Kırım'ın milli şairi Çelebicihan'ı konuştuk

23 Şubat Kırım Tatarları için bir yas günü. Kırım’ın Milli Şairi Noman Çelebicihan anılıyor o gün. Ukraynalı habercimiz Nataliya Tsaryk, Noman Çelebicihan hakkında konuştu Eyvaz Bekirov ile…

Kırım'ın milli şairi Çelebicihan'ı konuştuk

 

23 Şubat Kırım-Tatarları için yas günüdür. Bu günde Kırım-Tatarları, cefakeş- kahramanları Noman Çelebicihan’ı (1885-1918) anıyorlar.  Çelebicihan aynı zamanda Kırım Milli Marşı’nın da yazarı… ‘Kırım Talebeler Cemiyeti’ adlı kuruluşun temsilcisi olan 21 yaşındaki Eyvaz Bekirov ile Kırım’ın Milli Şairi Noman Çelebicihan hakkında konuştuk. Ama önce Kırım Milli Marşı’nı hatırlayalım:

Ant Etkenmen (Kırım Tatarlarının Milli Marşı/ Noman Çelebicihan’ın Şiiri)

Ant etkenmen milletimniñ yarasını sarmağa

Nasıl olsun eki qardaş birbirini körmesin?

Onlar içün ökünmesem, muğaymasam, yaşasam

Közlerimden aqqan yaşlar derya-deniz qan bolsun.

Ant etkenmen şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,

Nasıl bolsun bu zavallı qardaşlarım iñlesin?

Bunu körüp buvsanmasam muğaymasam, yanmasam

Yuregimde qara qanlar qaynamasın, qurusun.

Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege

Bilip, körüp, milletimniñ köz yaşını silmege.

Bilmey körmey, biñ yaşasam, qurultaylı han bolsam,

Kene bir kun mezarcılar kelir meni kömmege.

Noman ÇelebicihanEyvaz Bekirov

Noman Çelebicihan Kırım-Tatar tarihinde nasıl bir yere sahip?

Bizim tarihimizde halkın yükünü taşıyan İsmail Gasprinski (İsmail Gaspıralı) , Mustafa Cemilev (Mustafa Cemiloğlu), Noman Çelebicihan gibi Kırım-Tatarlarının siyaset adamları var. Noman Çelebicihan mümkün olan her alanda halkını geliştirmek için elinden geleni yapıyordu. Okulda okurken şiirler yazmaya başladı. İlhaktan sonra okulun kapanışı yüzünden medreseye girdi. O zamanlarda Kırım’daki okulları milli bir uyanışı teşvik etmesin diye kapatıyorlardı. Medresedeyken şiirlerindeki sevgi yönü ortaya çıktı. Noman Çelebicihan zengin bir aileden geldiği için diğer insanlar onun halkını pek fazla düşünemediğini zannedebiliyorlardı. Ama o evinin konforunda değil, hep babasının çalışanlarıyla beraber büyümüştü. Avrasya’nın ilk medreselerinden biri olan Bahçesaray’daki Zincirli Medresesi’nde eğitimini tamamladıktan sonra İstanbul’a gitti.

Aynı zamanda Rusya’da yer alan inkılab onun ilgisini çekiyordu. İstanbul’da kariyerinin henüz şafağındaydı. Yaşıtlarının desteğiyle buradaki imkânsızlıklara rağmen kendinde güç buldu.

21 yaşındayken Çelebicihan’ın eğitim almak amacıyla Türkiye’ye gelmesi onun hayatını nasıl etkiledi?

İstanbul’da Cafer Seydamet, Osman Odabaşı gibi ünlü insanlarla tanışma fırsatı buldu. Çelebicihan, anne babasının kanadından 21 yaşında ayrılmasına ve kişisel olarak kendisini geliştirmesine rağmen aynı fikirde olan insanların desteğine de ihtiyaç duyuyordu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni kazandı. 1908 yılında arkadaşlarıyla ‘Kırım Talebeler Cemiyeti’  adlı örgütü kurdu. Bu kuruluşun faaliyeti kültür ve aydınlatma faaliyetleri idi. Gazete, dergi çıkartıp insanlarla görüşüyorlardı.

O dönemde birçok Kırım Tatarı evlerini bırakıp göçmek zorunda kaldılar. Örgütün ana hedefi Kırım’ın özgürlüğü idi. Rus İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu ile Küçük Kaynarca Antlaşmasını imzaladıktan sonra özgürlüğün hiçbir garantisi yoktu. Ukraynalı ünlü tarihçi ve siyaset adamı Gruşevskiy bile Kırım’ın serbest bir müttefiki yoksa Ukrayna’nın topraklarının bir parçası olarak tanınmasını düşünüyordu. Kuruluş 1917 yılına kadar varlığını devam ettirdi.

Çelebicihan, Kırım’a dönerken ‘Milli Firka’ adlı siyasal partisini kurdu. Bugün Kırım-Tatar Meclisinde bu parti muhalefette bulunuyor. Çelebicihan sadece şair ve siyaset adamı değildi, aynı zamanda büyük bir ıslahatçıydı. Kırım Hanlığından sonra geriye kalan düzen değişmişti fakat Noman Bey İstanbul’da kazandığı bilgileri kullanarak mahkemelerde ciddi bir hukuk mücadelesine girişti. Kadınların haklarını kazanmalarına ciddi bir önem veriyordu. 1917 yılında Kırım-Tatar Milletinin ilk kurultayını kurdu. Toplantılara kadınların gelmesi şartını koydu. Örnek vermek gerekirse, Londra’da kadınlar oy verme hakkını 1918 yılında, Yunanistan’da 1952 yılında, ABD’de 1920 yılında, Kuveyt’te ise 2005 yılında kazandılar. Kırım’ın ilhakından sonra Rus İmparatorluğunun baskısından çıkartılması ve muhtar bir devlete dönmesini sağlanmak için emek harcadı.

