banner17

Doğu irfanı Demavend Yayınları ile Türkçe'de

Yüzü Doğuya dönük olan Demavend Yayınları, Hayyam’dan Muhammed İkbal’e ve İmam Humeyni’ye kadar pek çok değerli ismi, alışageldiğimiz üzere İngilizce çevirilerinden değil, Farsça, Urduca ve Arapça orjinallerinden dilimize kazandırıyor. Zeynep Ekşi Özel, Demavend'in yayın yönetmeni Prof. Ali Güzelyüz'le konuştu..

Doğu irfanı Demavend Yayınları ile Türkçe'de

 

Genç bir yayınevi Demavend. Yüzü Doğu’ya dönük. Fars, Arap, Urdu edebiyatlarından birbirinden ilginç kitaplar yayınlıyor. Bir sermaye grubuna yaslanmıyor, alanında başarılı akademisyenlerin birikimiyle yol alıyor. Bu yabancı kaldığımız, ama aslında çok aşinası olduğumuz sesleri duymamıza olan katkıları sebebiyle önemli bir boşluğu dolduruyor. Yayınevini, yönetmeni Prof. Dr. Ali Güzelyüz’le konuştuk.

Demavend” ilginç bir isim. Anlamı ne?

Demavend ismi, İran’da bulunan ve Orta Doğu’nun en yüksek dağı olan Demavend Dağı’ndan alınmıştır.

Yayın anlayışınızda özellikle Doğu dilleri ve edebiyatında öne çıkmış eserleri görüyoruz. Bir eseri basmaya nasıl karar veriyorsunuz?

Demavend Yayınları 1 Ocak 2013 tarihinde resmen kuruldu. Ancak temeli sekiz yıl öncesine dayanmaktadır. 2006 yılında Doğu Edebiyatı adında bir internet sitesi kurduk. 2007 yılında Doğu Edebiyatı adında 6 aylık bir dergiyi internet üzerinden yayınlamaya başladık. 2008 yılından itibaren ise Doğu Edebiyatı dergisinin yanı sıra hem internet üzerinden hem de basılı olarak altı ayda bir yayınlanan ve Doğu dil, edebiyat, tarih, kültür ve sanatları alanında nitelikli makalelere yer veren uluslararası hakemli statüdeki Doğu Araştırmaları Dergisi yayın hayatına başladı. Hem yurt içinden hem de yurt dışından dergiye gönderilen makalelerin sayıca çok olması, bu alanda bir eksiklik olduğunun göstergesidir.

Bu alandaki eksiklik ve boşluğu bir nebze de olsa doldurabilmek amacıyla yayınevi kurmaya karar verdik. Yayınevini eşim Neval Güzelyüz kurdu ve işlerin büyük bir kısmı onun omuzlarında. Ancak gerek ben, gerekse Halil Toker, Ahmet Çelik ve diğer arkadaşlar elimizden geldiğince yardımcı olmaya çalışıyoruz.

Bir eseri basmaya karar verirken, öncelikle Türk okuyucusu açısından nasıl karşılanacağı konusunda kendi aramızda tartışıyor, arkadaşlarla istişare ediyoruz. Türk okuyucusunun ilgisini pek çekmeyecek kitaplardan uzak durmaya çalışıyoruz. Şimdilik sadece dil ve edebiyat alanında yayın yapıyoruz. Ancak gelecek yayın programımızda tasavvuf, felsefe ve tarih gibi konular da olacak.

Şimdiye kadar neler yayınlandı, bundan sonra neler yayınlanacak?

Kuruluşumuzun birinci yılında 12 kitabımız yayınlanmış oldu. Bundan sonraki hedefimiz yayın sayısını ikiye katlamaktır. 2014 yılı yayın programımızda 30’a yakın kitap var. Yayınlanan kitaplarımız arasında ağırlıklı olarak Doğu edebiyatından eserler geliyor. İmam Humeyni’nin Divan’ı Mesih Nefesli Aşk adıyla basıldı. Kayser Eminpur’un Aşk Dilinin Grameri, Sohrab Sepehri’nin Rengin Ölümü ve Füruğ Ferruhzad’ın seçme şiirlerinden oluşan Yeryüzü Ayetleri adlı kitabı iki dilli (Farsça – Türkçe) olarak basıldı. Bunların yanı sıra İran tiyatrosundan bir piyes, Arap edebiyatının önde gelen yazarlarından bir öykü kitabı yayınlandı.

