Düşünce geleneğimize sahip çıkacak mıyız?

Yetkin İlker Jandar, tasavvufa dair tüm yazma eserleri kapsayan ayrıntılı ve kapsamlı bir çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtip, hem ilgilenen okuyucuların ulaşabilmesi için, hem de belki bazı yayınevlerinin gündemine gelmesine vesile olması açısından yazma tasavvufî eserlerin bazılarını paylaşıyor..

Düşünce geleneğimize sahip çıkacak mıyız?

Ülkemizde inkılaplar döneminde yaşanan büyük kitap katliamına rağmen ciddi bir yazma eser mirası günümüze ulaşabilmiştir. Son dönemde bu yazma eserleri konu alan literatür çalışmaları, İRCİCA’nın ciddi yatırım ve gayreti neticesinde araştırmacılara ve okuyuculara ulaştı.

İRCİCA’nın yayına hazırladığı ve bastığı “Açıklamalı Türk Kimya Eserleri Bibliyografyası”, “Osmanlı Astronomi Literatürü Tarihi”, “Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi”, “Osmanlı Coğrafya Literatürü Tarihi” “Osmanlı Musiki Literatürü Tarihi”, “Osmanlı Tabii ve Tatbiki Bilimler Literatürü Tarihi”, “Osmanlı Tıbbi Bilimler Literatürü Tarihi” ve “Osmanlı Astroloji Literatürü Tarihi” gibi eserler, bu alanda büyük bir eksikliği ortadan kaldırmış oldu. Ancak başlatılan bu çalışmanın dinî ilimler literatürünü de kapsayacak şekilde devam ettirilmesi, fıkıh, hadis, tefsir, kelam, felsefe ve tasavvuf alanlarında kaleme alınmış sayısız yazma eserin taranması suretiyle bu ilimlere dair kapsamlı literatür çalışmalarının yapılması gerekmektedir.

Mustafa Aşkar’ın İz Yayıncılık tarafından gözden geçirilmiş ve genişletilmiş yeni baskısı yayınlanan Tasavvuf Tarihi Literatürü adlı eseri, bu alanda atılan önemli bir adımdır. Ancak tasavvufa dair tüm yazma eserleri kapsayan daha ayrıntılı ve kapsamlı bir çalışmaya hâlâ ihtiyaç bulunmaktadır.

Bu aşamada her araştırmacının kendi tuttuğu notlar ve taramalar önem kazanmaktadır. Biz de hem ilgilenen okuyucuların ulaşabilmesi için, hem de belki bazı yayınevlerinin gündemine gelmesine vesile olması açısından kendi listemizdeki yazma tasavvufî eserlerin bazılarını okuyucu ile paylaşmak istedik. Umalım ki ilgilenenler için faydalı olsun.

1. Şerh-i Kitab’u Hal’ün Naleyn: İbn Arabi Hazretleri’nin Endülüslü mutasavvıf Ebu’l Kasım bin Kasiyy’in “Hal’ün Naleyn”ine yazdığı şerh Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Bölümü 1879 ve Şehit Ali Paşa Bölümü 1174 numaralarda kayıtlıdır.

2. Meşarik’un Nusus el Bahis an Gavamiz’il Füsus: Ebu Muin Abdullah b. Ahmed el Buhari’ye ait bu Füsus’ül Hikem şerhi az bilinen bir eser olup Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Bölümü 1539 numarada kayıtlıdır.

3. El Husus bi Edât’in Nusus fi Şerh’il Füsus: Hüseyin b. Abdullah el Abbasi’nin Füsus’ül Hikem’e yazdığı bu şerh, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Arapça Yazmalar Bölümü’nde 4480 numarada kayıtlıdır.

4.Şerh’ul Füsus’ül Hikem: Muhammed el Viradi’ye atfedilen bu Füsus şerhi, Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Bölümü’nde 250 numarada kayıtlıdır.

5. Risale fi Beyan-ı Vahdet-i Vücud: Osmanlı’nın ilk Şeyh’ül İslam’ı kabul edilen Molla Fenari’nin vahdet-i vücud görüşüne dair bu risalesi, Süleymaniye Kütüphanesi Hüsrev Paşa Bölümü’nde 751/2 numarada Resail içinde 78/b – 99/a varakları arasındadır.

6. Feth u Miftah’ul Gayb: Osmanlı medreselerinin kurucularından olan Kutbuddin İzniki’nin oğlu Kutbuddinzade Muhyiddin İzniki tarafından Sadreddin Konevi’nin “Miftah’ul Gayb”ına yazılan bu şerh, Süleymaniye Kütüphanesi Ragıp Paşa Bölümü (Aslında Ragıp Paşa bölümü kendi adıyla müsemma müstakil bir kütüphanedir. Ancak şu an tadilattadır.) 692 ve Şehit Ali Paşa Bölümü 1271 numaralarda kayıtlıdır.

7. Molla Abdullah İlahi’nin Risaleleri: Anadolu’ya gelen ilk Nakşibendi şeyhlerinden olan Molla Abdullah İlahi’nin “Risale-i Vücud” adlı eseri, Süleymaniye Kütüphanesi Mihrişah Bölümü 203 numarada, “Risale-i Ahadiye” adlı eseri Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Bölümü 1390 numarada ve “Zad’ul Müştakin” adlı eseri ise Süleymaniye Kütüphanesi Uşşaki Tekkesi Bölümü 25, Lala İsmail Bölümü 140, İbrahim Efendi Bölümü 64 numaralarda kayıtlıdır.

