Üç İdiot Soruyor: Meslek edinmek mi yoksa değerler mi?

Abraham Maslow, ihtiyaç pramidinin tepesine insanın kendisini gerçekleştirmesini koyar. Hemen altında da insanın değer ihtiyaçları vardır. Daha altta ise yaşamsal temel ihtiyaçları. İhtiyaç alanları arasındaki sınırlar saydam olsa da, teoride yer alan hiyerarşi ifadesi önem sıralamasında birini diğerinin önüne yerleştirmektedir. Teoriye göre başarı, saygı duyma ve saygı duyulan bir birey olma; ahlak, yaratıcılık, hakikate temas gibi değerler en üstte yer alır.

İhtiyaç önceliklerimizi ne belirliyor?

Eğitim sistemleri, insanların saygınlık ve kendini gerçekleştirme gibi daha üst seviyedeki ihtiyaçlarına cevap üretmek adına kurulmuştur. Fakat zamanla önceliklerin yer değiştirmesi eğitimin; üst değerlere yönelik çabasından vazgeçip altta yer alan ihtiyaçları hedeflemesine yol açmıştır. Bu değişimde şüphesiz küresel çapta karşı karşıya kalınan ekonomik ve de sınıfsal ihtiyaç önceliklerinin payı büyüktür. Eğitim sistemlerinin bireyin hangi basamaktaki ihtiyaçlarına cevap ürettiğinden hareketle sistemlerin kalitesi de tespit edilebilir. Bireyin fıtratı itibariyle saygınlık ve kendisini gerçekleştirme gibi üst değerlere meyline rağmen içerisinde yer aldığı eğitim sisteminden dolayı daha temel ihtiyaçlarda karar kıldığı gözlemlenebilir. Bahsini ettiğimiz tüm bu meselelerin alt metin olarak tartışıldığı bir film, Üç İdiot filmi.

Gandhi’nin izinde

Söz konusu filmin yapımcısı ve başrol oyuncusu Aamir Khan son dönem popüler Hindistan Sineması’nın önemli bir figürü. Özellikle eğitim odaklı filmleri tüm dünyada beğeniyle izlenen yapımlar. 2007 yapımı Yeryüzündeki Yıldızlar, 2009 yapımı Üç İdiot ve diğer birçok filmi, eğitimin bahsini ettiğimiz bireyin ihtiyaçlarına ne düzeyde cevap ürettiği konularını merkeze koyup tartışan filmler. Eğitimin Hindistanlı bir film yapımcısının temel konularından biri olmasında şüphesiz Mahatma Gandhi’nin etkisi büyüktür. Filmlerde Gandhi’nin erdem temelli öğretilerinden ilham alıyormuşçasına, var olan sisteme sivil ve şiddet içermeyen bir karşı koyuş tavrı sergileyen karakterler sıklıkla yer almakta. 3 İdiotfilminde de gittikleri mühendislik okulunda maruz kaldıkları dayatmalara karşı koyan üç kafadarın maceralarına şahitlik ediyoruz.

Sistem temel ihtiyaçları önceliyor

Kraliyet Mühendislik Fakültesi’nde eğitim gören Rancho, Farhan ve Raju arkadaştır. Okulun son derece disiplinli, Virüs lakaplı dekanı, öğrencilerin meslek edinip ekonomik olarak kendilerini güvence altına almalarını nihai hedefleri olarak sürekli telkin etmektedir. Bu hedefe ulaşmak için de çok çalışıp sınavlarında yüksek puanlar almalarını şart koşmaktadır. Bunun dışındaki hedefler gereksiz ve gerçeklikten uzaktır. Hem toplumsal hem de ekonomik dayatmalar da dekanı bu ısrarında haklı bir noktaya taşır. Dekan’ın temsil ettiği sistem yukarda bahsini ettiğimiz hiyerarşinin alt basamaklarında yer alan temel ihtiyaçların karşılanmasının kişi için yeterli olacağına vurgu yapmaktadır. Ona göre insanın değerler ve kendisini gerçekleştirme noktasındaki ihtiyaçlarına yönelik eylemleri basit eylemlerdir. Bu düşüncesini Rancho’ya “Basit bir dil istiyorsan git güzel sanatlara yazıl” telkini ile aktarır. Ne var ki Aamir Khan’ın canlandırdığı Rancho karakteri, dekanın aksine kişinin mutluluğunun sadece bir iş sahibi olup ekonomik anlamda kendisini güvence altına almaktan ibaret olmadığının altını çizer. Ona göre aslolan yaşamla irtibat kurmak ve yapılan işin insanın değer dünyasına etki etmesidir. İki ayrı yaklaşım film boyunca çeşitli konular üzerinden karşılaştırılır. Dekanın ezberci ve deneyimden uzak eğitim modelini uygulayan Chatur; Rancho ve arkadaşlarının yaklaşımının yanlışlığı noktasında bir iddialaşmaya gider. Neticede kazanan Rancho ve arkadaşları olur. Fotoğraf çekmeyi seven Farhan az kazansa da başarılı ve mutlu bir fotoğrafçı, Rancho da bir bilim adamı ve eğitimci olur. İkisi de yaptıkları ile mutludur. Ve mutluluklarında başkalarının değil kendi memnuniyetlerini baz almaktadırlar. Öte taraftan okulu sondan ikinci olarak bitiren Raju dürüstlüğü sayesinde derslerinde başarısız olmasına rağmen bir iş sahibi olur.

Aslolan insanın kendini tamamlamasıdır

Rancho okulu birincilikle bitirmiştir. Tüm ders içeriklerini harfi harfine ezberleyen Chatur ikinci olur. Chatur’un ikinci olması ve de iyi bir işe girmiş olması filmde karşılaştırılan iki durumu ayırt etmek noktasındaki keskinliği ortadan kaldırmaktadır. Yani verili eğitim sistemine uyum gösteren de sistemin insan fıtratına ters düşen noktalarına karşı duranların da başarılı olduğu sonucu çıkmaktadır. Ne var ki mesele insanın Maslow’un hiyarerşisindeki üst basamaklara ne şekilde çıktığı olduğunda, Rancho ve arkadaşlarının yaptığının kıymeti ortaya çıkmaktadır.

Eğitim içeriğini donuk ve yaşamdan bağımsız olarak görüp kâğıttan zihne ve ordan tekrar kâğıda aktarmak meslek edinme ve ekonomik anlamda bir başarıyı getirse de, insanın değerlere yönelik istekleri ve kendisini gerçekleştirme noktasındaki rolüne katkı sağlamamaktadır. Filmin üç saate yakın sürede, tartıştığından hareketle çıkan sonuç budur.