banner17

16 sûfiden edeb dersi

Edebi kısaca izah etmek gerekirse güzel ahlaklar bütünü deyip içinden çıkabiliriz. Peki sufiler edeb için ne diyor? Ahmed Sadreddin derledi.

16 sûfiden edeb dersi

Edeb günümüzde çokça zikri geçen fakat kendisine bir türlü rastlayamadığımız, ya da daha insaflı konuşmak gerekirse az rastladığımız bir haslet. Edebi kısaca izah etmek gerekirse güzel ahlaklar bütünü deyip içinden çıkabiliriz. Başka bir izah daha yapmak gerekirse kişinin eline, diline ve beline sahip olmasıdır.

Edebin ne olduğu ile alakalı sufiler tarafından geniş bir literatür ortaya konmuştur. Onların edebe dair söylemiş oldukları sözleri derledik:

Saib b. el Müseyyeb: Allah'ın kendi nefsi üzerindeki hakkını bilmeyen, O'nun emri ve yasakları ile edeblenmeyen kimse, edebden uzaktır.

Ebû Ali ed-Dekkâk: Kul cennete ibadetleri ile ulaşır, ibadet ve itaate ise edeb ile ulaşır. Edeb ehli bir zâtın namazda, burnunu temizlemek üzere elini uzattığını, fakat elinin bundan men edildiğini görmüştüm. Sultanlara sohbet ederken edebe riayet etmeyen kimsenin bu cehaleti, onu ölüme götürür.

Terk-i edeb kovulmayı icap ettirir. Huzurda edebsizlik edeni kapıya, kapıda edebsizlik edeni ise hayvanlara bakmak için ahıra koyarlar.

Abdülkerim Kuşeyri:Edebin hakikati, insanda bütün hayırlı meziyetlerin toplanmasıdır. Edeb sahibi kimse, her türlü hayırlı vasfa sahip kimsedir.

El-Celâcilî el-Basrî: Tevhid, imanı gerektiren bir hâldir, imanı olmayanın tevhidi olmaz. İman da şeriatı gerektirir, şeriatı olmayanın imanı olmaz. Şeriat ise edebi gerektirir. Edebi olmayanın şeriatı da imanı da tevhidi de olmaz.

İbn Atâ: Edeb, ahlâk ve ameli güzelleştiren şeyler üzerinde durmaktır. Gizli-açık her durumda kulun edeb ile muamelede bulunmasıdır. Böyle olduğun takdirde, dilin güzel konuşamasa da "edîb" sayılırsın.

Allah'ın edebi ile edeblenen kimse muhabbetullaha ehil olur

Abdullah el-Cerîrî: Yirmi senedir, yalnız başıma kaldığım zamanlarda bile ayağımı uzatmış değilim. Çünkü esas edeb büyük insanlara karşı değil, Allah'a karşı gösterilmelidir.

Yahya b. Muaz: Ârif, marûfu olan Allah karşısında edebi terk ederse, helâke maruz kalanlarla birlikte helak olur. Allah'ın edebi ile edeblenen kimse muhabbetullaha ehil olur.

Hasan Basrî: Dünyada en çok faydalı olan ve ahirette maksada en çok ulaştıran edeb; dinde fakih olmak, ilahi hükümleri dosdoğru öğrenip yaşamak, dünyadan el etek çekmek ve Allah'ın hakkını bilmektir.

Sehl b. Abdullah et-Tüsterî: Nefsini edeble terbiye edip zapt altına alan kimse, Allah'a ihlâs ile ibadet eder. Ârif insanlar Allah'ın kendilerini mükellef kıldığı vazifeleri yerine getirmek için O'ndan yardım dileme ve ilahi edebe riayet etme hususunda çok yüksek sabır gösterenlerdir.

Abdullah b. Mübarek: Azıcık edeb çokça ilimden daha hayırlıdır. Arif için edeb, tasavvuf yoluna yeni girmiş olan mübtedi için tevbe gibidir. Edeb hakkında insanlar çok şey söylemişlerdir. Bizim söyleyeceğimiz şudur; edeb nefsi bilmektir.

Ebû Abdullah el-Mağrîbî: Garibi garipliğinde şu üç şey süsler: Birincisi güzel edeb, ikincisi güzel ahlâk, üçüncüsü ise şüphelerden uzaklaşmaktır.

Mansur b. Hâlef el-Mağribî: Bir zâta edebsiz denildi. O da “Ben edebsiz değilim” diye cevap verdi. Bunun üzerine kendisine, “Peki, seni kim edeblendirdi?” diye soruldu. O da, “Beni sûfîler edeblendirdi” dedi.

Ebû Nasr Serrâc et-Tûsî:İnsanlar edeb konusunda üç gruptur: Birinci grup dünya ehlidir. Bunların edebleri büyük oranda fesahat, belagat ilimlerini, sultanların, padişahların isimlerini ve Arap şiirlerini ezberlemek şeklindedir.

İkinci grup zâhidlerdir. Bunların edebleri büyük oranda riyazet yoluyla nefsi ve uzuvları terbiye etmek, dinin ahkâmına riayet etmek, şehveti terk etmek şeklindedir.

Üçüncü grup ise havâs olan ariflerdir. Bunların edebleri büyük oranda kalb temizliği, ilahî sırlara riayet, ahde vefa, vakti muhafaza, kalbe gelen boş düşüncelere fazla iltifat etmeme ve ilahi huzurda bir talepte bulundukları vakit edebe riayet etmek şeklindedir.

Şiblî:Allah'a dua esnasında rahat davranmak edebi terk etmektir.

Zünnûn-i Mısrî:Arifîn edebi her türlü edebin üstündedir, çünkü onun kalbini te'dib eden yüce Allah'tır.

İbn Atâ:Edeb ehli kimseler arasında iken edebi terk etmek edebdendir.

 

Ahmed Sadreddin derledi

Güncelleme Tarihi: 03 Mayıs 2017, 14:14
banner12
YORUM EKLE
YORUMLAR
Mithat Yazıcı
Mithat Yazıcı - 3 yıl Önce

Ahmed Öztürk Bey'e ve Dünyabizim'e teşekkürler. Bu haliyle bile çok hoş olmasına rağmen daha genişletilebilse çok daha faydalı bir çalışma, cepte taşınası bir rehber olur.

banner19

banner13

banner20