluşturduğunu ifade etti.
İLK OTURUMDA PEYAMİ SAFA'NIN ROMANCILIĞI VE SERVER BEDİ KİMLİĞİ KONUŞULDU
Sempozyumun 23 Ekim Cuma günü saat 15.45'te başlayan ilk oturumu, “Peyami Safa'dan Server Bedi'ye” başlığıyla gerçekleştirildi. Prof. Dr. M. Fatih Andı'nın başkanlığını üstlendiği oturumda Peyami Safa'nın roman anlayışı, edebî yöntemleri, siyasi yorumları ve farklı isimlerle ortaya koyduğu eserler ele alındı.
Prof. Dr. Abdullah Uçman, “Peyami Safa'nın Romanları, Romancılığı ve Roman Anlayışı” başlıklı tebliğinde yazarın romancılığına odaklandı. Prof. Dr. Mehmet Tekin, “Bir Tereddüdün Romanı'nda Biçim ve Metinlerarası Yöntem” başlıklı sunumuyla Safa'nın anlatım tekniklerini gündeme getirdi. Dr. Öğr. Üyesi Necmettin Turinay ise “Peyami Safa'nın Kemalizm Yorumları” başlıklı bildirisiyle yazarın siyasi ve fikrî yaklaşımını değerlendirdi.
Polisiye edebiyat araştırmacısı Erol Üyepazarcı da “Server Bedi ve Cingöz Recai” başlıklı konuşmasıyla Peyami Safa'nın müstear isimle kaleme aldığı eserler üzerinde durdu. Safa'nın Server Bedi imzasıyla oluşturduğu Cingöz Recai karakteri, Türk polisiye edebiyatındaki yeri bakımından programda ele alınan konular arasında yer aldı.
İKİNCİ OTURUMDA AŞK, KADIN, MUHAFAZAKÂRLIK VE FELSEFE ELE ALINDI
İlk günün ikinci oturumu, saat 17.15'te “Romandaki İnsan” başlığı altında düzenlendi. Prof. Dr. Fazıl Gökçek'in yönettiği oturumda Peyami Safa'nın roman karakterleri, insan tasavvuru, muhafazakârlık anlayışı, aşk ve kadın temsilleri ile felsefi düşünceleri üzerinde duruldu.
Prof. Dr. Özlem Fedai, “İzm'ler Arasında Bir ‘Öteki’ ve Peyami Safa'nın Romanlarında Muhafazakârlık” başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. Prof. Dr. Mustafa Zeki Çıraklı, yazarın kurgularındaki gerçek yazar ve varsayılan yazar sorununu ele alırken Yıldız Ramazanoğlu, “Peyami Safa Romanlarında Aşk ve Kadın Tahayyülü” başlıklı bildirisini sundu.
Prof. Dr. Mehmet Fatih Birgül ise “Peyami Safa ve Felsefe: Buhranlar ve Türkiye'nin İlk Heideggercilerinden Biri Olarak Peyami Safa” başlıklı çalışmasında yazarın felsefi düşünceyle ilişkisini gündeme taşıdı. Oturumda romanların edebî yapılarının yanı sıra düşünsel ve toplumsal içerikleri de ele alındı.
İKİNCİ GÜN PEYAMİ SAFA'NIN SİYASET VE TOPLUM ANLAYIŞI GÜNDEMDEYDİ
Sempozyumun 24 Ekim Cumartesi günkü programı, saat 10.30'da “Bir Devrin İçinden” başlıklı üçüncü oturumla devam edecek şekilde hazırlandı. Prof. Dr. Mehmet Narlı'nın başkanlığındaki oturumda Peyami Safa'nın yaşadığı dönemin siyasi ve toplumsal koşullarıyla ilişkisi, iktidar kavramına yaklaşımı ve Türk müziği tartışmalarındaki konumu gündeme alındı.
