"Ey ruhum, hep soru soran bir ruh olarak kal, kaldığın yerde!" diyor Anti-kolonyalizmin eleştirel öfkesi (20 Temmuz 1925- 6 Aralık 1961) Frantz Fanon. Twitter’da İstanbul Sosyoloji (@iuefsosyoloji) tarafından 10 Aralık 2018 tarihinde Frantz Fanon hakkında hazırlanan zinciri alıntılıyoruz.
Gümrük müfettişi bir baba ve “zenci” kelimesinin gölgesini dahi yasaklayan bir annenin 8 evladından biri olarak Fransa'nın denizaşırı sömürgesi Martinique Adasında doğar. Siyah hareketin önemli figürü Malcom X'le aynı yıl doğan Fanon’un gençlik yılları siyah bir burjuva olarak geçer.
1936'da siyah beyaz ayrımın fazlasıyla doğal kabul edildiği Lycee Schoelcher'e girer. Burada şair ve aktivist Aime Cesar'la tanışması hayatındaki dönüm noktalarından biri olur. Vichy Hükümetinin otantik ırkçılarının ülkesini işgali gelecekteki düşüncelerinin fitilini ateşler.
1943'de henüz 18 yaşındayken hükümet karşıtı Özgür Fransız Kuvvetleri'ne katılır. 1944'de Fransız ordusuna gönüllü olarak yazılarak Alsace muharebelerinde savaşır. Irkçılığın aynı idealler için savaştığı insanlar arasında dahi yaygın bir tutum olmasının şokunu yaşar.
1945'de Martinique geri dönerek öğretmeni ve akıl hocası Cesaire'ın seçim kampanyasına destek olur. 1947'de tıp öğrenimi için Lyon'a gider. Psikiyatriye yönelik ilgisini edebiyat, drama ve felsefe dersleri ile beslerken zaman zaman M. Merlaeu-Ponty'nin derslerini takip eder.
1952'de aslında doktora tezi olarak kaleme almayı amaçladığı “Siyah Deri Beyaz Maske”yi yayınlar. "Bir zenci için hiç de fena olmayan" çalışma, beyazların bakışları altında siyahlığın bilinç-dışı bir illet olduğunu yakıcı ancak yanıcı olmayan bir üslupla gözler önüne serer.
Fransızlık deneyimine veda niteliği taşıyan kitabın ardından hayatında yeni bir döneme girer. 1954'de Cezayir'in ulusal kurtuluş mücadelesinin en önemli figürlerinden biri haline geleceği Front de Libération Nationale'e katılırken Fransız hastanesindeki görevini sürdürür.
İşkence kurbanları ve işkenceci askerlerin psikiyatrik terapisi sırasında şiddetin iki taraf için de yarattığı travmayı yakından gözlemler. 1956'da artık Fransız hükümetine destek vermek istemediği için hastanedeki görevlerinden istifa eder ve politik mesaisine yoğunlaşır.
1957'de Fransız sömürge hükümeti tarafından Tunus'a sürülür. En yakın arkadaşlarından bazılarını kaybettiği bu zor sürecin akabinde geçici hükümetin görevlendirmesi ile Afrika Halklar Birliğine temsilci olarak katılır. Kurucusu olduğu Moudjahid dergisinde yazılar kaleme alır.
1959'da yayınladığı “Cezayir Bağımsızlık Savaşının Anatomisi” (L’an cinq de la révolution algérienne) kolonyalizmin Cezayir'de kaybettikleri ve Cezayirlilerin gerçekte kazandıklarının bir muhasebesini yaparken bu süreci yeni bir insanlık idealinin başlangıcı olarak görür.
Ölümünden bir kaç ay sonra yayınlanan ve ön sözünü J. P. Sartre'ın yazdığı “Yeryüzünün Lanetlileri” halklar arasında sömürgeciliğin yarattığı tarihsel eşitsizliğin ancak bir karşı şiddetle giderileceği tezi ile bomba etkisi yaparken genç devrimcilerin başucu kitaplarından olur.
Kuzey Afrika'daki mücadelenin yapısını değerlendirdiği “Pour la Revolution Africaine”, sömürgeci pratik ve psikiyatri ilişkisi yazılarından oluşan “Decolonizing Madness”, kişisel mektupları ve güncel yazılarını içeren “Alienation and Freedom” gibi bilinmeyen yazıları sonradan derlenir.
Kısa yaşamına birkaç ömre sığacak politik bir aktivizm sığdıran ve ideolojik kabukların altındaki hassasiyetleri benzersiz bir üslupla dile getiren İbrahim Frantz Fanon'u saygıyla anıyoruz.
Fanon'un yaşamının tarihsel, politik ve kültürel boyutları ile tartışan yetkin bir çalışma için Iren Gendzier'in kitabı bir referans kaynaktır.
Hazırlayan: Dr. Mehmet Emin Balcı
