Hitit İmparatorluğu'nun başkenti Hattuşa'daki arkeolojik kazılar, dünya diplomasi tarihinin önemli belgelerinden Kadeş Barış Antlaşması'na ilişkin yeni bir buluntuyu ortaya çıkardı. Hitit kral sarayının bulunduğu Büyükkale'de ele geçirilen çivi yazılı tablet parçasının, bilimsel incelemeler sonucunda Kadeş Barış Antlaşması'nın Akadça yazılmış kil tablet nüshalarından birinin ön yüzüne ait olduğu tespit edildi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, “Barışın binlerce yıllık izini Anadolu'nun toprağında bulduk” ifadeleriyle duyurduğu keşfin, Anadolu'nun diplomasi tarihindeki yerine ilişkin yeni veriler sunduğunu belirtti.
TABLET PARÇASI HİTİT KRAL SARAYINDA BULUNDU
Çivi yazılı tablet parçası, Çorum'un Boğazkale ilçesindeki Boğazköy/Hattuşa Örenyeri'nde sürdürülen arkeolojik çalışmalar sırasında ortaya çıkarıldı. Buluntu, Hitit krallarının yönetim merkezi olarak kullanılan Büyükkale'deki “E” binasının yakınlarında tespit edildi.
Tablet parçasının yalnızca bir yüzünün korunduğu belirlendi. Buluntunun hangi metne ait olduğunun ortaya çıkarılması için yaklaşık bir yıl boyunca ayrıntılı bilimsel çalışmalar gerçekleştirildi. İncelemeler sonunda parçanın Kadeş Barış Antlaşması'nın Hattuşa'daki Akadça çivi yazılı nüshalarından birine ait olduğu sonucuna ulaşıldı.
BİR YILLIK İNCELEME SONUCU KADEŞ ANTLAŞMASI'NA AİT OLDUĞU BELİRLENDİ
Bilim insanlarının tablet üzerindeki çivi yazılarını incelemesi sonucunda metnin Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılan Kadeş Barış Antlaşması'yla bağlantısı ortaya çıkarıldı. Antlaşmanın MÖ 13. yüzyılda imzalandığı ve iki güç arasındaki ilişkileri düzenlediği biliniyor.
Yeni parçanın antlaşmanın Akadça nüshalarından birinin ön yüzüne ait olduğu tespit edildi. Dönemin uluslararası diplomasi dili olarak kullanılan Akadça ile yazılmış Kadeş Antlaşması tabletlerinin farklı parçaları daha önce de Hattuşa kazılarında bulunmuştu. Son keşif, aynı metne ait bilinen tablet parçalarına yeni bir bölüm ekledi.
SIĞINAN İNSANLARA YÖNELİK HÜKÜMLER YER ALIYOR
Yeni bulunan tablet parçasındaki satırların içeriği de bilimsel incelemeler sırasında belirlendi. Metinde, Kadeş Barış Antlaşması'nın 12 ile 20. maddeleri arasında düzenlenen ve taraflardan birinin ülkesinden kaçarak diğer ülkeye sığınan insanların durumunu ele alan hükümlere ilişkin bölümler bulunuyor.
Kırık ve eksik bölümlere sahip tabletin okunabilen kısımlarında Mısır ve Hatti ülkelerinden kaçan kişilerden söz ediliyor. Metinde ayrıca söz konusu kişilerin evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadeler bulunduğu belirtildi. Tablet parçasının içeriği, Kadeş Antlaşması'nın taraflar arasındaki siyasi ve askeri ilişkilerin yanı sıra iki ülke arasında yer değiştiren insanların durumuna yönelik hükümler de içerdiğini gösteren metinsel veriler arasında yer aldı.
MEHMET NURİ ERSOY KEŞFİ DÜNYA BARIŞ GÜNÜ'NDE DUYURDU
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi 21 Eylül Dünya Barış Günü'nde sosyal medya hesabından kamuoyuyla paylaştı. Ersoy, “Barışın binlerce yıllık izini Anadolu'nun toprağında bulduk” ifadelerini kullanarak Hattuşa'da bulunan tablet parçasına ilişkin bilgileri aktardı.
Ersoy, metinde insanların evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadelerin yer aldığını belirterek bunların binlerce yıl öncesinden günümüze ulaştığını söyledi. Keşfin Dünya Barış Günü'nde açıklanmasına dikkat çeken Ersoy, buluntunun Anadolu'nun barış ve diplomasi tarihindeki yerine ilişkin önemini vurguladı ve çalışmalarda görev alan kazı ekibi ile bilim insanlarını tebrik etti.
