Nobel Ödülleri, tüm dünyanın en gözde ödüllerinden.
Verildiği ülkeye tüm dünyada büyük bir prestij katan Nobel Edebiyat Ödülü ilk kez 1901 yılında verilmiş, bu ödülü (Fransa)'dan Sully Prudhomme kazanmıştır.
Her ödül sahibi, bir madalya, bir diploma ve miktarı yıllara göre değişen nakit para ile ödüllendirilir. 1901 yılında, Prudhomme 150 bin (İsveç) kronu almıştır. 2008 yılında, bu ödüle (Fransa)'dan Jean-Marie Gustave Le Clézio layık görülmüş ve 10 milyon (İsveç) kronu ile ödüllendirilmiştir.
Ödül töreni; geleneksel olarak Stokholm'da, Alfred Nobel'in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık tarihinde yapılmaktadır. Nobel Edebiyat Ödülleri toplamda 104 defa verilmiş ve toplamda 108 kişi bu ödülü kazanmıştır.
Haberimizde Edebiyat dalında Nobel ödülünü kazanan dünyaca tanınan yazar ve şairleri sizler için derledik.
Sully Prudhomme
Romantizmin aşırılıklarına tepki olarak şiire incelik, denge ve estetik standartlar getirmeyi amaçlayan Parnasçı akımın öncülerinden Fransız şair. 1901'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.
Theodor Mommsen
Roma hukuku araştırmaları Alman Medeni Hukuk Kanunu'na şekil kazandırmıştır. 1902 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştür.
Björnstjerne Björnson
Norveç millî marşını yazdı.1903 yılında Nobel edebiyat ödülüne layık görülen ilk İskandinav yazar oldu.
Frédéric Mistral
Fransa'nın güneyinde Fransızcanın asimilasyonuna tâbi tutulan konuşulan Oksitanca üzerine yaptığı araştırmalarla tanındı. 1904 yılında José Echegaray ile birlikte Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.
Giosuè Carducci
Modern İtalya'nın önde gelen ozanları arasında kabul edilir. 1906'da edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü. Bu ödülü alan ilk İtalyan yazar oldu.
Rudolf Christoph Eucken
Eserlerinde insan ve tin ilişkisi üzerinde yoğunlaştı. 1908'de edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü. Eserleri özellikle ABD ve İngiltere'de çok dikkat çekmiştir.
Selma Lagerlöf
Efsane ve masallara dayanan yapıtlarıyla tanınmıştır. Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan hem ilk kadın yazar, hem de ilk İsveçli yazardır.1910 yılında Nobel edebiyat ödülünü aldı.
Gerhart Hauptmann
Natüralizm akımının en önemli Alman temsilcisi olarak bilinir. Ancak çalışmalarında başka tarzlarla da bütünleşmiştir. 1912 yılında Nobel Edebiyat Ödülüne lâyık görülmüştür.
Rabindranath Tagore
Londra'da hukuk okudu. Burada edebiyat kültürünü geliştirdi. En çok etkisinde kaldığı edebiyatçı, doğaya yapıtlarında geniş yer veren İngiliz şair William Wordsworth'tür. 1914 yılında Nobel Edebiyat ödülünü aldı.
Verner von Heidenstam
Eserlerinde İsveç'teki günlük hayatı ve gelenekleri vatansever bir bakış açısıyla yansıttı. 1916'da edebiyat dalında Nobel Ödülü'ne layık görüldü.
Carl Spitteler
İsviçreli şair ve yazar. 1881'de kaleme aldığı "Prometheus ve Epimetheus" başlıklı mitolojik epik şiiri ilk onemli eseri kabul edilir. Ayrıca "Olimpos'ta Bahar" (Der Olympische Frühling) önde gelen şiirleri arasında sayılır.1918 yılında Nobel edebiyat ödülünü aldı.
Antole France
Alaycı, şüpheci ve uygarca eleştiri yazılarıyla tanınır. 1896'da Academie Française'e seçilmiş ve 1921'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü almıştır.
Jacinto Benavente
İspanyol edebiyatının önde gelen isimleri arasında kabul edilir. Uzun yıllar gazetecilik yaptı; tiyatro oyunlarında gelenek ve insani tutkuları işledi. 1922'de edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.