Yayına hazırlanan diğer kitaplarımız arasında başta İran, Arap ve Urdu edebiyatlarından önemli eserler var. Özellikle öykü, roman ve şiir kitapları. Çoğu modern edebiyat eseri. Yayın programımızda klasik eserler de olacak ancak modern edebiyata öncelik vermemizin amacı, ülkemizde bu alanda bir eksiklik olması ve Türk okuyucuların modern Doğu edebiyatlarına yabancı kalmış olmalarıdır. Ülkemizde modern Doğu edebiyatlarından yapılan çevirilerin önemli bir bölümü Batı dillerinden yapılmaktadır. Bizim prensibimiz, çevirilerin, hem Türkçeye hem de eserin yazıldığı dile hâkim uzman çevirmenler tarafından eserlerin özgün dilinden yapılmasıdır.

Yayın programımızda Doğu dilleri ve edebiyatlarıyla ilgili ders kitapları da var. Örneğin “Osmanlı Türkçesi: Dilbilgisi, Metinler ve Belgeler”, “Gönül Dili: İran Edebiyatının Ünlü Şair ve Yazarlarından Farsça Seçme Metinler” ve “A Practical Guide to Hindko Grammar” adlı kitaplarımız yayınlandı. Sırada Arapça, Farsça ve Urduca öğretim kitapları ve sözlükler var.

Siz, Hayyam'dan Füruğ Ferruhzad'a, İmam Humeyni'ye, Kayser Eminpur'a kadar sayısız değerli ismi dilimize kazandırdınız. Örneğin devrimci ve dini kimliğiyle tanıdığımız İmam Humeyni'nin lirik şiirlerini de, eşi tarafından maruz bırakıldığı acılarla hayatını idame ettirirken 32 yaşında bir trafik kazasında vefat eden Füruğ Ferruhzad'ın şiirlerini de sizin çevirilerinizle tanıdık. Birbirinden farklı kimlikler ve ruh halleri. Yazarın bu arka planı, ruh hali, çevirmeni nasıl etkiliyor çeviri esnasında?

Şiir çevirisi uzmanlık ve yetenek ister. Genelde roman ve öykü çevirisinden daha zordur. Şiir çevirisinin sağlıklı ve güzel olabilmesi için, çeviriye başlamadan önce şairin hayatını, hayatında geçen önemli olayları, düşüncesini ve üslubunu çok iyi bilmek gerekir. Aslında İmam Humeyni’nin gazeldeki üslubu Hafız Şirazi’ye, rubaideki üslubu ise Ömer Hayyam ve diğer rubai şairlerinin üslubuna benziyor. Klasik şiir özelliklerini taşıyor. Kayser Eminpur, Sohrab Sepehri ve Furuğ Ferruhzad ise tamamen farklı.

Modern İran şiiri, genelde klasik şiirden daha zordur. Şairin ne demek istediğini anlayabilmek için neler yaşadığını bilmek gerekir. Örneğin Sohrab Sepehri’nin şairlik dışında ressamlık yönü de vardır. Sepehri’nin bir yandan Doğu sanatı, mitolojisi, dinler ve irfan; öte yandan ise Batı sanatı ve şiirine olan ilgisi ve derin bilgisi, onun şiirini derin bir şekilde etkilemiş ve yeni ufuklara sürüklemiştir. Kayser Eminpur’un şiirlerinde halkın dertlerini ve acılarını başarılı bir şekilde yansıtması, onun bu acılarla tanışık olmasından dolayıdır. Furuğ Ferruhzad ise şiirlerinde erkeklerin bencilliklerinden, haksızlıklarından, kadına aşağılayıcı gözle bakmalarından, gördüğü yalan dolanlar, tuzaklar, hileler, eziyetler ve ikiyüzlülüklerden şikâyet eder. Çevirmen, şairin neler yaşadığını bilirse, şiirdeki ruh halini de anlar. Aksi takdirde çeviri sağlıklı olmayabilir.

Ayetullah Humeyni şiirlerini, klasik Fars edebiyatının temel özelliklerinden olan aruz vezninde yazmış ve Sadi, Hafız vb. büyük şairler gibi remz ve metaforlardan da oldukça faydalanmış. Siz İmam Humeyni'nin şiirlerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

İmam Humeyni’nin hem şiirleri hem de mensur eserleri var. Bütün şiirleri, Divan-ı İmam adında bir kitapta toplanmıştır. Divan’da en çok gazel ve rubai bulunmaktadır. Ancak sayıca az da olsa kaside, musammat, terci-i bend ve kıta türünde şiirler de vardır. Gençlik yıllarında söylediği bazı gazellerin sürgün yıllarında ve İran İslam Devrimi sırasında kaybolduğu söylenmektedir. Biz de Divan’ı, aynı zamanda şair olan Prof. Dr. Halil Toker ile birlikte manzum olarak çevirmeye çalıştık.