8. Şerh u Ala Miftah’ul Gayb: Abdullah İlahi ile aynı dönemde İstanbul’da bulunduğu için eserleri birbirlerine karıştırılan bir başka Nakşibendi şeyhi olan Ahmed İlahi’nin Sadreddin Konevi’nin eserine yazdığı bu şerh, Konya Mevlana Müzesi M 7,24/5601 numarada kayıtlıdır.

9. Hakikat’üt Hakaik fi Şerh-i Keşfi Esrar’id Dekaik: Akşemseddin Hazretleri’nin talebesi ve Ebu Suud Efendi’nin babası olan büyük mutasavvıf İskilipli Şeyh Muhyiddin Yavsi’nin Şeyh Bedreddin’in Varidat’ına yazdığı bu şerh, Yenikapı Mevlevihanesi Kitaplığı 1234 numarada kayıtlıdır.

10. Şerh’ul Nüsus Zübdet’ül Tahkik ve Nüzhet’ül Tevfik: Sadreddin Konevi’nin “Nüsus” adlı eserine Muhammed Kutbuddin Hoyi tarafından yazılan bu şerh, Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Bölümü 4805 ve Millet Kütüphanesi Ali Emiri Bölümü 90 numarada kayıtlıdır.

11. Risale-i Meratib’ul Vücud: Sarı Abdullah Efendi’nin varlık mertebeleri hakkındaki bu risalesi, Nur-u Osmaniye Kütüphanesi 2400 ve Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi Bölümü 2753 numaralarda kayıtlıdır.

12. Şerh-i Mesnevi: Abdülmecid Sivasi’nin Mesnevi-i Şerif’in ilk cildine yazdığı bu Türkçe şerh, Süleymaniye Kütüphanesi Antalya (Tekelioğlu) Bölümü’nde 391 numarada kayıtlıdır.

13. Karabaş Veli’nin Füsus Şerhleri: Osmanlı klasik döneminin en önemli mutasavvıflarndan olan Karabaş Veli, İbn Arabi’nin Füsus’ül Hikem’ine iki ayrı şerh yazmakla haklı bir şöhrete sahiptir. “Kitab-ı Şerh-i Füsus’ül Hikem el Müsemma bi Kaşif’il Esrar” adlı şerhi Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi Bölümü’nde 1115 ve Hac Bölümü 42864 numaralarda, “Cami’ül Esrar’ül Füsus’ül Hikem” (Magz’ül Füsus) adlı şerhi ise Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi Bölümü 2393 ile Hac Bölümü 42682 ve 42683 numaralarda kayıtlıdır.

14. Misbah’ul Kalb: İsmail Hakkı Bursevi’nin şeyhi Osman Fazlı Atpazari tarafından Sadreddin Konevi’nin “Miftah’ul Gayb”ına yazılan bu nadide şerh, Süleymaniye Kütüphanesi Reis’ül Küttab Bölümü’nde 511/2 numarada kayıtlıdır.

15. Şerh’ul Mevaki’un Nücum: İbn Arabi’nin meşhur eserine Abdullah Salahaddin Uşşaki tarafından yazılan bu son derece kıymetli şerhin yazma nüshası, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde Arapça Yazmalar Bölümü’nde 3344 numarada kayıtlıdır.

16. Ferac’ün Nüfus fi Şerh-i Nakş’il Füsus: Seyyid Muhammed Nur’ül Arabi Hazretleri’nin İbn Arabi’ye ait “Nakş’il Füsus” adlı Füsus’ül Hikem muhtasarına yazdığı bu şerh, Süleymaniye Kütüphanesi Yahya Efendi Bölümü 2397 numarada kayıtlıdır.

17. Medar-Vahidiyet ve Merkez-i Ahadiyet: Tıbyan müellifi Haririzade Kemaleddin Efendi’ye ait bu risale tasavvufun derinliklerine dair olup, iki nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde Şazeli Tekkesi Bölümü 27/3 ve Tırnovalı Bölümü 898/6 numaralarda kayıtlıdır.

18. Ruşen-i Dilnüvâz: Haririzade Kemaleddin Efendi’nin Mahmud Şebisteri’nin Gülşen-i Raz’ına yazdığı bu şerh, Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi Bölümü’nde 2753 numarada kayıtlıdır.

Bu eserler gibi sayısız kitap, risale, şerh ve haşiye, yazma eserler olarak sessiz bir bekleyiş içindedir. Kültür Bakanlığı’nın Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı ile yazma eserlere internet üzerinden ulaşabilme ve belli bir ücret ödemek kaydıyla yazma eserlerin filmlerin alabilme imkânını sağlayan açılımının yanı sıra, yazma eser kütüphanelerinden istenen eserlerin cd’ye aktarılmış hallerini alabilmek de mümkün olmaktadır.

Bu imkân Müslüman gençlere elbette ki Osmanlı Türkçesi, Arapça ve Farsça lisanlarına vakıf olmak kaydıyla düşünce geleneğimizin tamamıyla doğrudan bağlantı kurma fırsatı veriyor. Artık mazeretimiz yok; bu fırsattan faydalanmak, kendi düşünce geleneğimize sahip çıkmak, bizim için kaçınılmaz bir görevdir.

Yetkin İlker Jandar yazdı

Güncelleme Tarihi: 17 Nisan 2019, 09:18
banner12
YORUM EKLE
YORUMLAR
Ahmet Emir
Ahmet Emir - 6 yıl Önce

Bildiğim kadarıyla bu yılın başında Bursa merkezli bir yayınevi olan Emin Yayınları'nın kitapları arasında "Molla Abdullah İlâhî" ve onun başta Zâdü'l-müştakîn olmak üzere Türkçe eserleriyle ilgili bir kitap çıktı. İlgili olanlara duyurulur.

banner19

banner13