Türkiye'de imam hatip eğitiminin temellerinin atılmasında görev üstlenen eğitimci Mahmut Celalettin Ökten, 21 Kasım 1961'deki vefatının 65. yılında anılıyor. Osmanlı Devleti'nin son döneminde başladığı öğretmenlik mesleğini Cumhuriyet yıllarında da sürdüren Ökten, edebiyat, felsefe ve mantık alanlarında dersler verdi. 1949 yılında İstanbul'da açılan imam hatip kursunun müdürlüğüne getirilen Ökten, 1951'de eğitim hayatına başlayan İstanbul İmam Hatip Okulunun kurucu müdürü olarak görev yaptı. Eğitim programlarında dinî derslerin yanı sıra yabancı dil, sosyal bilimler ve fen bilimlerine de yer verilmesi için çalışmalar yürüttü.
TRABZON'DA DOĞDU, KÜÇÜK YAŞTA ANNESİNİ VE BABASINI KAYBETTİ
Mahmut Celalettin Ökten, 1882 yılında Trabzon'da dünyaya geldi. Çocukluk yıllarında önce babasını, ardından annesini kaybeden Ökten'in bakımını babaannesi üstlendi. İlk eğitimini babaannesinin himayesinde tamamlayan Ökten, aynı dönemde hafızlık eğitimi aldı.

Eğitimine devam ederek yükseköğrenim için Darülfünun'a giren Ökten, 1911 yılında Darülfünun Edebiyat Şubesinden mezun oldu. Mezuniyetinin ardından öğretmenlik mesleğine başlayan Ökten, ilerleyen yıllarda İstanbul'un çeşitli eğitim kurumlarında görev aldı.
EDEBİYAT, FELSEFE VE MANTIK DERSLERİ VERDİ
Öğretmenlik hayatında edebiyat, felsefe ve mantık alanlarında dersler veren Mahmut Celalettin Ökten, ilmî birikimi ve kişiliği nedeniyle öğrencileri ve çevresindekiler tarafından "Celal Hoca" olarak anılmaya başlandı. Farklı okullarda sürdürdüğü eğitim faaliyetleri sırasında dinî ilimlerle birlikte felsefe ve düşünce tarihi üzerine de çalışmalar yaptı.
Uzun yıllar öğretmenlik yapan Ökten, Vefa Lisesinde felsefe öğretmeni olarak görevini sürdürürken 1947 yılında emekliye ayrıldı. Ancak emekliliğinin ardından eğitim faaliyetlerinden uzaklaşmadı ve imam hatip okullarının kuruluş çalışmalarında görev üstlendi.
1949 YILINDA İMAM HATİP KURSUNUN MÜDÜRLÜĞÜNE GETİRİLDİ
Mahmut Celalettin Ökten, 1949 yılında Maarif Vekâleti tarafından İstanbul'da açılan imam hatip kursuna müdür ve öğretmen olarak atandı. Ökten'in göreve başlaması, imam hatip eğitiminin kurumsallaşmasına yönelik çalışmalarında yeni bir dönemi oluşturdu.
Gençlik yıllarında ettiği bir duayı hayatındaki eğitim çalışmalarının temel amaçlarından biri olarak benimseyen Ökten'in şu sözleri aktarıldı:
"Ya Rabbi. Eğer bana Kur'an-ı Kerim'in dilinden anlamayı nasip edersen ölünceye kadar senin dininin tellalı olacağım."
Ökten, imam hatip kursundaki görevi sırasında dinî eğitim alanında yetişecek öğrencilerin farklı bilim dallarında da bilgi sahibi olması için çalışmalar gerçekleştirdi.
TEVFİK İLERİ İLE GÖRÜŞTÜ, DERS PROGRAMLARI ÜZERİNDE ÇALIŞTI
İmam hatip okullarının açılması sürecinde dönemin Maarif Bakanı Tevfik İleri başta olmak üzere çeşitli isimlerle görüşmeler gerçekleştiren Ökten, okulların eğitim programlarının hazırlanmasında görev aldı. Tevfik İleri'nin desteğiyle yürütülen çalışmalarda dinî ilimler ile fen ve sosyal bilimlerin birlikte okutulmasına yönelik bir müfredat oluşturulması üzerinde duruldu.
Ökten, imam hatip okullarında Arapça ve dinî derslerin yanı sıra yabancı dil, sosyoloji, felsefe, fizik ve kimya gibi derslerin de bulunmasını savundu. Müfredatın hazırlanması sırasında farklı görüşlerle karşılaştığını belirten Ökten, bazı din görevlilerinin fen ve sosyal bilimler derslerine, bazı çevrelerin ise Arapça eğitimine karşı çıktığını aktardı.

