Nuruosmaniye Camii avlusunda kimler yatar

Nuruosmaniye Külliyesi'ndeki türbede kimler yatıyordu? Kime sorsam, hangi kaynağa baksam işin içinden bir türlü çıkamıyordum. Kamil Büyüker yazdı..

Nuruosmaniye Camii avlusunda kimler yatar

İki yıla yakın bir zaman oldu İstanbul’a tekrar dönüş yapalı. Üç yıllık bir Ankara tecrübesinin ardından İstanbul’a döndüğümde kendimi Nuruosmaniye Camii avlusunda müftülük ek hizmet binasında vazifeli buldum. Haliyle mekan tarihi ve külliyesi itibariyle de bir o kadar dikkat çekici idi. Ama uzun yıllara yayılan restorasyon nedeniyle iç avlusu, bahçesi, türbesi ve caminin büyük kısmı da kullanıma kapalı idi. Nihayet eser yeniden ihya oldu. Bahçesi ve bizden sakladığı güzellikler arz-ı endam etmişti.

Külliye dedik ya, cami yanında kütüphane, Kur’an kursu, hafız Hasan Akkuş derslikleri ve tabii ki türbe meydana çıkmıştı artık. İki yıldan fazladır kapalı olan ve artık açılmasından ümit kesilip içeride iskelelerin hâlâ durduğu, kedilerin mahsur kalıp öldüğü türbenin hali içler acısı idi ki –henüz resmi açılışı yapılmasa da- gün yüzüne çıkmasına sevinmiştim. (Ancak restorasyonlarda yediğimiz kazıklara, evet bizzat türbenin ve kütüphanenin etrafını çevreleyen gereksiz, zevksiz, türbeyi ve kütüphaneyi bünyeden ayıran demir kazıklara isyan ettim ama ne çare!)

Bu hâl hanım sultanlara reva mı?

Külliyenin diğer parçalarını bir şekilde çözmek kolaydı ama türbede kimler yatıyordu? Kime sorsam, hangi kaynağa baksam işin içinden bir türlü çıkamıyordum. Sonuç III. Osman’ın annesi Şehsuvar Hanım Sultan’ın medfun olduğu idi. Ama henüz resmi açılışı yapılmamış türbede sekizi içeride, sekizi de kubbeli bölümde 16 çocuk sandukası ve üç büyük sanduka mevcut idi. Evde bulunan kaynaklara göz attım. M. Çağatay Uluçay’ın “Padişahların Kızları ve Kadınları” (Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992) kitabında şükür ki 10 ismin kaydına rastladım.

Bir diğer durağım Diyanet İslam Ansiklopedisi idi. Elbette burada da bir kayıt vardır dedim. Zira maddeyi Semavi Eyice Hoca yazmıştı. Orada da kafamı karıştıracak bir ifadeye rastladım. “Biri kız diğerleri erkek on çocuk yatmaktadır” demekteydi. Ancak benim tespitlerimde on kız çocuğu mezarı yer almaktaydı. Recep Akakuş’un Tarihsel Kimliği Açısından Nuruosmaniye Külliyesi ve Kur’an-ı Kerim Öğretimi ve Ahmet Nezih Galitekin’in Osmanlı Kaynaklarına Göre İstanbul kitaplarda da maalesef farklı bir bilgiye ulaşamadım. Üzerinde ittifak edilen tek isim Şehsuvar Sultan idi.

Meçhul hanım sultanlar!

Kesin bilgi muhakkak İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü'nün envanter kayıtlarında vardır deyip yola düştüm. Ama ne mümkün, ordan da tatmin edici bir cevap alamayınca hayretim ve şaşkınlığım daha da arttı. İnsaniyet namına, tarih namına twitter’den çağrı yaptım bilen varsa beri gelsin diye… Ama yine ses çıkmadı. Velhasıl her gün binlerce insanın girip çıktığı, cumalarda türbe önüne kadar cemaatin saf tuttuğu camimizde maalesef türbede yatanları tesbit edemedik. Ama belki fikir verir diye üzerinde bir iki kayıta rastladığım Hibetullah Sultan’ı da katarak listeyi yayınlamakta bir beis görmedim. Öyleyse mahzun ve açılıp ziyaretçilerin dua ve Fatihaları ile şenleneceği günü bekleyen hanım sultanlar ve çocuklarına şimdiden bir Fatiha gönderelim, ama -bir şekilde- muhakkak yolumuzu düşürüp ziyaret de edelim derim.

