Osmanlı ve Cumhuriyet modası!

İlbeyi Özer'in "Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Yaşam ve Moda" adlı çalışmasında ilginç bilgiler var.

Osmanlı ve Cumhuriyet modası!

Türk modernleşmesinin izlerini daha çok sosyal hayat üzerinden inceleyen bir eser Yaşam ve Moda. Kitabın en önemli özelliği geniş bir arşiv çalışmasının neticesinde hazırlanmış olması. Yaşam ve Moda’nın yazarı akademisyen İlbeyi Özer, bu eseri hazırlamak için modernleşme hareketlerinin moda ve kadın dergilerinde nasıl yer aldığına dair uzunca araştırmalar yapmış. Kitabın son kısmında da bunları bir ek altında vermiş.

İlbeyi Özer, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Yaşam ve ModaKitabın ilk kısımlarında Mütareke dönemi İstanbul’unda Rusların sosyal yapı üzerindeki etkilerinden genişçe bahsedilmiş. Biz de o satılardan derlediklerimizi buraya alıyoruz.

Mütareke yıllarında İtilaf Devletlerinin İstanbul’u işgal etmeleri şehrin yüzünde oldukça önemli değişiklilere sahne oldu. İtilaf askerlerinin şehre yayılmasıyla birlikte önce asayiş ve huzursuzluk belirdi. Sonra da İtilaf güçlerine karşı koymak isteyen küçük isyancı topluluklar ortaya çıktı.

Mütareke dönemi TBMM’nin çalışmalarının başarıya ulaşmasıyla sona ermiştir. Ancak işgal kuvvetlerinin İstanbul’u terk ederken azınlık ve gayri Müslimlerin Osmanlı insanı olduklarını unutup işgalcilerin ardından alkış tutmaları tarihe acı bir ân olarak kaydedilmiştir.

Kadınların Dünyası DergisiBolşevik Devrimi’nin İstanbul’a etkileri

İstanbul sadece işgal yıllarında değişikliğe uğramadı. 1917 Ekim’inde Rusya’da meydana gelen Bolşevik Devrimi’nden kaçıp İstanbul’a sığınan Ruslar da şehrin siluetine müdahale ettiler. Onların getirdiği en önemli değişiklik eğlence kültürleri ve kadın kıyafetlerine oldu. “Haraşo” denilen Rus göçmen kadınların şehrin ahlaki dokusunu bozduğu o günlerde tartışılmış. Rus kadınların İstanbul’dan çıkarılmasını isteyen kadınlar, genç kızlara kötü örnek olduklarını, erkekleri baştan çıkardıklarını söylemişler.

Rusların İstanbul’un eğlence kültüründe, özellikle Beyoğlu çevresinde çokça etkili oldular. Tombala benzeri bir çok kumar oyunları getirmişler Ruslar. Halk arasında tombala o kadar çok yaygınlaşmış ki, “Tombalayla Mücadele Dernekleri” kurulmuş.

Eğlence unsurunun bir ayağını da fuhuş oluşturur. O yıllarda bu sebepten İstanbul’da zührevi hastalıklar görünmeye başlanmış.

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişte yeni birtakım kültür politikaları ortaya konur. Cumhuriyet bir devrimin adıdır ve arkada bıraktığı başka bir sistemin bütün izlerini silmek gibi yolu seçmiş ve Cumhuriyet’in kültür politikaları oluşturulurken de böyle bir yol izlenmiş.

Batılılaşma ve gündelik hayata o dönem basınında alaturka ve alafranga iki ailenin bir gününü anlatarak değinilir. Bu aileler anlatılırken babanın ev içindeki kişilerle ilişkisi, yemek adabı, dinle olan bağı, akşam eğlencesi gibi karşılaştırmalar yapılır.

Yaşam ve ModaTürk Batılılaşmasının İstanbul’daki izlerini moda ve eğlence üzerinden incelememiz mümkün bu kitapta. Yılın her ayına, mevsimine ait kadın kıyafetleri tasarlanmaya başlanır. Erkek kıyafetleri de değişmekle kalmaz eldiven, şapka, baston gibi tamamlayıcı aksesuarlar kullanılır.

Kadın kıyafetleri o dönemin basınında sıkça söz konusu edilmektedir. Farklı gazetelerde o yılın kürk, ayakkabı modası gibi kıyafetlerin tanıtıldığı sayfalar hazırlanmaktadır.

Kadın modanın sınandığı bir modeldir

O dönem kadına sadece moda ve giyimi üzerinden çalışmalarla yetinmez. Fiziki yapısının ne durumda ideal olacağı, makyajının hatta kaşlarının nasıl alınacağına kadar ayrıntıya girilir. Kadın modanın sınandığı bir modeldir.

Cumhuriyet’le birlikte akşam eğlenceleri daha da artmıştır. Bu da mekâna uygunluğunun sağlanması için gece kıyafetlerini ortaya çıkarmıştır. Toplumsal hadiselerde de değişiklikler olduğu görülür. Cumhuriyet’in ilk yıllarında dini bir çerçeveden kutlanan Kutlu Doğum Haftası gibi kutlamalar kaldırılmıştır. Kurban ve Ramazan Bayramı dini bayram olarak kabul edilmiştir.

Modern tiyatro da İstanbul’a 19. yüzyıl sonlarına doğru İstanbul’da yaygınlaşıyor. Seyirlik oyunlar zaman içerisinde daha az seyirci çekiyor. Direklerarası eğlenceleri yerini Beyoğlu’nun gelenek dışı eğlencelerine bırakıyor.

İstanbul eğlence yaşamında birçok yenilikler görülür. Bunlardan biri de deniz eğlenceleridir. Yüzme, güneşlenme adetleri yeni yeni ortaya çıkmaktadır. Sinema, tiyatro, bale, konser, müzik gösteriler İstanbullunun modern eğlenceleri olmuştur.

En sancılı modernleşme!

Dünya devletleri açısından modernleşmeye baktığımızda Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’sine geçişte yaşananlar en sancılı olan modernleşmedir diyebiliriz. Devrimlerin getirdiği yeni toplum yapısı, hayatın her alanında kendini göstermiştir. Yaşam ve Moda’da da görüldüğü gibi Türk devrimlerinin en bariz özelliği kısa zamanda oldukça çok başlık altında yapılabilmesidir.

Devrimler geleneksel yapı ve kültürü ortadan kaldırdığı için eleştirilse de Türk modernleşmesinin topluma sağladığı faydalar, bu geçmiş kültüre açılan savaşın acılarını unutturmuştur. Şahsi kanaatimizce modern devrimlerin geleneği yıkmasında tek kötü eylem Doğu dillerinin öğrenilmesinin engellenmesidir. Cumhuriyet devrimleri arasında Farsça ve Arapça’nın okul müfredatından kaldırılması yeni nesiller için bir kayıp olmuştur. Yine Osmanlı Türkçesi’nin bir anda ortadan yok edilmesi uzunca bir kültürün kapılarını genç nesle kapatmıştır.

Yakup Öztürk

YORUM EKLE