Program kapsamında Prof. Dr. Kenan Çağan'ın “Entelektüel Aritminin Oluşumunda İktidarın Etkisi”, Selçuk Karakılıç'ın “Peyami Safa'nın Siyasetle İmtihanı” ve Doç. Dr. Peyami Safa Gülay'ın “İmkânsız Akort: Türk Müziği Tartışmasında Peyami Safa'nın Konumu” başlıklı bildirilerine yer verildi.
Yazarın siyasi düşünceleriyle yaşadığı dönemin kültürel tartışmaları arasındaki ilişki, ikinci gün programının başlıca konularını oluşturdu. Peyami Safa'nın edebiyat dışındaki fikir yazıları ve tartışmaları da oturumların kapsamına alındı.
DÖRDÜNCÜ OTURUMDA EDEBİYAT, TOPLUM VE SİYASET İLİŞKİSİ İNCELENDİ
Saat 12.00'de başlayan program bölümünde “Edebiyat, Toplum ve Siyaset” başlıklı dördüncü oturuma yer verildi. Prof. Dr. Mahmut Hakkı Akın'ın başkanlığındaki oturumda Peyami Safa'nın romanlarındaki suç kavramı, toplumsal düzensizlik, anlatıcı tavrı ve Türkiye'nin siyasi tarihiyle kurduğu ilişki ele alındı.
Dr. Öğr. Görevlisi Hakan Arslanbenzer, “Peyami Safa Romanlarında Suç” başlıklı bildiriyle programda yer aldı. Doç. Dr. Yunus Emre Özsaray, “Peyami Safa'da Toplumsal Anominin Görünümleri ve Anlatıcı Tavrı” başlıklı çalışmasını sunarken Dr. Hasan Turgut, “2. Dünya Savaşı'nın Alacakaranlığında Matmazel Noraliya'nın Koltuğu” başlığıyla yazarın romanını tarihsel bağlamda ele aldı.
Doç. Dr. Öner Buçukcu ise “Türkiye'nin En Uzun 10 Yılında Peyami Safa” başlıklı tebliğiyle programda yer aldı. Oturumun içeriğinde Safa'nın eserlerinin yalnızca edebî özellikleri değil, yaşadığı dönemin siyasi ve toplumsal gelişmeleriyle bağlantıları da bulunuyordu.
SERVER BEDİ İMZASIYLA YAZDIĞI ESERLERE AYRI OTURUM AYRILDI
İkinci günün saat 14.30'da başlayan beşinci oturumu, “İki İmza Bir Muharrir” başlığını taşıdı. İbrahim Demirci'nin başkanlığını üstlendiği oturumda Peyami Safa'nın Server Bedi müstear adıyla yazdığı eserler, edebî kimliği ve farklı türlerdeki çalışmaları üzerinde duruldu.
Dr. Öğr. Görevlisi İsa İlkay Karabaşoğlu, “Bir Müstearın Poetikası: Birincil ve İkincil Yazarlık Rejimi Olarak Server Bedi” başlıklı bildiriyle oturumda yer aldı. Doç. Dr. Çimen Günay-Erkol, “Zıpçıktıklar'da Erkek Akıl ve Adaletin Tecellisi” başlıklı çalışmasını sundu.
Doç. Dr. Fatih Altuğ, “Sahte Yıldızın Hakikati: Sinema Delisi Kız'da Kadın Sinefilisi, Performans ve Medyatik Kimlik” başlıklı sunumuyla programa katıldı. Tevfik Furkan Akbuğa ise “‘Pazardan Pazara’: Peyami Safa'nın Server Bedi Müstearıyla Yazdıkları Üzerine Bir İnceleme” başlıklı bildirisini sundu.
Oturumda Peyami Safa'nın kendi adıyla yayımladığı eserlerle Server Bedi imzasını taşıyan çalışmalarının oluşturduğu edebî üretim alanı değerlendirildi.
SON OTURUMDA PEYAMİ SAFA'NIN KÜLTÜR VE SANAT ANLAYIŞI ELE ALINDI
Sempozyumun altıncı ve son oturumu, 24 Ekim Cumartesi günü saat 16.00'da “Kültür, Sanat ve Entelektüel Arayış” başlığıyla programa alındı. Necip Tosun'un başkanlığındaki oturumda Peyami Safa'nın ahlak anlayışı, şiir zevki, Paris mektupları ve kültür eleştirileri gündeme geldi.