Noman ÇelebicihanGünümüzde Kırım-Tatarları bu insana nasıl saygı gösteriyorlar?

Bugün Kırım’da Noman Çelebicihan’dan sonra onun adı verilmiş okullarda şiir okuma yarışmaları, posterler ve bayraklar ile yürüyüşler yapılıyor, tiyatrolarda özel hazırlanmış oyunları sahneye konuluyor. 23 Şubat bütün Kırım-Tatar milleti için yas günü. Onun önemini şöyle anlatabilirim. Bizde 18 Mayıs Kırım’dan sınır dışı edilme günü ve 23 Şubat Noman Çelebicihan’ın ölüm günü gibi sadece iki yas günü vardır.

Noman Çelebicihan neden ve nasıl öldürülmüştü?

1912 yılında Saint Petersburg’a üniversiteye gitti. Ama asıl amacı Rus devrimcilerle tanışıp inkılap ruhunu hissetmekti. Kırım’a döndükten sonra Ukrayna, Polonya, Litvanya, Beyaz Rusya, Kırım gibi Batı Rus İmparatorluğunun bütün Müslümanlarına Müftü olarak seçilmişti. Bu insan kan, ter içinde milletinin özgürlüğü için savaşıyordu. Açık açık muhtar devletin kurulması ile ilgili konuşmaları dikkat çekiyordu. Bütün hareketleri sıkı bir şekilde takip ediliyordu. Belli zamanlarda Rusya ve Kafkas Müslümanlarına çeşitli şekillerde destekte bulunuyordu. Kendisine büyük bir örnek olarak İsmail Gaspıralı’nin faaliyetlerini alıyordu. Özel ilgi alanı olarak onun tarafından çıkartılan ‘Tercüman’ gazetesini Türkiye’de, Mısır’da, Saudi Arabistan’da dağıtıyorlardı.

Gaspıralı’nin hayali, Müslümanlık temeline dayalı, esasında aynı kökenli milletleri birleştirmekti. Ana şiarı dilde, işte, fikirde birlik idi. Rus İmparatorluğunun politikası bütün bu ülkeleri ayırmak niyetindeydi. Gaspıralı bu niyeti çok iyi anlamıştı ve buna şiddetle karşı çıkmıştı. Çelebicihan onun işine devam etti. Rusya ona engel olmak için elinden geleni yaptı. Resmi bahane onun Rus İmparatorluğu konusunda radikal konuşmalar yapıyor olması idi. O zamanlarda müftülük görevinden ayrıldı. Sivastopol’da onu acımasızca kurşuna dizdiler ve Siyah denize (Karadeniz’e) attılar.

Bugün okullarda Noman Çelebicihan’ın edebi mirası okutuluyor mu?

Bugün, önceleri politik faktörlerden dolayı gelişemeyen Kırım-Tatarların yayın basın alanı tam şafağındadır. Noman Çelebicihan’ın biyografisi, şiirleri, nesirlerinin içinde yer aldığı kitaplar çıkartılıyor. Kırım’ın gururu olan bu şahsiyet 36 okulda ve 1 üniversitede okutuluyor.

Bu yıl Kırım’da Noman Çelebicihan’ı anmak için neler yapılacak?

Son on yılda Kırım’da milletin hizmeti için çalışan birçok genç örgütler ortaya çıktı. Onlar “fleşmob”lar (bir nevi toplantı), yürüyüşler, ünlü insanların içinde yer aldığı  konferanslar yapacaklar. Bildiğim kadarıyla o gün Kırım’ın bütün camilerinde dua okunuyor (23 Şubat). Yas mitingi ve okullarda sergiler yapılacak. Kırım Güreş federasyonu Noman Çelebicihan adına açık bir turnuva yapacak. ‘Kardaşlık’ genç örgütü “fleşmob” yapacak.

Türkiye’de okuyanlar bugüne hazırlık yaptılar mı?

Bugün bizim futbol turnuvamız var. İstanbulda 60-70 kişi olan Kırım-Tatar öğrenciler Noman Çelebicihan’ın büyük posterini alıp siyah yas elbiselerini giyinirler. Bir de toplantıda onun hayatı anlatılıp şiirler okuyarak milli ruhuna ve muteşem tarihimize dokunmayı düşündük. 22’sinde de gençleri toplayarak Kırım’dan gelen sayın hocalar konuşma yaptılar. Bu büyük adamı anmamak mümkün değil.

Allah rahmet eylesin, mekanı cennet olsun.

Kırım Milli Marşı

 

Nataliya Tsaryk konuştu

Yayın Tarihi: 25 Şubat 2013 Pazartesi 11:06 Güncelleme Tarihi: 25 Şubat 2013, 11:15
YORUM EKLE
YORUMLAR
Muhacir
Muhacir - 10 yıl Önce

Gerçekten çok acı bir olay. Allah başımıza getirmesin!

musa mahmud
musa mahmud - 10 yıl Önce

gözlerim daima engine dalar/isterim ki her an anayurdumda/dağları dumanlı yaslı Kırım'da/duvarında mavzer ve Kur'an olan/ata ocağında, bizim konakta/bir bakır sinili sofra başında/iftar beklenilsin dua edilsin/ve sessiz sedasız yemek yenilsin/sonra şadırvanda abdest alınıp/hep birlikte teravihe gidilsin...(1947 yılı sonbaharında Pariste Sein nehri kenarında cesedi bulunan, savaş sonunda Paris'te kaldığı ve çok yoksul bir yaşam sürdüğü anlaşılan bir Kırımlının cebinden çıkan şiirden bir bölüm.)

banner19

banner36