Grazia Deledda
Doğalcılık akımının önde gelen isimleri arasında kabul edilir. Eserlerinde Sardunya'daki zorlu yaşam koşullarını tasvir eder. 1926'da edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.
Sigrid Undset
1928'de, "The Axe", "The Snake Pit", "The Wilderness" ve "The Son Avenger" başlıklarını taşıyan "The Master of Hestviken" dörtlemesiyle 1928'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.
Sinclair Lewis
Sinclair Lewis, 20. yüzyılın en ünlü Amerikan yazarlarından biridir. Sosyal eleştirileri ve alaylı romanları ile tanınır.1930 yılında Nobel ödülü aldı.
John Galsworthy
İngiliz orta sınıfını betimlediği ve "A Man of Property", "In Chancery" ve "To Let" kitaplarından oluşan "The Forsythe Saga" üçlemesi, çağdaş İngiliz edebiyatının klasikleri arasında kabul edilmektedir. 1932'de edebiyat dalında Nobel Ödülü’ne layık görüldü.
Luigi Pirandello
Özellikle oyun yazarı olarak tanınmıştır. Roman ve kısa hikâyeleri de vardır. 1934 Nobel Edebiyat Ödülü sahibidir.
Pearl Buck
Pearl S. Buck ayrıca Asyalı çocukların Amerikalı ailelerce evlat edinilebilmeleri için dernekler kurmuştur. Ana kitabıyla Nobel Edebiyat Ödülü'nü almıştır. 1940 yılında Nobel ödülü aldı.
Vilhelm Jensen
Danimarka'nın ilk feministlerinden, yazar Thit Jensen kızkardeşidir. "Johannes V. Jensen" adıyla tanınan yazar, 1944'te edebiyat dalında Nobel Ödülü'ne layık görüldü.
Hermann Hesse
20. yüzyılın en önemli yazarlarından biridir.
1946'da Nobel Edebiyat Ödülü olmak üzere 1954’te de bilim ve sanat alanında Pour le Mérite Ödülü’nü almıştır.
T.S.Eliot
St. Louis, Missouri'de doğdu. Harvard Üniversitesi’nde okudu. Daha sonra İngiltere'ye yerleşti, evlendi ve bir bankada memur olarak çalıştı. Anglikan mezhebine geçti ve daha sonra şiirlerini yayımladığı Faber and Faber yayınevini kurdu. Londra'da 1965'te öldü.1948 yılında Nobel Edebiyet ödülü almıştır.
Bertrand Arthur William Russel
İnsan haklarını ve düşünce özgürlüğünü savunduğu yazıları dolayısıyla 1950 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştür.
Ernest Hemingway
Basit yazma tekniği ve sade üslubuyla 20. yüzyıl kurgu romancılığını etkilemiştir. Nobel ve Pulitzer Ödülü sahibi yazarın çoğu eseri, bugün Amerikan edebiyatının başyapıtlarından kabul edilir. 1954 yılında Nobel ödülüne layık görülmüştür.
Albert Camus
1957'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanarak, Rudyard Kipling'den sonra bu ödülü kazanan en genç yazar olmuştur. Ödülü aldıktan 3 yıl sonra bir trafik kazasında ölmüştür.
Saint John Perse
insanın yazgısı ve doğayla ilişkilerini konu edindi. Diplomasi hayatında ise Fransız Dışişleri Bakanlığında dış politika bölümünün direktörlüğüne kadar yükseldi. 1960'ta edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.
John Steinbeck
Bir ailenin Oklahoma'dan, Kaliforniya'ya göçünü anlattığı Gazap Üzümleri eseri ile Pulitzer ve Ulusal Kitap Ödülünü kazandı. Ayrıca edebiyat alanında verdiği katkılardan dolayı 1962’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.
Jean Paul Sartre
20. yüzyıla damgasını vuran düşünürlerden biri olmuştur. Sartre, bir anlatıcı, denemeci, romancı, filozof ve eylemci olarak yalnızca Fransız aydınlarının temsilcisi olmakla kalmamış, özgün bir entelektüel tanımlamasının da temsilcisi olmuştur. 1964 yılında Nobel ödülünü aldı.
Samuel Josef Agnon
İbranice yazan ilk yazar olarak 1966 yılında Nelly Sachs'la birlikte edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.
Yasunari Kawabata
Onun duygu yüklü düz yazı tarzı Japonya'ya 1968 ilk Nobel Edebiyat Ödülü'nü getirmişti. Önemli eserlerinden bazıları İzu Dansözü (1926) ve Kardan Ülke (1934)'dir.
