Modern insan ancak şehirde yaşayabilir

Gri, bulutlarla kaplı bir gökkubbenin altında, kırlık alanda yalnız başına yürümekte olan adam ile 10 yaşlarındaki bir oğlan... İslam Gemici, Yol (The Road) filmi üzerine yazdı.

Modern insan ancak şehirde yaşayabilir

 

Gri, bulutlarla kaplı bir gökkubbenin altında, kırlık alanda yalnız başına yürümekte olan adam ile 10 yaşlarındaki bir oğlan... Nereden gelip, hangi istikamete gittiğini bilmediğimiz bu iki kişinin hikâyesini birazdan öğreneceğiz. Çünkü bu kare, bir filmin giriş sahnesine ait.

Amerikalı yazar Cormac McCarthy'nin 2006'da yazdığı romandan sinemaya uyarlanan Yol (The Road), kıyamet sonrası (post apokaliptik) bir kurguda yaşanan acımasız bir yalnızlık ve mücadele öyküsünü anlatıyor. Buradaki kıyamet ifadesinde, bizim anladığımız mânâda bir kıyamet değil de, daha çok “küçük kıyamet” veya “tufan” benzeri bir vakıâ kast ediliyor. Müslümanlar için kıyamet farklıdır, Hristiyan, Yahudi, Budist veya diğer dinlere inanan insanlar için daha farklıdır.

Sinemanın artık sanat için değil de, “mal satma” zihniyetiyle yapıldığı Amerikan sineması ürünü Yol'un yönetmeni John Hillcoat, başrol oyuncuları olarak Viggo Mortensen ile Kodi Smit-McPhee'yi tercih etmiş. Guy Pearce, Robert Duvall, Charlize Theron gibi şöhretli isimler filmde daha geri planda rol almışlar.

Çok da uzak sayılmayacak bir gelecekte, büyük depremlerle başlayan felaketler, dünyanın iklimini alt üst etmiş, güneş kalın gri bulutların ardında kalmış, buna bağlı olarak nebatat yiyerek beslenen hayvanların da sonu gelmiştir. İnsanların tükenişi, yavaş ve ızdıraplı olmakta, geriye kalanların dünyasında yamyamlıkla şiddetlenen korkunç bir kargaşa hüküm sürmektedir. Bu disütopyanın ortasında bir adam ve oğlu, "iyi insanlar"ın yaşadığı farzedilen okyanus sahiline ulaşmak için yola çıkarlar. Amerika’yı bir uçtan bir uca geçerken, ellerindeki birkaç mermiyle eski bir tabanca vardır ki, yaşadıkları macerada esas problem, zorlu hava şartlarında nereye gittiklerini bilmemeleri ve yollarına çıkan haydutlardır.

"Şehir" son günlerini yaşıyor

Birçok sinema ödülü almış veya almaya namzet olmuş olan Yol filmi; ihtiras, başarı, amansız rekabet üzerine kurulmuş olan kapitalist/modern Batı toplum yapısının çöktüğünde, insanların kendilerini kurtarmak için nasıl daha da bencilleşeceğinin somut bir manzarasını gözler önüne seriyor. Filmin başında verilen merak hissi, sonuna kadar bir nebze bile azalmadan devam ederken, insanoğlunun dünyevî ihtiyaçları karşılanmadığı zaman nasıl bir canavara dönüştüğü seyircinin gözüne sokulmadan sakin bir şekilde anlatılıyor. Viggo Mortensen ve Kodi Smit-Mcphee'nin canlandırdığı başrol oyuncularının abartısız fakat gerçekçi performansları, insanın içini titretiyor. Hele de babanın, oğlunu kurtarmak için düştüğü çok zor durumu, onun için duyduğu büyük endişeyi seyirci olarak bizler de sonuna kadar hissediyoruz. Ayrıca, Holivud filmlerinin vazgeçilmez klişesi olan "felaket anlarında sıradan Amerikalıların hemen bir kahramana dönüşmeleri ve işleri yoluna koymaları" hadisesine The Road'da tesadüf edilmemesi de, takdir edilecek bir başka husus olarak öne çıkıyor.

