İnternetin günlük hayatımızın bir parçası olduğu bir çağda yaşıyoruz. İnterneti birçok şey için kullanıyoruz: Bilimsel ya da sistematik araştırma, uzaktan öğrenme, aile ve arkadaşlarla bağlantı kurmak, alışveriş yapmak, yemek tarifleri aramak, sosyal medya kullanımı, tanıtım, haberleşme, e-ticaret, medya aktiviteleri, bankacılık ve daha bir sürü şey…
İnternet, hayatı kesinlikle daha verimli hâle getirmiş olsa da dijital dönüşüme ayak uydurmanın kendi içinde belli kuralları vardır. Çağın bu en güçlü ve etkili kitlesel iletişim aracını kullanma biçimimiz, pek çok alanda belirleyicidir. Peki, bizler yaşadığımız çağın dijital vatandaşları olarak ne yapacağız, sorumluluklarımız nelerdir?
Dijital vatandaşlık nedir?
Dijital vatandaşlık, dijital ortamda pozitif, eleştirel ve yetkin bir şekilde etkileşime girme, etkili iletişim ve yaratma becerilerini kullanarak teknolojinin sorumlu kullanımı ile insan haklarına ve onuruna saygılı sosyal katılım biçimlerini uygulama becerisi anlamına gelir.
Dijital vatandaş; bilgi ve iletişim kaynaklarını kullanırken eleştirebilen, online davranışlarının etik sonuçlarını bilen, sanal ortamlarda ahlâki kararlar alabilen, teknolojiyi kötüye kullanmayan, dijital dünyada iletişim kurarken ve işbirliği yaparken doğru davranışı teşvik eden vatandaştır.
Dijital vatandaş
* Dijital iletişim kurabilen ,
* E devlet uygulamalarını kullanabilen,
* Dijital alışveriş yapabilen,
* Dijital ortamda üretim yapabilen,
* Dijital ortamdan eğitim alabilen ve bu davranışları yaparken sanal dünyanın etik kurallarına uyan ayrıca hak ve sorumluluklarının bilincinde olan kişidir.
Dijital vatandaşlığın boyutları:
1. Dijital erişim (Herkes için internet)
Üretken vatandaşlar olmak için eşit olarak teknolojik imkânlara dijital erişim sağlanması anlamına gelir.
Örneğin, cinsiyet, ırk, yaş, etnik kimlik, fiziksel ve zihinsel farklılıklara aldırış etmeden elektronik ortama tam katılımın sağlanmasıdır.
2. Dijital ticaret
Elektronik ortamlarda satma ve satın alma işlemlerini yapacak yeterliliğe sahip olma anlamına gelir.
3. Dijital iletişim
İletişim biçimlerinin değişikliğe uğrayarak elektronik araçlar vasıtasıyla da yapıldığının farkında olmadır.
Örneğin, e-posta, sosyal medya mesaj seçenekleri (dm’ler), cep telefonu anlık mesajlaşma teknolojisi kullanıcıların iletişim yolunu değiştirmiştir.
4. Dijital okuryazarlık
Öğrenme/öğretme sürecinin artık teknoloji kullanılarak da gerçekleştirildiğinin farkında olmadır.
5. Dijital etik
Sanal dünyada gösterilen davranışın ya da işin elektronik standardının da olduğunun farkında olmadır.
Örneğin, siber zorbalık, sanal küfürleşme, sistematik hackerlik ve bot hesaplar yoluyla yalan haberlerin yayılması gibi birçok olumsuz davranış biçiminden kaçınmak gerekir.
6. Dijital kanun
Sanal dünyada yapılan işlerin elektronik sorumluluğunun olduğu ve kanunlarla yaptırım altına alındığı anlamına gelir.
Örneğin; yasak yayınlar, yasadışı organ ve uyuşturucu satışı, intihara meyilli hâle getiren web sitelerinin sanal dünyada faaliyet göstermesi kanunen yasaktır.
7. Dijital haklar ve sorumluluklar
Herkesin sanal dünyada kendini özgürce ifade edebilecek haklara sahip olduğu anlamına gelir. Örneğin; sanal ortamdaki formlarda görüş bildirme, grup oluşturma, tartışma ortamlarına katılma vb. temel haklar kısıtlanamaz.
8. Dijital sağlık
Dijital dünyada hem fiziksel, hem ruhsal hem de psikolojik yönden sağlığı, direkt ya da dolaylı olarak etkileyecek etmenlerin bulunduğunun farkında olmadır.
Örneğin, göz sağlığı, tekrarlayan stres sendromu, a-sosyal yaşam, içe kapanıklık ve fiziksel bozukluklar (bel ve sırt ağrıları) yeni teknolojik dünyanın ortaya çıkardığı sağlık sorunlarıdır.
9. Dijital güvenlik
Bireyin sanal ortamda kendi güvenliğini sağlayacak önlemleri alması demektir.
Örneğin, başkalarının dijital bilgilerini izinsiz kullanma, solucan, virüs veya truva atı oluşturma, spam gönderme, birilerinin banka hesap bilgilerini veya mallarını çalma vb. faaliyetlerin farkına vararak gereken güvenlik tedbirlerinin alınması( virüs programları, filtreleme programları vb.)
İyi bir dijital vatandaş olmanın kuralları
• Teknolojiyi kötüye kullanmamak, online dünyada etkileşim ve iletişim kurarken doğru, etik ve ahlaki davranışlar sergilemek.
• Dijital dünyada neler paylaştığına dikkat etmek; din, dil, ırk vb. kavramlar özelinde rencide edici tavırlar takınmamak.
• Sosyal medya hesaplarını diğer bireyleri rahatsız edici şekilde kullanmamak.
• Çevrimiçi davranışlarının etik sonuçlarını bilmek. Dijital parmak izinin; internette paylaştığınız şeylerin asla kaybolmayacağının bilincinde olmak.
• Dijital alanda kaynağı doğru bilgileri kullanmak, her bilginin kaynağını belirtmek.
• Herhangi bir platformda görüş bildirirken veya yorum yaparken tıpkı gerçek hayatta olduğu gibi saygılı olmak.
• Diğer kişilerin çalışmalarına, kimlik veya bilgilerine zarar vermenin bir suç olduğunun farkında olmak.