Aleksandr İsayeviç Soljenitsin
1970 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Rus yazardır.
Patrick White
1973 yılında edebiyat dalında Nobel ödülüne layık görülerek Avustralya'ya ilk ve son ödülünü kazandırmıştır.
Eugenio Montale
İtalyan yazar. Şairliğinin yanı sıra çevirmenlik ve eleştirmenlik de yaptı. 1975 yılında edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.
Odysseas Elytis
İtalya'nın Arnavutluk'u işgali sırasında Arnavutluk'ta anti-faşist direniş cephesinde çarpıştı. 1948-1952 yılları arasında Paris'te yaşadı. 1953'te ülkesine döndü. 1960'ta Ulusal Şiir Ödülü'nü aldı. 1969-1972 cunta yıllarında yine Paris'te yaşadı. 1979'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı. Elitis 18 Mart 1996'da Atina'da öldü.
Gabriel García Márquez
20. yüzyılın en önemli yazarlarından birisi olarak nitelendirilir. 1972'de Neustadt Uluslararası Edebiyat Ödülü'nü ve 1982'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.
Necib Mahfuz
1988 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Mısırlı yazardır. Nobel ödülü kazanan ilk Müslüman ve tek Arap yazardır. "Ortadoğu'nun Balzac'ı" olarak tanınır.
Nadine Gordimer
Güney Afrikalı yazar. 1974'te Man Booker Ödülü'nü ve 1991'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır. Apartheid karşısında durmuştur.
Derek Walcott
Saint Lucialı şair, yazar ve ressam. Eserlerinde Afrika kökenlerini vurgulamakla birlikte başta Bertolt Brecht olmak üzere Avrupalı yazarların da etkisi gözlenir. 1992'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
Toni Morrison
İlk romanı The Bluest Eye 1970 yılında yayınlandı. Eleştirmenlerce beğenilen Song of Solomon (1977) ulusal dikkatini çekti ve Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü'nü kazandı. 1988'de Morrison, Pulitzer Ödülü'nü Sevenler için kazandı (1987); 1993 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldığında dünya çapında tanınmıştır.
Kenzabure oe
İlk romanı The Bluest Eye 1970 yılında yayınlandı. Eleştirmenlerce beğenilen Song of Solomon (1977) ulusal dikkatini çekti ve Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü'nü kazandı. 1988'de Morrison, Pulitzer Ödülü'nü Sevenler için kazandı (1987); 1993 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldığında dünya çapında tanınmıştır.
Seamus Heaney
Kuzey İrlanda'nın County Derry'sinde doğmuştur ve 1995'te Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır. Sanat alanında başarı kazanmış kişilerden oluşan bir topluluk olan Aosdána'da en yüksek onur unvanı olan Saoi'ye layık görüldü.
Wisława Szymborska
Polonyalı şair. Zbigniew Herbert ve Tadeusz Różewicz ile birlikte çağdaş Polonya şiirinin önde gelen temsilcilerinden kabul edilir. 1996'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
José Saramago
Portekiz Yazarlar Birliği’nin yönetim kurulunda görev üstlendi. 1998 Edebiyat Ödülü sahibi Portekizli yazardır.
Gao Xingjian
1990’dan itibaren romanları Batı dillerinde yayımlanmaya, oyunları sahnelenmeye başlayan, Fransa ve Belçika’dan ödüller alan Gao, İtalya'da Premio Letterario Feronia'yla ödüllendirilen roman, 2000 yılı Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Ayrıca Gao, Fransa cumhurbaşkanı tarafından Chevalier de l'Ordre de Légion d'Honneur unvanıyla ödüllendirildi.
Imre Kertész
Macar yazar. Kadersizlik adlı romanıyla 2002 yılında Nobel Edebiyat Ödülü almıştır.
John Maxwell Coetzee
Avustralya'da yaşayan Güney Afrikalı yazar ve akademisyen. Daha ziyade J. M. Coetzee olarak bilinir. 2003 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
Elfriede Jelinek
Avusturyalı feminist oyun yazarı ve romancı. 2004 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü almıştır.
Harold Pinter
Sahne, tiyatro ve sinema için 50'ye yakın yapım yönetti. Pinter , 2005'te Nobel Edebiyat Ödülü ve 2007'de Fransız Légion d'honneur dahil olmak üzere 50'den fazla ödül, ödül ve başka onurlar aldı.
