Marshall G. S. Hodgson ülkemizde üç ciltlik “İslam’ın Serüveni” ve “Dünya Tarihini Yeniden Düşünmek” kitaplarıyla tanınır. Vadi Yayınları (@VadiYayinevi) tarafından 20 Nisan tarihinde, Avrupa merkezci tarih anlayışına ciddi bir darbe indiren bu önemli tarihçi hakkında hazırlanan twit cinzirini alıntılıyoruz.
Asıl alanı Orta Çağ İslam Tarihi olan Marshall G. S. Hodgson, 1922’de ABD’nin Indiana eyaletinde, Richmond’da Quaker mezhebine bağlı bir ailede doğdu. Pennsylvania’da Quaker’lara ait bir yatılı okulda okudu ve Earlham Koleji’nden mezun oldu.
19 yaşındayken dünya tarihi hakkında ilginç yazılar yazmaya başladı. II. Dünya Savaşı sırasında vicdanî retçi olarak orduya katılmadığı için (1943’ten 1946’ya kadar) kamu hizmetinde çalıştırıldı. Hodgson, lisans eğitimini Chicago Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra, aynı üniversitede İslam araştırmacısı Gustave von Grunebaum’un danışmanlığında doktorasını tamamladı (1951).
Bir yıl doktora sonrası bursuyla Hindistan’da araştırma yaptıktan sonra dönüşte Chicago Üniversitesi’ne intisap etti. Üniversitede “İslam Uygarlığı” dersi verirken kapsamlı bir ders kitabı hazırlamakla (daha sonra “Venture of Islam” adıyla yayınlanacak olan) meşgul oldu.
1964’te Sosyal Düşünce Komitesi’nde başkan yardımcılığını ve aynı zamanda yeni kurulan Yakın Doğu Araştırmaları Komitesi’nin başkanlığı görevini üstlendi. Bu sırada aile hayatında bazı şanssızlıklar yaşadı. Tedavisi mümkün olmayan kas hastalığıyla doğan ikiz kızlarından birini 1967’de kaybetmesi onu derinden etkiledi. Kendisi de 1968’de tam da verimli çağında iken kalp krizi sonucu vefat etti.
Hodgson her bakımdan sıra dışı bir insandı. 1950’lerin sonunda Chicago Üniversitesi’nin bohem havasında bile bedensel zevklerden uzak duran kişiliği, katı vejetaryenliği ve sola yakın görüşleriyle tanındı. Kılı kırk yaran ayrıntı düşkünlüğü, inanılmaz hırsı ve aptallara tahammül edememe özelliği onu çoğu kez diğer meslektaşları arasında çekilmez biri yaptı. Bu kişiliği yüzünden arkasında kendisini takip edecek çok az kimse bıraktığı söylenir.
Hodgson, çok okuyan, çok yazan fakat çok az yayınlayan bir ilim adamıydı. Hodgson’ın sağlığında yayınladığı ilk ve tek eseri The Order of Assassins (1955), Dr. von Grunebaum’un danışmanlığında hazırladığı doktora tezinin ilavelerle genişletilmiş halidir.
Hodgson, en önemli eseri “The Venture of Islam”ı (İslam’ın Serüveni) tamamlayamadan vefat etti. Öğrencilerinden Reuben W. Smith dört yıl uğraşı sonunda eseri basılabilir hale getirdi. Hodgson, dünya tarihçileri içinde İslam uygarlığına modern tarih bağlamında önemli bir konum veren tek tarihçidir. Ona göre İslam dünyasındaki gelişmeler olmaksızın Batı’nın yükselişi denilen hadise olmayacaktı. “The Venture of Islam”, global uygarlığı Batı etrafında gören (İslam dünyası ile bütün Afrika ve Asya dünyasını geleneksel ve az gelişmiş sayan) yaklaşımları tashih etmektedir.
Hodgson’ın dünya tarihi anlayışı değişik kültürlerin kesişim noktası olan Orta Doğu’yu çalışırken şekillendi. Dünya tarihi yazmaktaki amacı, klasik şarkiyatçı ve Avrupa merkezci anlayışları kırmak ve İslam tarihini daha geniş bir bağlam içine yerleştirmekti.
Hodgson, İslam tarihine ilişkin Arap merkezci yaklaşımları da eleştirdi. Hodgson bu yaklaşımları eleştirirken Arapçanın İslam’ın tek kültür dili olmadığını, bunun yanında Farsça ve Türkçenin de kozmopolit İslam kültürünün gelişmesinde büyük roller olduğunu vurgulamaktadır.
Hodgson, kendi metodolojisine ve anlayışına sadık kalabilmek için bazen kelime uydurma yoluna gitmektedir. Bunlar içinde en önemlisi “İslamî” (Islamic) olanla “İslamîleşmiş” (Islamicate) olan arasında yaptığı ayırımdır.
“İslamîleşmiş uygarlık” dediği zaman Müslümanların hâkim olduğu bölgelerde başka kültürlerin de payının olduğu bir uygarlığı kastetmekte, Müslüman yönetimi altında yeşeren, ama aynı zamanda gayr-ı Müslimlerin de içinde bulunduğu sosyal ve kültürel renkliliği ifade etmektedir.
Hodgson öldüğünde eserlerinin önemli bir kısmı basılmamış vaziyetteydi. Öğrencileri içinde en gayretlisi olan Reuben W. Smith ve diğer öğrencilerinin “The Venture of Islam”ın müsveddeleri üzerinde yıllar süren düzenleme çabaları sonunda bu eser gün ışığına çıkarıldı.
Edmund Burke III (d. 1940), Hodgson’ın dünya tarihi hakkında yazdıklarının en iyilerini toplayıp bir kitap halinde yayınlayarak 1990’lardaki dünya tarihi ve Avrupa’nın bundaki yeri tartışmalarına katkı sunmak istemiş ve böylece “Rethinking World History” (Dünya Tarihini Yeniden Düşünmek) ortaya çıkmıştır.
Özetlemek gerekirse, Hodgson, gerek İslam uygarlığı tarihine getirdiği yaklaşımlarıyla, gerekse dünya tarihçiliğine yaptığı katkılarıyla yakın dönemin önemli tarihçilerindendir. Eserlerinde sunduğu yaklaşımlar günümüzde de önemini korumaktadır.
Kitap ile ilgili detaylı bilgi için:
http://vadiyayinlari.com.tr/kitaplar/tarih/dunya-tarihini-yeniden-dusunmek/…