Bu ve benzeri birçok filmde rastgelinen yıkılmış, mahvolmuş atmosfer beni her defasında derin düşüncelere sevk eder. Bazen uzaktan İstanbul'a bakarım. Gökyüzü ile binalar arasındaki hava pis bir sarı renktedir; anayollardan geçen milyonlarca vasıtanın uğultusu, şehrin üzerine bir felaket bulutu gibi çökmüştür fakat insanlar kafalarını kaldırıp da, ne üstlerindeki kirli havayı görüyor ne de sürekli hareket eden/dönen motorların gürültüsünü işitiyorlar. "Büyük" şehirde yaşayan insanların sanki gözleri kör, kulakları da sağır... Bu durum sadece İstanbul için mi böyle? Hayır. Ankara, İzmir, Hong Kong, Madrid, Barcelona, Londra, Paris vs. için de aynen geçerlidir.

Tüketim toplumu olma konusunda endişe taşıyan insanlar, şunu düşünmeden edemiyorlar: "AVM'ler miadını doldurunca, fabrikalar gibi yıkılacak mı? Böyle giderse, insanoğlu olarak yaşanmaz kıldığımız şehirleri terk mi edeceğiz?" Doğrudan ifade edilmese de, asıl korku şu: "Bir gün kıyamet kopacak mı? Koparsa nasıl bir kıyamet olacak? Filmlerde gördüğümüz gibi mi, yoksa dinî kitaplarda tarif edildiği gibi mi? Bu kıyamet sadece dünyada olacaksa, kaçacak başka bir yer var mı? Mesela Ay'da veya Mars gezegeninde kurulacak olan şehirler bir ümit olabilir mi?”

Modern insan ancak şehirde yaşayabilir

Yol (The Road) filminin bir yerinde baba ile oğul, harabe haline gelmiş bir şehre uzaktan bakar ve başka bir yöne doğru yürürler. Çünkü ikisi ve hayatta kalan diğer insanlar için en büyük tehlikeyi şehir oluşturmaktadır. Baba-oğul yollarına başka bir istikamette devam ediyorlar. Baba (Viggo Mortensen) yiyecek bulma ümidiyle şehre girecek olsalar, sağ çıkamayacaklarını biliyor. Nitekim daha sonra terk edilmiş bir kasabadan geçerken yaşadıkları hadiseler, babayı haklı çıkarıyor.

150 sene öncesine kadar dünya üzerinde yaşayan insanların çoğunluğu kırsal alanlarda yani köy, kasaba ve benzeri bölgelerde oturuyorlardı. Sonra Avrupa'da başlayan sanayi devrimi, hayatımızın orta yerine çöreklendi ve hayat biçimlerimizi tepetaklak etti. Şehirlerde bulunan fabrikalara doğru başlayan göç, ilk başlarda fazla önemsenmedi. Fakat bugün artık dünya nüfusunun yüzde 80'i şehirlerde oturuyor. Hâlbuki insan soyunun ruh ve vücut sağlığı açısından bakarsak, şehir kadar tehlikeli bir başka yer yok. Stres, gürültü, kötü hava, sürekli koşturmaca ve benzeri durumlardan dolayı insanlar hasta oldular.

İşin tuhafı, kalabalıktan dolayı suç oranlarının tavana vurduğu, insanların yalnızlaştığı bu modern şehir hayatına tahammül edebilmek için herkes ilaç kullanıyor. İlaç sektörü, vücudumuzu ve hislerimizi kontrol eden kimyevî haplar, önünden ayrılamadığımız ve beynimizi uyuşturan televizyonlar, iletişim adına çıldırma raddesine getiren cep telefonları ve kişileri tüketim müptelası yapan nesneler olmasa, şehirde bir arada yaşayabilmek mümkün olamazdı. Arabasına park yeri bulabilmek için komşusuyla tekme tokat kavga edenler, caddede giderken hatalı sollama yapanlar ve onlara ağız dolusu küfür edenler, toplu taşıma vasıtalarına binmek için birbirlerini gırtlaklayanlar ve bunları uzaktan seyreden idareciler... Acaba nasıl bir ortamda yaşadığımızı düşünüyor musunuz? Biraz geriye çekilin ve nasıl bir toplumsal cinnet hali yaşanıldığına bakın.