Ferit Orhan Pamuk
Birçok başka edebiyat ödülünün yanı sıra 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü kazanarak bu ödülü alan en genç kişilerden biri olmuştur. Kitapları altmış üç dile çevrildi, yüzü aşkın ülkede yayımlandı ve 13 milyon baskı yaptı.2006 yılında TIME dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçilen Pamuk, Nobel ödülünü alan ilk Türk vatandaşıdır.
Doris Lessing
Lessing çok sayıda romanı ve kısa hikâyesinde, daha çok 20. yüzyılın toplumsal ve siyasi karmaşasına yakalanmış bireylerin yaşamlarını ele alıyor. 2007 Edebiyat Ödülü sahibi Britanyalı yazar.
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Fransız yazar ve çevirmendir. 2008 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibidir.
Herta Müller
Romanya doğumlu roman yazarı ve şair.
Çavuşesku döneminde Rumen halkının yaşamını anlattığı eserleri ile tanınmaktadır. Romanya doğumlu Alman yazar Müller'in 2009 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandığı açıklandı.
Mario Vargas Llosa
Perulu roman, öykü ve oyun yazarı, eleştirmen, 2010 yılında Nobel Ödülü kazanmıştır.
Tomas Gösta Tranströmer
İsveçli şair, psikolog ve çevirmen. Stockholm Üniversitesi'nde şiir ve psikoloji okudu. Şiirleri 60 fazla dilde tercüme edilmiştir. 2011 yılında Nobel Ödülü almıştır.
MO yan
İsveç Akademisi'nin "sanrısal gerçekçilikle halk hikâyelerini, tarihi ve şimdiyi kaynaştırma"daki ustalığına yaptığı atıfla 2012 Nobel Edebiyat Ödülüne layık görülmüştür.
Jean Patrick Modiano
Fransız romancı ve 2014 Nobel Edebiyat Ödülü sahibidir. Eserleri 30'dan fazla dile çevrilmiştir. Ödülü kazandığı tarihte En Uzağından Unutuşun, Bir Gençlik, Bir Sirk Geçiyor, Kötü Bir İlkbahar romanları ile Babam ve Ben isimli çocuk kitabından oluşan 5 eseri Türkçeye çevrilmiş bulunmaktaydı.
Svetlana Aleksiyeviç
Beyaz Rus, 2015 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi araştırmacı gazeteci, yazar.
Bob Dylan
2016 yılında "büyük Amerikan şarkı geleneği içinde yeni şiirsel ifadeler yarattığı için" Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.
Kazuo Ishiguro
2005 yılında yazdığı Beni Asla Bırakma (Never Let Me Go) romanı 2010 yılında yönetmen Mark Romanek tarafından aynı adla sinemaya aktarılmıştır.
2017 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.
2018 yılında Bieguni; (Koşucular) adlı kitabıyla Man Booker Uluslararası Ödülü'ne layık görülen yazar, 2018 Nobel Edebiyat Ödülü'nün de sahibidir.
Peter Handke
12 yaşına kadar din ağırlıklı eğitim veren bir okulda okuyan Handke 1961 yılında Graz Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi ve öğrencilik yıllarında yazmaya başladı. İlk roman denemesi olan Die Hornissen Suhrkamp Yayınevi tarafından yayımlandı. 2019 yılında Nobel Ödülünü almıştır.
Louise Glück
Amerikalı şair ve yazar. Birçok edebiyat ödülünün yanı sıra 2020'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
Abdulrazak Gurnah
"Kültürler ve kıtalar arasındaki körfezde sömürgeciliğin etkilerine ve mültecinin kaderine nüfuz etmesinden" dolayı 2021 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Gurnah, 1986'da Wole Soyinka'dan bu yana Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk siyah Afrikalı yazar oldu.
Annie Ernaux
Kendi deneyimleri üzerinden anlattığı olaylarla toplumdaki sınıf atlama, evlilik, kadın özgürlüğü, cinsellik, kürtaj, hastalık, yaşlılık ve ölüm gibi meselelere dikkat çeken eserler verdi. "Kişisel hafızanın köklerini, mesafelerini ve kolektif kısıtlamalarını keşfetmedeki cesaretinden" dolayı 2022 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.