Doç. Dr. Faruk Turinay, “Felaketlerin Telafisi ya da Ahlaki Ütopyaya Kaçış: Yaralanmış Bir Zekâ Olarak Peyami Safa” başlıklı bildiriyle yer aldı. Dr. Celal Fedai, “Tefekkür ve Teknik Arasında: Peyami Safa'nın Şiir Zevki” başlıklı sunumunu gerçekleştirdi.
Dr. Öğr. Üyesi Habil Sağlam, “Yaşamak versus Müşahede Etmek: Peyami Safa'nın Paris Mektupları” başlıklı çalışmasıyla programda bulunurken Dr. Öğr. Üyesi Hüseyin Etil, “Halis Kültürün Peşinde: Bir Kültür Eleştirmeni Olarak Peyami Safa” başlıklı bildiriyi sundu.
SEMPOZYUMUN KAPANIŞI SEVAL ŞAHİN'İN KONUŞMASINA AYRILDI
İki günlük sempozyumun kapanış bölümü, 24 Ekim Cumartesi günü saat 17.30-18.00 arasında Prof. Dr. Seval Şahin'in “Peyami Safa'yı Eksik Okumak” başlıklı konuşmasına ayrıldı. Kapanış programının konusu, Peyami Safa'nın edebî ve düşünsel kimliğinin farklı yönleriyle okunması olarak belirlendi.
Zeytinburnu Kültür Sanat'taki sempozyumun oturumları, programa yerinde katılamayan izleyicilerin takip edebilmesi amacıyla Zeytinburnu Belediyesinin YouTube kanalı üzerinden canlı yayın programına da dahil edildi. Etkinliğin altı oturumluk içeriğiyle Peyami Safa'nın romanlarından gazeteciliğine, siyasi görüşlerinden kültür eleştirilerine kadar farklı alanlardaki çalışmaları gündeme taşındı.
PEYAMİ SAFA SEMPOZYUMUNDA SUNULAN BİLDİRİLER KİTAPLAŞTIRILACAK
Zeytinburnu Belediye Başkanı Ömer Arısoy, sempozyumun ardından Peyami Safa hakkında kapsamlı bir kitap hazırlanacağını açıkladı. İki gün boyunca gerçekleştirilen altı oturumda sunulan bildirilerin yanı sıra etkinliğe katılamayan araştırmacıların çalışmalarının da yayında bir araya getirilmesi planlanıyor.
Arısoy, Zeytinburnu Belediyesinin önceki sempozyumlarından sonra yayımlanan kitapların araştırmacılar için kaynak niteliği taşıdığını belirtti. Peyami Safa üzerine hazırlanacak yayının da benzer bir çalışma olmasını amaçladıklarını ifade ederek kitabın ortaya çıkacak içeriğini merak ettiğini söyledi.
ARISOY'DAN FATİH-HARBİYE VE DOKUZUNCU HARİCİYE KOĞUŞU AÇIKLAMASI
Peyami Safa'nın eserleri hakkındaki kişisel görüşlerini de paylaşan Ömer Arısoy, özellikle Fatih-Harbiye ve Dokuzuncu Hariciye Koğuşu romanlarına değindi. Fatih-Harbiye eserini gençlik yıllarında okuduğunu belirten Arısoy, sempozyum vesilesiyle romanı yeniden okumak istediğini söyledi.
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu romanının Peyami Safa'nın kendi hayatından izler taşıdığına dikkat çeken Arısoy, yazarın yaşamı boyunca mücadele ettiği hastalığın eserin anlaşılmasında önemli olduğunu ifade etti. Safa'nın hayatını daha yakından öğrenmek isteyen okurlara da Beşir Ayvazoğlu'nun kaleme aldığı Peyami adlı biyografi kitabını tavsiye etti.