Şehre bir başka açıdan bakalım: Özellikle "büyük" şehirlerde, yağmur veya kar asfalta düştüğü anda trafik kilitlenme noktasına geliyor. Normalde 30 dakikada gidilecek bir mesafe, 2 saatte katedilince, vasıtaların içindeki insanların ruh hallerini düşünebiliyor musunuz? Halbuki 30 dakika veya 2 saatte bir şehirden başka bir şehre gitmek mümkündür. Ama "büyük" şehirlerde böyle olmuyor ve işyerinden evine bile saatler sonra ulaşabilen insanlar, yorgunluktan bitmiş, asabı bozulmuş olarak aceleyle karınlarını doyurup, ya televizyon karşısına veya bilgisayar başına oturup, biraz daha uyuşup, biraz daha yorulduktan sonra yatağa giriyorlar. Yalnızlıktan kurtuluş, sıkıntı ve dertlerden uzaklaşma, "sanal âlemin" hayalî derinliklerinde aranıyor. Çünkü bu kısırdöngüyü yaşayan insanlar, ancak şehirde yaşayabilirler.

Şehrin dev canavarları AVM'ler

Geçen 10 sene içerisinde, memleketimizde inşaa edilen alışveriş merkezlerinden 20'den fazlası kapanmış, kimi bina hastane yapılmak istenmiş, kimisi de okul veya benzeri bir şekilde hizmete sunulacakmış. Gazetelerin ekonomi sayfalarında buna benzer haber gördüğüm zaman, "Beter olun!" diyorum o AVM'lerin sahiplerine, beter olun! Onbinlerce aç, sefil, mazlum, mağdur durumdaki insana faydalı olmak yerine, tüketimin alabildiğine teşvik edildiği alışveriş merkezleri kurdukları için AVM sahiplerine büyük öfke duyuyorum. Kapitalizm düşmanı veya komünist olduğum için değil, sıradan bir insan olduğum için böyle düşünüyorum. Tüketim kavramının bu şekilde canavarlaştırıldığı bir memlekette yaşadığım için de ayrıca utanıyorum. Siz de utanmalısınız! Ama biliyorum ki, utanmayacaksınız çünkü geçen hafta sonu gittiğiniz falan filan isimli AVM'de, hem ailenizin fertleri için hem de kendiniz için bir sürü para harcadınız. Utanırsanız, kendinizi "suçlu" hissedeceksiniz ve bu kötü histen nefret ediyorsunuz. O yüzden utanmanıza gerek yok; bol bol para harcayın, aynı lisanı konuştuğunuz soydaşlarınız, aynı kıbleye yöneldiğiniz dindaşlarınız, ne aynı dili ne de aynı dini paylaşmadığınız yüzmilyonlarca insan açlıktan ölüyormuş, size ne, bize ne, değil mi? Haklısınız. Çalışsalardı, akıllı olsalardı, fakir olmasalardı, diye düşünenlerin kendi kendilerine biraz vicdan muhasebesi yapmaları lazım geliyor.

Kapitalizmin insanları kibrit kutusu benzeri evlere tıkıp, nefes aldırmadığı ve robotlaştırdığı evlerden bugüne geldik fakat fazla bir değişiklik yok. Sanayi devriminin başlarındaki o köhne evlerden, şimdi içinde her türlü konforun olduğu meskenlere... Ancak sonuçta hepsi de hapishane hücresi ve içinde yaşayanlar da yine robot gibi... Hâlbuki toprağa dokunmanın mümkün olduğu, derelerin şırıltısının duyulduğu, güneşin doğuşunun seyredilebildiği, AVM'lerin ve rezidansların olmadığı, mahalle olarak şekillenmiş, yardımlaşmanın, mimarî estetiğin ön plana çıktığı ideal şehirlerde yaşanabilse, bu problemlerin hiç biri olmayacaktı. Kim bilir, belki bir gün yeniden bu özelliklere sahip "rüya şehirler" kurulabilir.

 

İslam Gemici filmi seyretti ve yazdı

Güncelleme Tarihi: 07 Kasım 2013, 14:52
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
yolcu
yolcu - 6 yıl Önce

izlenmesi, hatırlanması, hatırlatılması gereken filmlerden biri...

Engin K. Demir
Engin K. Demir - 2 yıl Önce

Film ilginçmiş... Yazınızda aile kavramı üzerinde de durulsaydı çok daha güzel olacakmış (Bana göre). Belki çocuk sadece duygu yoğunluğu artırmak için eklenmiş olabilir. Filmi seyrettikten sonra eleştiri yapmam çok daha doğru olacaktır.

Mumtaz Memiguven
Mumtaz Memiguven - 2 yıl Önce

Hem film hem de genel hayatimizla ilgili yorum ve tespitlerin harika. O kisir donguye oyle girmisiz ki bildigimiz halde cikamiyoruz.

banner19

banner13