Humeyni’nin şiirleri, klasik Fars şiirinin tüm yönlerini içermektedir. Aruzun çeşitli vezinlerinin kullanımı, klasik şiirdeki imge, sembol ve metaforların şiirlerde işlenişi şairin şiirlerinin klasik ölçülere vurularak değerlendirilmesi gerekliliğini göstermektedir.

İmam Humeyni’nin şiirde kullandığı mazmun ve ıstılahlar, arif ve sufi şairlerin şiirlerinde de görülmektedir. Klasik Fars şiirinde Horasan, Irak ve Hint olmak üzere üç ana üslup vardır. İmam Humeyni şiirde, Mevlana, Attar, Hafız, Sa’di gibi meşhur şairlerin kullandıkları Irak üslubunu tercih etmiştir. Ancak her ne kadar Irak üslubunu kullanmış olsa da çağdaş edebiyattan alınmış lafız ve ıstılahlar da görülmektedir. Ayrıca mazmunlarda bazı kelime ve lafızlar o kadar güzel kullanılmış ki Fars edebiyatına yeni bir yön vermektedir.

Ayetullah Humeyni’nin şiirlerinde de klasik tasavvufi şiirde geçen şarap, saki, meyhane ve harabat gibi semboller sözlük anlamlarının dışında, çoğunlukla tasavvuf şiirinden bildiğimiz anlamlarıyla öne çıkmaktadır. Örneğin âşık, tam bir vecd ile Allah Teâlâ’yı arayan ve gerçek sevgiliden başkasına bakmayan kişi; câm (kadeh), ârifin marifet ile dolu kalbi; saki (meyhaneci), mutlak feyz dağıtan kâmil mürşid; şarap, aşkın yoğunluğu ve Hakk’a karşı beslenen samimi aşk; harabat ise beşerî sıfatların yok olduğu, bedenin fenâya ulaştığı yer, anlamıyla sıkça kullanılmıştır.

Ayetullah Humeyni'yi çatık kaşlı, ciddi ve devrimci kişiliğiyle tanıyoruz. Oysaki şiirleri bize Humeyni'nin aslında naif bir yönü ve zengin bir iç dünyası olduğunu da gösteriyor.

Ayetullah Humeyni, dinî ve siyasi bir önder kimliğine sahip olmakla birlikte duygusal bir insan kimliğiyle şiirler yazmış, duygularını ve düşüncelerini güzel ve akıcı bir dille ortaya koyabilmiş bir şairdir aynı zamanda. Türkiye’de bugüne dek dinî ve siyasi yönüyle tanınmış ama şairlik yönüne pek değinilmemiştir.

Bu şiirlerde, ağırbaşlı, vakur, çatık kaşlarıyla resimlerinden ve haberlerdeki görüntülerinden tanıdığımız dini bir lideri, ilk defa yumuşak çehresiyle, gönül dünyasıyla ve duygularıyla görmemiz mümkün olmaktadır. Bu şiirlerde o, bazen bir sufi, bazen bir Hak âşığı, bazen müşfik bir baba ve bazen de bir filozof kimliğiyle karşımıza çıkmaktadır. Özellikle “Fatî” diye hitap ettiği kızı Fatma’ya seslenerek verdiği öğütlerdeki “babalık” vasfı, bir babanın sevecenliğini ortaya koymaktadır.

Çocuklara yönelik nitelikli çalışmalarınız da mevcut.

Demavend Çocuk, şimdilik Demavend Yayınları’nın çatısı altında yayın yapıyor. Demavend Çocuk’un hedef kitlesi ana sınıfından liseye kadar olan çocuklar ve gençlerdir. Yayın sayısı artınca Demavend Çocuk ve Demavend Genç olmak üzere iki ayrı birim şeklinde sürdürülmesi düşünülmektedir. Şimdiye kadar, birisi çocuklar, diğeri gençler için olmak üzere 2 kitap basılmıştır. 4 kitap baskıya hazırlanmakta ve 10’un üzerinde kitap sıra beklemektedir. Muhammed İkbal’in şiirlerinden başladık, Halil Toker’in çeviri ve açıklamalarıyla. Sırada İran masalları, hikâyeleri ve efsaneleri, Arap masalları ve hikâyeleri ile Keşmir masalları var. Ayrıca İran’ın Türkmensahra bölgesi ödüllü yazarlarından olan ve bir süredir ülkemizde yaşayan Abdurrahman Deveci’nin çocuklar için yazdığı masal, hikâye ve romanlar da bu yılki yayın programımızda olacak. Yayın yelpazemiz genişledikçe Türk ve dünya edebiyatlarından önemli isimlere de yer verilecek.

 

Zeynep Özel konuştu

Güncelleme Tarihi: 22 Mart 2016, 15:32
banner12
YORUM EKLE
banner8

banner19

banner20