ERSOY FİLİSTİN'DEKİ GELİŞMELERE DE DEĞİNDİ
Bakan Ersoy, tabletin duyurusunu yaptığı açıklamasında Filistin'deki gelişmelere de değindi. Tarihi metindeki hükümleri günümüzde insanların yaşamının ve onurunun korunmasına ilişkin sorumluluklarla ilişkilendiren Ersoy, açıklamasında “Filistinli kardeşlerimiz başta olmak üzere, tüm insanların güven içinde, barış ve huzurla yaşayacağı bir gelecek diliyoruz” ifadelerini kullandı.
Ersoy'un Filistin'e ilişkin sözleri, tabletin bilimsel içeriğinden ayrı olarak Bakan'ın keşfin duyurusunda yaptığı güncel siyasi değerlendirme kapsamında yer aldı. Bakan, Hattuşa'daki çalışmalar sonucunda ortaya çıkarılan eserin korunması ve incelenmesinde görev alan bilim insanlarına da teşekkür etti.
KADEŞ SAVAŞI MISIR VE HİTİTLERİ KARŞI KARŞIYA GETİRDİ
Kadeş Barış Antlaşması'nın arka planında Hititler ile Mısır arasında MÖ 13. yüzyılda yaşanan siyasi ve askeri mücadele bulunuyor. II. Ramses dönemindeki Mısır ile Hitit İmparatorluğu, günümüzde Suriye sınırları içerisinde kalan Kadeş ve çevresindeki hakimiyet mücadelesi nedeniyle karşı karşıya geldi. İki güç arasında MÖ 1274 civarında Kadeş Savaşı gerçekleşti.
Savaşın ardından iki devlet arasındaki rekabet bir süre daha devam etti. Daha sonraki dönemde Hitit Kralı III. Hattuşili ile II. Ramses arasında diplomatik ilişkiler kuruldu ve Kadeş Barış Antlaşması olarak bilinen anlaşma yapıldı. Antlaşma karşılıklı barışın yanı sıra saldırmazlık, karşılıklı yardım ve iki ülke arasındaki bazı hukuki meseleleri düzenleyen hükümler içeriyordu.
ANTLAŞMANIN MISIRCA VE AKADÇA METİNLERİ BULUNUYOR
Kadeş Barış Antlaşması'nın metni iki uygarlığın arkeolojik kayıtlarında farklı biçimlerde günümüze ulaştı. Antlaşmanın Mısırca versiyonu Mısır'daki tapınakların duvarlarına hiyerogliflerle işlendi. Hitit arşivlerinde bulunan versiyonu ise dönemin diplomasi dili Akadça ile çivi yazısı kullanılarak kil tabletlere kaydedildi.
Hattuşa'daki ilk dönem kazılarında 1906 ile 1912 yılları arasında antlaşmanın Akadça metnine ait kil tablet parçaları ortaya çıkarıldı. Arkeolojik çalışmalarla bulunan parçalar, metnin Hitit arşivindeki nüshasının belirlenmesini ve antlaşmanın farklı versiyonlarının karşılaştırılmasını mümkün hale getirdi.
ÖNCEKİ TABLET PARÇALARI DÖRT MÜZEDE BULUNUYOR
Kadeş Barış Antlaşması'nın Hattuşa'da daha önce bulunan çivi yazılı parçaları bugün farklı müze koleksiyonlarında korunuyor. Söz konusu eserlerin bir bölümü İstanbul Arkeoloji Müzeleri ile Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde bulunuyor.
Antlaşmaya ait diğer parçalar ise Almanya'daki Berlin Önasya Müzesi ve Rusya'daki St. Petersburg Ermitaj Müzesi koleksiyonlarında yer alıyor. Hattuşa'daki yeni buluntu, farklı dönemlerde ortaya çıkarılan Kadeş Antlaşması tablet parçalarına eklenen son arkeolojik keşiflerden biri oldu.
EKSİK TABLET PARÇALARI İÇİN KAZILAR SÜRÜYOR
Büyükkale'de bulunan son tablet parçası, Kadeş Barış Antlaşması'nın Hattuşa'daki kil tablet nüshalarının tamamlanmasına yönelik bilimsel çalışmalara yeni veri sağlıyor. Kazı ekibi, parçanın bulunduğu alan ve çevresindeki arkeolojik çalışmalarını sürdürüyor.
Hattuşa'daki kazılarda antlaşmanın henüz bulunamamış diğer parçalarının da ortaya çıkarılması hedefleniyor. Yeni parçaların bulunması halinde mevcut tabletlerin eksik bölümlerinin tamamlanması ve Kadeş Antlaşması'nın Hitit arşivindeki nüshalarının fiziksel yapısına ilişkin yeni bilgilere ulaşılması mümkün olabilecek.
