Türk edebiyatını Almanya'da temsil ediyor

Uzun yıllardır Almanya’daki Türk çocuklarına Türkçe öğretmenliği yanında, Almanya’daki Türklerin edebiyatına yazdığı şiir, hikaye ve denemeleriyle katkıda bulunan Mustafa Can, bizi Köln’deki evinin tıka basa kitap ve dergilerle dolu çalışma odasında misafir etti. Yaptığımız sohbetin özetiyle; okuyanları, onun göçmenlik serüveninden, şimdiye dek ürettiği eserlerden ve önümüzdeki yıl yayınlamaya niyetlendiği edebiyat ürünlerinden haberdar edelim dedik.

Şair, yazar ve emekli öğretmen Mustafa CanTürkiye’de Almanca öğretmeni olduktan sonra Almanya’da Türkçe’ye otuz yıldan fazla hizmetini “Ne’ye niyet, ne’ye kısmet” diyerek yorumluyor.

Irgatlık ve çobanlık yapmış

1949 yılında Terme’nin çok yakınındaki merkez köylerinden birinde doğmuş. İlkokulu ve Ortaokulu Terme’de; Liseyi Samsun’da, 19 Mayıs Lisesi’nde okumuş. Terme’de, şimdi yok olan bir zamanların çeltik tarlalarında ırgatlık ve sığır peşinde çobanlık yapmış.

Orta ve lisede yabancı dil Almanca eğitiminin ardından, Ankara’da 1972 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü Yabancı Diller Bölümü’nü Almanca öğretmeni olarak olarak bitirmiş. Daha sonra Bolu Erkek Öğretmen Okulu ve iki yıllık Eğitim Enstitüsü’nde Almanca öğretmeni olarak görev almış ve aynı enstitünün değişik kademelerinde idarecilik de yapmış.  

“1980 öncesi sosyal ve siyasi olaylarına seyirci kalmadım. Fakir Anadolu çocukları olarak Türkiye için samimi olarak –hangi dünya görüşü olursa olsun- çoğumuz en iyisini istiyorduk.Türk-İslam dünyasının kültürel hayatını yakından takip ettim. Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Almanca Bölümü’ndeki okutmanlığım sırasında devrin siyasi erki de görevimde rahat vermeyince alternatif uğraş aramaya mecbur oldum. 1979'da Almanya’ya geldim ve Heidelberg Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı, Eğitim Bilimi ve Felsefe Bölümü‘nde bir yıl yüksek lisans eğitimi aldım. 1980 yılında Türk toplum kuruluşlarının merkezî şehri olan Köln’ne yerleştim ve burada Türk çocuklarına Türkçe öğretmenliği yanında Köln Üniversitesi’nde Alman Dili ve Edebiyatı, Felsefe ve Siyasi Bilimler bölümlerini de okudum.” ifadeleriyle anlatıyor Almanya'daki ilk yıllarını Mustafa Can.

30 yıl Türkçe dersleri verdi

Türk çocuklarına Türkçe Anadil Destekleme Dersleri öğretmenliği görevini emekliliğine kadar, otuz yılın üzerinde sürdürmüş. Öğretmenlik döneminin tecrübelerini ve Almanya’daki; özellikle de Kuzey Ren Vestfalya Eyaleti’ndeki okullardaki Türkçe dil derslerinin yapısal durumu konusunda şunları söylüyor:

“Eyalet çapında 1980’li yıllarda bin 200 Türkçe öğretmeni istihdam edilmişti. Bunların çoğu Türkiye’den askeri rejimin ya öğretmenlikten attığı ya da kaçmak zorunda kalan öğretmenlerdi. Türçe dersleri haftada sadece iki saat ve mecburi değil seçmeli derslerdi. Mecburi olmasa da bu derslere katılan çocuklara ve gençlere çok yararı oldu. Onların Türkçelerini geliştirdi, destekledi. Bugün o zamanlarda bu seçmeli derslere girenler ile girmeyenler arasındaki farkı görüyoruz. Öğrencilerimden en az ikisi sonradan Türkoloji yüksek öğrenimi de aldılar ve şu anda eyaletin okullarında Türkçe derslerinde öğretmen olarak çalışıyorlar. Ne yazık ki Türkçe dil dersi genelde yine seçmeli ders ve öğretmen sayısı da beş yüzün altına düştü.”

Bir akademi kurdu, iki mecmua yayınladı 

Uzun yıllar Türk işçi ve aileleri tarafından kurulmuş olan sivil toplum örgütleri bünyesinde aktif görevler alan yazar; 2007 yılında Köln Yunus Emre Kültür Akademisi Derneği'ni kurmuş ve yönetiminde bulunmuş. Bu süre zarfında akademinin aylık yayın organı olan Divan Gazetesi ile mevsimlik Renkler Ülkesi dergisini arkadaşlarıyla beraber çıkarmış.

“Yazma ve edebiyat ile ilgilenmem daha orta okul yıllarında TRT radyosunun düzenlediği bir şiir yarışmasına zamanında ‘Kırlangıçlar’ adlı bir şiirimi Terme’den radyoya göndermemle başlamış sayabiliriz” diyor. Edebiyat çalışmalarını o zamandan beri sürdüren Mustafa Can, yazılarını yerel gazete ve dergilerde değerlendirmiş.

Şimdiye kadar kitap olarak Bir Hikayem Vardı AnlatamamıştımŞehri Sırtlamak İsteyen Adamlar ve Sulara Uzaktan Bakmak adlı şiir kitaplarıyla, Metrodaki Adam adlı 2014 yılında çıkan hikaye kitabı yayınlanmış.  

Nehir bir roman üzerine çalışıyor  

Mustafa Can bugünlerde Türkiye’den Almanya’ya göçün kadın bakış açısıyla ve aynı zamanda da hem Türkiye’nin hem de Almanya’nın toplumsal değişimlerinin işlendiği bir nehir roman üzerinde çalışıyor. 

2015 yılı içinde 'Okumak, Yazmak ve Kızmak Üzerine' adlı bir deneme kitabıyle, ‘Düş Emzikleri’ adlı bir şiir kitabı da yayımlanacak. Çocukken çevresindeki kimi yetişkinler diğer insanlara ‘fırıldak’ çevirirken o:

“..Adam olmuşluğu ispat edeceğim diye / Fırıldak çevirirdim / Bizim mahallede adı tendürüktü / Döndükçe başım dönerdi / Ben de dönerdim öyle / Hızıma yetişen olmazdı..” diyor Düş Emzikleri adlı şiirinin bir yerinde bize ve hemen “Yaş ilerlese de yetişkinler arasına girip giremediğime çoğu kez tam emin değilim” diye ekliyor.

Ren Nehri’ne yakın evinin çalışma odasındaki sohbetimizi bir nehir romanının daha da çabuk bitebilmesi için kısa keserek, kendisiyle vedalaştık.