Urfalı bir büyük gazelhan: Tenekeci Mahmut

Tenekeci Mahmut. Mahmut Güzelgöz… Urfa’nın gazelhan ve mevlithanlarından. Bir gazeli, bir hoyratı, bir türküyü bir kez duyması yeter hafızasına kaydetmek için. Üstelik okuma yazma bilmeden. Muaz Ergü yazdı.

Urfalı bir büyük gazelhan: Tenekeci Mahmut

Yanıp bir nar-ı ruhsara Çırağan olduğun var mı / Senin pervane ve şem’a şebistan olduğun var mı” diye başlayan bir gazel var. Fehm-i Kadîm olarak da bilinen Fehmi’nin gazeli… İnsanı kuru bir yaprak gibi varlığın göğünde dolaştırıp toprağın bağrına düşüren bir gazel. Aşktan ve acıdan dem vuran… Sevdanın karanlığında gönlü bir mum gibi tutuşturan ve eriten…

Fehmi’nin bu gazeline ses verir, sesiyle ciğerimizi dağlar, sözün yüceliğinde başımızı tazim ile eğdirir Tenekeci Mahmut. Mahmut Güzelgöz… Urfa’nın gazelhan ve mevlithanlarından. Bir gazeli, bir hoyratı, bir türküyü bir kez duyması yeter hafızasına kaydetmek için. Üstelik okuma yazma bilmeden. Ümmi… Yüzlerce türkü, şarkı, hoyrat, ilahi, gazel dupduru hafızasındaydı. Hayatı gibi hafızası da berraktı. Hilesiz, hilafsız… Müthiş bir ritim tutuşu vardı. Bir ritim tutardı acıyla devr ü devran ederken semavat. Bir ritim vururdu aşkla ve hüzünle…

O büyük akademiden mezun olmuştu

Tenekeci Mahmut… Mütevazı, gariban, mütevekkil, yüce gönüllü, hal ehli bir Anadolu insanı. Erdemli… Tenekecilik yaparak idame eder hayatını. Türkü çığırmak, gazel havalandırmak, ağıt yakmak, mevlit okumak para için, şan şöhret için yapılan bir uğraş değildi onların zamanında. Ses ve söz paraya tahvil edilmez, derin yaralara sürülen merhem gibi sürülürdü gönül yarelerine. Sanatın, müziğin izdüşümü soytarılık, ahlaksızlık, şımarmak değildi o zamanlar. Sözün güzeli çağrılırdı meclislere. İki şarkıyı ezberden söyleyemeyenlerin arzı endam ettiği günümüzde çok anlaşılır değil o zamanlar. Hem geleneği çok iyi bilirdi o zamanlar, hem de çok iyi icra gerçekleştirirdi musikiyle uğraşanlar. Müziğin okulunu okumamıştı onlar. Tezlerini yazmamışlardı. Ama binlerce yıllık bir büyük geleneği, sözün görkemini taşımışlardı yıllar sonrasına. Anadolu’yu taşımışlardı seslerinde, sözlerinde…

Tenekeci Mahmut, kurumsal eğitimin herhangi bir kurumundan diplomalı değildi. Yanında çıraklık ettiği dayısıyla sıra gecelerine giderdi. O büyük akademiden mezun olmuştu. Sıra gecesinden… Bugün ki sulandırılmış, eğlenceye bandırılmış, yerli ve yabancı turistleri coşturmak için her türlü saçmalığın mübahlaştırıldığı gibi değildi o zamanların sıra geceleri. Gerçekten sıra gecesiydi… Uzun kış gecelerinde eş dostun, ahbabın bir araya geldiği, muhabbet ettiği, sıkıntıların paylaşıldığı, edebin erkânın öğretildiği, aşırılıkların törpülendiği meclislerdi. Gösterişin, hava atmanın, içkinin yasak olduğu toplantılar… Hatta Urfalılar İstiklal Harbinde sıra geceleri dolayısıyla örgütlenmiş. Düşmana karşı koymuş. Yani günümüzdeki gibi salt yeme, içme ve eğlenmeden mütevellit değil sıra gecesi.

Altı yüze yakın türkünün kaynak kişisiydi

Sıra gecelerinde yalnızca türkü okunmazmış. Klasik müziğimizin bütün makamları kendine yer bulurmuş. Taksim ve rast gezintisiyle başlayan müzik şöleni gazellerle devam eder. Nevruz, Hüseynî, Kürdî, İbrahimî… Makamlar arasında salınan bir müzik şöleni. Sonra türküler… Tenekeci, küçük yaşına rağmen bu gecelerin en aranan seslerinden biri olur. Urfalı ünlü müzik insanı Mukim Tahir hocası olur. Hacı Nuri Hafız ve Dambıracı Derviş de… Tenekeci Mahmut da Kazancı Bedih’in piridir. Tenekeci, Urfa’ya özgü gazel icracısıdır. Bu yönüyle öne çıkar. Özgün yorumuyla…

Tenekeci Mahmut, müziğimize yalnız sesiyle hizmet etmez. Altı yüze yakın türküye kaynaklık eder. Kaybolan, unutulan birçok eseri ortaya çıkarır, derleyip toparlar. Yanlış söyleyişleri, lafızları temizler. Tenekeci dükkânında bir tarihi seslendirir. Çekiç seslerinin arasına karışan türküler, hoyratlar, gazeller kendilerini duyacak sesleri arar. Bu tenekeci dükkânının sakin, mütevekkil, alçak gönüllü sahibi aslında son dönem Türk halk müziğinin berrak kaynağıdır aslında. Okuma yazmayı kendi gayretiyle yaşlandığı yıllarda öğrenen bu adam, Anadolu sözlü kültürünün son temsilcilerindendi.

Ruhu şad olsun. Mekânı Cennet…

 

Muaz Ergü yazdı

Güncelleme Tarihi: 03 Ocak 2017, 14:00
YORUM EKLE
YORUMLAR
mehmet güzelgöz
mehmet güzelgöz - 3 yıl Önce

ellerinize yüreğinize sağlık.

banner19