Kur'an-ı Kerim'in yalnızca Türkçe tercümesinden ve Latin harfleriyle hazırlanmış kitaplardan okutulmasını isteyen görüşlere de karşı çıkan Ökten, Arapça öğretiminin eğitim programında yer alması gerektiğini savundu. Hazırlık çalışmalarında dinî eğitimle genel kültür ve bilim derslerini bir araya getiren bir öğretim programının oluşturulması için çaba gösterdi.
1951'DE İSTANBUL İMAM HATİP OKULUNUN KURUCU MÜDÜRÜ OLDU
İmam hatip okullarının açılmasına yönelik çalışmaların ardından 1951 yılında İstanbul İmam Hatip Okulu eğitim ve öğretime başladı. Türkiye'de bu dönemde açılan ilk imam hatip okullarından biri olan kurumun kurucu müdürlüğüne Mahmut Celalettin Ökten atandı.
Ökten, okulun kuruluşunun ardından hem öğretmenlik hem de yöneticilik görevlerini üstlendi. Eğitim faaliyetlerinin sürdürülmesi, ders programlarının uygulanması ve okulun kurumsal yapısının oluşturulması için çalıştı. İmam hatip okullarının açılması ve yaygınlaşmasına yönelik faaliyetleri nedeniyle adı zamanla söz konusu eğitim kurumlarıyla birlikte anılmaya başlandı.
ARAPÇA, FARSÇA VE FRANSIZCA BİLİYORDU
Mahmut Celalettin Ökten, Arapça, Farsça ve Fransızcayı iyi derecede biliyordu. İslamî ilimlerin yanı sıra Batı düşüncesi ve bilim tarihi üzerine de bilgi sahibi olan Ökten, farklı dillerdeki kaynaklardan yararlanarak eğitim ve araştırma çalışmalarını sürdürdü.
Öğretmenlik görevlerinin dışında dinî eserler üzerine dersler de verdi. İstanbul Beyazıt'ta bulunan Soğanağa Camisi'nde altı yıl boyunca cumartesi günleri İmam Gazali'nin "İhyâü Ulûmi'd-Dîn" adlı eserini okuttu. Derslerinde İslam düşüncesi, ahlak ve dinî ilimler üzerine konular ele alındı.
DOĞU VE BATI KAYNAKLARINDAN ESERLER DERLEDİ
Ökten, farklı dillerdeki eserlerden yararlanarak sarf, nahiv, edebiyat, kelam, İslam felsefesi, genel felsefe ve ahlak alanlarında kitap ve makaleler derledi. Doğu ve Batı kaynaklarını inceleyen eğitimci, çalışmalarında hem klasik İslam düşüncesine hem de farklı felsefi yaklaşımlara yer verdi.
"Hayatta, her zaman ve her şartta yapılabilecek işler olduğu" düşüncesini benimseyen Ökten, öğretmenlik ve yöneticilik görevlerinin yanı sıra ilmî çalışmalarını da sürdürdü. Güçlü hafızası ve Arap edebiyatına ilişkin bilgisiyle tanınan Ökten, yaşamı boyunca eğitim ve araştırma faaliyetlerine devam etti.
BİN CİLDİ AŞKIN KİTABINI SÜLEYMANİYE KÜTÜPHANESİNE BAĞIŞLADI
Mahmut Celalettin Ökten, yıllar içerisinde oluşturduğu kişisel kitaplığında bulunan 1000 cildi aşkın eseri Süleymaniye Kütüphanesine bağışladı. Koleksiyonunda yer alan eserleri kütüphaneye kazandıran Ökten, kitaplarının araştırmacılar ve okuyucular tarafından kullanılabilmesine imkân sağladı.
Ökten'in ilmî çalışmaları arasında farklı kaynaklardan yaptığı tercümeler, derlemeler ve eğitim alanındaki faaliyetleri de yer aldı. Öğretmenlik hayatı boyunca edindiği birikimi hem öğrencileriyle hem de ders verdiği farklı çevrelerle paylaştı.
21 KASIM 1961'DE HAYATINI KAYBETTİ
Türkiye'de imam hatip okullarının kuruluş sürecinde görev alan Mahmut Celalettin Ökten, 21 Kasım 1961 tarihinde 79 yaşında hayatını kaybetti. Ökten'in cenazesi İstanbul'daki Edirnekapı Şehitliği'nde bulunan aile kabristanına defnedildi.
1882'de Trabzon'da başlayan yaşamında öğretmenlik, okul müdürlüğü ve ilmî çalışmalar yürüten Ökten, özellikle 1949'da açılan imam hatip kursu ile 1951'de kurulan İstanbul İmam Hatip Okulundaki görevleriyle eğitim tarihinde yer aldı. Vefatının 65. yılı olan 21 Kasım 2026'da, imam hatip okullarının kuruluşuna yönelik çalışmalarıyla anılıyor.