Türbe içerisine üzeri üç kubbeli bir revaktan girilmektedir. Bunlardan ortadaki kubbe diğerlerine göre daha yüksektir. Revak dört sütunludur. Türbe içerisinde alt pencerelerin üzerinde bir yazı frizi çepeçevre dolaşmaktadır. Burada mermer üzerine siyah zemine sülüs yazı ve altın varakla Ahkaf suresinin 15.-19. ayetleri ile Nuh suresinin 28. ayeti, Saffat suresinin 180.-182. ayetleri yazılıdır. Türbenin içerisi çiçek dalları, istiridye kabuğu motiflerinden oluşan kalem işleri ile bezenmiştir. Türbe içinde tespit edebildiğimiz kadarıyla aşağıdaki isimler yatmaktadır:

1. Şehsuvar Sultan: II. Mustafa’nın kadınlarındandır. 1699 (1110) yılında şehzâde Osman’ı doğurdu. 1703’te II. Mustafa’nın tahttan indirilmesi üzerine Eski Saraya gönderildi. 1754 yılında I. Mahmud’un ölümü, oğlu III. Osman’ın hükümdar olması üzerine, Valde Sultan olarak Topkapı Sarayı’na geldi. İki sene Valde Sultanlık yaptıktan sonra 1756 (27 Recep 1169)’da vefat etti.

2. Hibetullah Sultan (1759-1762): Sultan III. Mustafa’nın kızıdır.

3. Fatma Sultan (öl.1809): II. Mahmud’un ilk çocuğudur. 1809 Ocak ayında (Zilhicce 1223) Nevfidan Baş Kadın Efendi'den doğdu. II. Mahmud buna çok sevindi. Vezir-i âzamına yazdığı bir hattı hümayunla bir hafta süre ile günde üç kere top atılmasını emretti. Aynı zamanda Fatma Sultan’a feraşet fermanı vesair ihsanlarda bulundu. Enderunlu Vasıf da şu tarihi notu düşürdü:

Tulu’ ettikte doldu kalbine Vasıf bu tam tarih

Salınsın Fatma Sultan-ı dilcû mehd-i iffetde.1223

Fakat Fatma Sultan çok yaşamadı, altı ay sonra öldü. (1809)

4. Ayşe Sultan (öl.1809): II. Mahmut’un kızıdır. 1809 yılı Temmuz'unda (Cemaziyelâhir 1224) doğdu. İkinci Aşuban Kadın Efendi’nin kızıdır. Enderunlu Vasıf, doğumunda şu tarihi düşürmüştür:

Şevk ü Şadiü meserretle dedim tarihini

Verdi Hak Ayşe Sultan-ı o şah-ı emcede.1224

Fakat Ayşe Sultan da 6-7 aylık iken öldü. (1810 yılı Şubat-Muharrem 1225)

5. Şah Şultan (1812-1814): II. Mahmud’un kızıdır. 25 Mayıs 1812 (13 Cemaziyelevvel 1227) Pazar gecesi doğdu. Annesi beşinci kadın efendidir. Annesinin Pertevniyal Sultan olması muhtemeldir. II. Mahmud’un diğer çocukları gibi Şah Sultan’ın doğumu da imparatorluk halkına duyuruldu. Şah Sultan 1814 yılı Eylül ayında öldü.

6. Emine Sultan (1813-1814): II. Mahmud’un kızıdır. Nevfidan Kadın'dan Temmuz 1813’de doğdu. Bir yaşına girmeden 1814 Temmuz’unda öldü.

7. Şah Sultan (1814-1817): II. Mahmud’un kızıdır. Muhtemel olarak Nuritab Kadın'dan 14 Ekim 1814’de (29 Şevval 1229) doğdu. Üç yaşına girmeden öldü. (13 Nisan 1817)

8. Zeynep Sultan (1815-1816): II. Mahmud’un kızıdır. 18 Nisan 1815 (8 Cemaziyelevvel 1230)’te doğdu. Bir yaşını doldurmadan 1816 şubat ayı içerisinde (Rebiülevvel 1231) öldü.

9. Hamide Sultan (1818-1819): II. Mahmud’un kızıdır. 4 Temmuz 1818 (29 Şaban 1233)’de doğdu. 15 Şubat 1819’da öldü.

10. Neyyire Sultan (1841-1843): Beşiktaş Sarayı’nda üçüncü kadın efendiden 13 Ekim 1841 (26 Şaban 1257) Salı günü doğdu. İki yaşında 18 Aralık 1843'te (Zilkade 1259) öldü.

11. Münire Sultan (1841-1843): Abdülmecid’in üçüncü kadınından, Beşiktaş Sarayı’nda 13 Ekim 1841 (26 Şaban 1257) Salı günü doğdu. İki yaşında 17 Aralık 1843'te (27 Zilkade 1259) öldü.

Kâmil Büyüker, Nuruosmaniye camii bahçesinde türbede gezindi

Güncelleme Tarihi: 19 Mayıs 2019, 10:14
banner12
YORUM EKLE

banner19

banner13