17. yüzyılın büyük düşünürlerinden Baruch Spinoza kimdir?

Vetitas Kitaplığı tarafından 24 Kasım 2017 tarihinde 17. yüzyılın en büyük düşünürlerinden Baruch Spinoza hakkında hazırlanan twit zincirini alıntılıyoruz.

17. yüzyılın en büyük düşünürlerinden Baruch Spinoza, 1632 yılında 24 Kasım’da doğdu. Yahudi bir ailenin oğlu olarak Amsterdam’da dünyaya gelen Spinoza, öğrenim çağına geldiğinde dönemin en iyi okulu olan Torah Talmud Okulu’na gitme şansı elde eder.

Büyük olasılıkla 14 yaşına kadar devam ettiği bu okulda, hocalarından yalnızca ünlü Yahudi felsefeci ve bilim adamlarını değil; aynı zamanda Euripides, Vergilius, Platon, Aristoteles, Albertus Magnus, Duns Scotus gibi klasik ve ortaçağın ünlü edebiyatçı ve felsefecilerini de öğrenir.

Öğrenimini yarıda bırakan Spinoza erken yaşta ticarete atılır; daha sonra bilimin soluğunu hissedebileceği başka uğraşlar aramaya koyulur ve sonunda gözlük camları ve mikroskoplar için mercek işleme işini meslek edinir.

Bu dönemde yerleşik dinin kurallarına aykırı tavırlar içine girmeye başlar, bu nedenle ailesiyle ve cemaatiyle arası açılır.

Ticaretle uğraştığı yıllarda aslen tıp doktoru ve klasik filolog olan Franciscus van den Enden’le tanışır, okulundaki derslere katılıp Latince öğrenir; skolastik felsefeyle hemhal olmaya ve kendisine çağdaş bilimin kapılarını açacak olan Descartes felsefesini kavramaya başlar.

Böylece Talmud Torah Okulu’nda öğrendiği Kutsal Kitap yorumlarından uzaklaşan Spinoza, ilgisini tümüyle doğa bilimlerine ve felsefeye verir. 1956’da karşıt düşünceleri nedeniyle Yahudi cemaatinden aforoz edilmesi, filozofun yaşamında bir dönüm noktası olur.

Bunun üzerine Amsterdam’dan ayrılıp kısa bir süre Ouwerkerk kentinin bir köyünde yaşar. Ardından yeniden kente dönüp Descartes felsefesiyle ilgili dersler vererek ve mercek üreterek geçimini sağlar.

Bu dönemde Ethica’nın içeriğini anlamak için mutlaka okunması gereken Tractatus De Deo et Homine eiusque Felicitate (Tanrı, İnsan ve İnsanın Esenliği Üzerine Kısa Bir İnceleme) adlı eserini kaleme alır.

1663 yılında ise Descartes’ın metafiziğini açıklayıp yorumladığı Renati Des Cartes Principia Philosophiae (Descartes Felsefesinin İlkeleri) kitabını yayımlar. Ancak söz konusu kitap siyasi bir tartışmaya kurban gider ve yasaklanır.

Aynı yıllarda Ethica’yı da yazmaya başlayan Spinoza, zihnindeki fikirleri mektuplar aracılığıyla bilim adamlarına, felsefecilere, ilahiyatçılara gönderip onların eleştirileri ve yorumları doğrultusunda bu kitabı şekillendirir.

1670'te Hague kentine gider; bu arada 1674 sonlarından itibaren Ethica’nın elyazmaları elden ele dolaşmaya, dönemin aydınlarının ilgisini çekmeye başlar. Yaşadığı maddi sıkıntılar ve duygusal sarsıntılara rağmen Spinoza Ethica’yı yazmayı sürdürür ve sonunda Ethica tamamlanır.

Ancak Spinoza başyapıtı Ethica’nın yayımlandığını göremeden 1676 yılında hayata veda eder. Ölümünün ardından çalışma masasının üzerinde eserlerinin yayımlanmasına dair bir not bulunur; böylece Spinoza’nın tüm eserleri 1677'de Opera Postuma başlığı altında Amsterdam’da yayımlanır.