Kerbela ve İran'ın Geleneksel Törenleri

İran halkı, gelenek ve kültürlerini koruyabilmesi hasebiyle, merak edilmeyi hak ediyor. 3000 yıllık kadim geçmişi ve Şia inancıyla harmanladığı kendine özgü, bol törenli ve kutlamalı özel günleri, geleneksel İslam kültüründen bağımsız bir duruş sergiliyor. Zeynep Özel, İranlı gençlerden Nazenin Nigihbal ile İran'da Muharrem ayında icra edilen törenler üzerine konuştu.

Kerbela ve İran'ın Geleneksel Törenleri

Siyasi olarak yaşadığımız tüm sorunlara ve mezhep farklılığımıza rağmen, İran halkı, gelenek ve kültürlerini koruyabilmesi hasebiyle, merak edilmeyi hak ediyor. Devlet eliyle organize edilen özel günlerin çokluğu ve anma merasimlerindeki yas dozajı, bazı İranlı gençlerce abartılı bulunuyor.

Gelenekleri, mimarisi, müziği, sanat ve sinemasıyla dikkatleri çekmeye devam eden İran’ın en büyük şansı, bir harf inkılabı deneyimlememiş olması. Bugün yaşayan bir genç bile, 1000 yıl önce yazılan bir beytin tadını alabiliyor. Ayrıca 3000 yıllık kadim geçmişi ve Şia inancıyla harmanladığı kendine özgü, bol törenli ve kutlamalı özel günleri, geleneksel İslam kültüründen bağımsız bir duruş sergiliyor. Tüm bu kadim kültür birikimine rağmen, modern dünya algısı ve yönetime karşı geliştirilen muhalefetin de etkisi ile devlet kanalıyla sürekli önemi vurgulanan ve yoğun bir şekilde idrak edilen manevi günlerin çokluğu ve törenlerdeki yas dozajı, gençlere biraz abartılı geliyor.

Bu kültürü olduğu gibi koruma taraftarı olan ve ailece en derin şekilde idrak eden gençler de var. İran ziyaretlerimizin ev sahibi Nazenin Nigihbal de bu gençlerden biri. Kerbela törenleri, Muharrem ayı etkinlikleri ve diğer özel günlerin ne ifade ettiğini Nazenin’e sorduk. Sağolsun uzunca bir cevapla merakımızı giderdi. Son olarak şunu söyleyeyim ki İran kültürü, şahsen beni, her seferinde biraz daha şaşırtmaya devam ediyor.

İmam Hüseyin'i, onun ruhunu tanıtmak amaçlı törenler

“Birçok İranlı, 12. İmam yani Hz. Mehdi'yi beklemektedir. 12 imam inancı yüzünden genellikle İran'da değişik törenler düzenlenir. Örneğin: Muharrem ve Sefer ayı boyunca İmam Hüseyin için yapılan yas merasimleri, Ramazan ayında yapılan Kadir gecesi törenleri, Kerbela şehitlerinden Hz. Ebu'l Fazl ve Hz. Rukiyye'yi anma programlarında kurulan sofralar, İmamların doğum yıl dönümü törenleri, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı.

Her yıl tekrar edilen ve İranlılar arasında daha çok önem gösterilen törenlerden biri Muharrem ayında düzenlenen 'roze' meclisleridir. Roze meclislerinde İmam Hüseyin için mersiyeler okunur. Hatırladığım kadarıyla çocukken roze meclislerinde, diğer çocuklarla oyunlar oynardık. Öğrenciyken, okulda Aşure’yi karşılamak için anma ve okuma törenleri düzenlenirdi. Ders kitaplarımızda İmam Hüseyin'in neler yaşadığı anlatılıyordu. Genelde Kerbela olayı ile ilgili zihnimde oluşan soruların cevabını, bu anma törenlerinde alıyordum. Şimdi, yıllar sonra, bu törenlerin aslında İmam Hüseyin'i, onun ruhunu tanıtmak amaçlı yapıldığını farkediyorum.

Yas törenleri

Muharrem ayının ilk 10 gecesinde evimizin ruh hali değişmektedir. Bu gecelerde annem İran yemekleri, şole-zerd (bizdeki zerde… Z. Ö.) veya aş isimli geleneksel yemeğimizi pişirir.

 

Ayrıca Muharrem ayının ilk 10 gecesinde sokaklara yas grupları gelir ve Aşura gecesinde Şam-ı Gariban (gariplerin akşamı) denilen matem gecesi düzenlenir.

 

 

 

 

Bizim mahallemizin yas heyeti de her yıl böyle taziye törenleri tertip etmektedir. Çocukken bu törenler çok ilgimi çekiyordu. Kerbela olayının canlandırılması, izleyicilerin ağlamasına sebep oluyordu. Bir diğer önemli nokta ise şu ki, İranlılar, Muharrem ve Sefer aylarında İmam Hüseyin'e saygı icabı, düğün töreni, vb. eğlenceli merasimler düzenlemezler.

 

Kadir Gecesi’nde Cevşen-i Kebir okunur

Çocukken, Kadir gecesinde dua etmek için uyanık kalmak da çok zevkliydi. İranlılar bu gecelerde Cevşen-i Kebir duası okurlar. Bütün bu törenlerde kurban da kesilir. Annem Şole-zerd (zerde) pişireceği zamanlar bizi çağırıp, dua ederek Şole-zerd'i karıştırmamızı ister. Bu işin ne kadar güzel ve zevkli olduğunu anlatamam. Karıştırma esnasında bütün yakınlarımı ve sevenlerimi hatırlayıp onlara dua ediyorum.

 

Hz. Ebu'l Fazl sofrası

Evimizde yılda bir defa Hz. Ebu'l Fazl sofrası kurulur. Bu da annemin adaklarından biridir. Bu törende, kadın akrabalarımız sofranın etrafında otururken, meddah hanım, Hz. Ebu'l Fazl için methiyeler okur. Bu sofralarda peynir, sebze ile ekmek, pirinçli mercimek, şole-zerd, aş, vb. yiyecekler yenilir. Böyle törenlerin güzelliği evin rengini ve havasını değiştirmesindedir. Gerçekten aile arasındaki işbirliği en çok böyle törenlerde hissedilir.

İmamların doğum törenleri veya bayramlarda, şehrin çehresi değişir. Sokaklar aydınlatılıp renkli bayraklar ile süslenir. Halk arasında da tatlı ve şerbet dağıtılır. Genellikle düğün, nişan gibi merasimler bu günlere denk getirilir.”

 

Röportaj: Zeynep Özel

Fotoğraflar: Ali Hosseinpoor

Güncelleme Tarihi: 11 Ekim 2016, 16:09

Eslem Nilay Bozdemir

banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner26