banner17

Türk Öklidi; Nasiruddin Tusi!

Bilim dünyasında derin izler bırakan Nasiruddin Tusi'nin kurduğu Merağa Rasathanesi'nin çalışmaları hala insanlığın hizmetinde..

Türk Öklidi; Nasiruddin Tusi!

Ansiklopedik Bilgin!

Nasiruddin et-TusiÜlkemizde ansiklopedik bilginin dışında pek tanınmayan büyük Türk bilgini Nasiruddin Tusi son yüzyıllarda Avrupa’da hakkında en çok araştırma yapılan, eserleri yüzyıllarca orta ve yakın doğuda ders kitabı olarak okutulan bir alimdir. Ortaçağ Azerbaycan bilim ve felsefe tarihinde astronomi, matematik, tıp, mantık, psikoloji, felsefe, edebiyat, coğrafya, ilahiyat ve güzel sanatlar gibi çeşitli alanlarda 70’den fazla eser veren Tusi, bilim dünyasında Merağa Rasathanesi’nin kurucusu olarak tanınır.

Nasiruddin Tusi 579/1201 yılında Tus şehrinde doğmuş. Tusi, çocukluğunu ve gençliğini Tus şehrinde geçirmiş, ilköğrenimini hukuk ve ilahiyat bilgini olan babasının gözetiminde yapmıştır. Daha sonra devrin büyük bilginlerinden matematik başta olmak üzere çeşitli ilim dallarında dersler alan Tusi, keskin zekâsıyla dikkat çekmiş. Derin bir tecessüse sahip olan Tusi, bu özelliklerini yazdığı eserlerde ve hayatında göstermiş.

Nasiruddin et-TusiUNESCO, 2008'i Merağa Rasathanesi yılı olarak ilan etmiş!

Unesco 2008’i Merağa Rasathanesi yılı ilan etmiştir. Bu rasathanenin kuruluşu ve dünyanın çeşitli uluslarından bilim adamlarının bir araya gelip bilgi üretme çalışmaları, batıda bilimin ilk kaynağı olarak görülmüştür. Bu sebepten UNESCO, 2008 yılını Merağa Rasathanesi yılı ilan etmiştir. Matematik ve Astronomi gibi alanlarda çok önemli araştırmalar yapılan rasathane Tusi’nin özel gayretleriyle Moğol Hükümdarı Hülagü’nün desteğiyle kurulur. Bağdat, Suriye ve Mezopotamya'dan toplanan 400.000 eser ile dönemin en nadide kütüphanelerinden biri de, yine bu rasathanede oluşturulur.

İlk takvim olan el-Zîc el-İlhânî (İlhanlı Zîci) bu zamanda üretilir. Bu rasathane kendi çağına ve sonraki çağlara damgasını vurmuş, birçok bilim adamının teorilerine kaynaklık etmiştir. Öyle ki Kopernik astronomisinin matematiksel yapısının, Merağa Rasathanesi’nin çalışmalarından aşırıldığı söylenmektedir.Merağa Rasathanesi

Eseri iki yüz yıl boyunca rakipsiz kaldı!

Trigonometriyi ilk defa müstakil bir bilim olarak ele alan Tusi olmuştur. Bu konuda Will Durant “Trigonometriyi ilk defa müstakil bir bilim olarak ele alan Nasiruddin Tusi’dir. Bu bilgin trigonometriyi astronomiye bağlı olarak inceliyordu. Eseri, iki yüz yıl boyunca rakipsiz kaldı. 13. yüzyılın ortalarında başlayan Çin trigonometrisinin de İslam menşeli olması muhtemeldir.” ( İslam Medeniyeti, Elips Kitap) demiştir.

Batılılar hayran!

Bilime yaptığı hizmetlerle Batı’da hayranlık kazanan Tusi’nin bazı çalışmaları yüz yıllar boyunca anlaşılamamış, rasathanede kullandığı aletlerin mükemmelliği insanların takdirini kazanmıştır. Bu rasathane ve Tusi'nin çalışmalarıyla ilgili bilgileri dilimizde bulmanın zor olacağını belirtmekte fayda var. Rasathane oldukça değerli çalışmalar ortaya koymakla birlikte, bizler de bu çalışmaları araştırmalı ve etrafımıza aktarmalıyız.

Nasiruddin et-TusiDoğu'da en çok bilinen eseri Ahlâk-ı Nâsırî!

Hayatını zindanlarda geçiren Tusi, yine de yılmamış, çalışmalarını büyük bir özveri ve titizlikle sürdürmüş. Üzülerek söylemek gerekirse, dilimize yeni yeni çevrilen birkaç eseri bulunan Tusi’yi bizim neden tanımadığımız, çalışmalarından ve hayatından haberimizin olmayışı  üzerinde düşünülmesi gerekilen bir konudur.

Doğu ülkelerinde bilimsel çalışmalarıyla değil de daha çok Ahlâk-ı Nâsırî eseri ile tanınan Tusi’nin bu eseri İslam Felsefesi tarihinde pratik felsefeyi bütün olarak ele alan ilk sistematik eser olma özelliğini de taşımaktadır. Litera Yayınları tarafından neşredilen ve biraz zahmet çekerek ulaşılabilecek eser, içerisinde Ahlak terbiyesi, ev idaresi ve devlet yönetimi olmak üzere üç temel  makaleden oluşmaktadır.

Ahlak-i Nasiri, Nasiruddin TusiNasiruddin Tusi’nin hayatı ve Ahlâk-ı Nâsırî gibi çok çok önemli bir kitabı es geçtiğimiz haberimiz, Tusi’nin Merağa Rasathanesi’yle ilgili çalışmalarıyla ilgiliydi. Kendi hayatı ve eserleriyle ilgili haberleri daha sonra yapmaya çalışacağımız sözünü vererek haberimizin son bölümünde birkaç söz söylemek hayırlı olur diye düşünmekteyiz.

Medeniyet ve kültür savaşı!

Ali Şeriati’nin kendi öz medeniyetimizin ortaya çıkardığı değerli şahsiyetleri tanımamız gerektiğiyle ilgili yazıları aklımdayken, tevafuk Şeriati’nin Kendini Devrimci Yetiştirmek adlı eserinde şu cümlesi dikkatimi çekmişti;

Merağa Rasathanesi“Dünya Hegel, Heidegger ve Sartre’ı ortaya çıkarıyor. O zaman Molla Sadra’yı, İbn Sina’yı ve Nasiruddin Tusi’yi tanıyan bir uzmanı onlarla münakaşaya göndermek gerekir ki böylece o, bu üstünlük savaşında sözünü söyleyebilsin.”

Bu cümle bana, üstad Sezai Karakoç’u son ziyaretimde kendisinin bahsettiği medeniyet ve kültür savaşını aklıma getirdi. Üstad, İslam medeniyetinin bu zaferi kazanacağını söylemiş ve gözlerindeki ışıltıyla bunu bana hissettirmişti. Ancak, önümüzde bizi bekleyen uzun ve yorucu yolu, bizlere düşen görevleri hatırlattığında acz içinde omuzlarımın çökmesine mani olamamıştım.Tusi ve Kopernik

Ancak o daha sonra, “ben oldum demekle, ben bittim demek küfürdür” diyerek tebessüm etmiş, Allah'ın varlığını daima hissetmemiz gerektiğinden bahsetmişti. İşte bu nedenle, Müslüman bir bireyin ümitvar olması gerektiğini daima zihnimizde tutarak, geçmişimize ait ne varsa hatırlamalı ve üstüne temiz, nitelikli eklemelerle kültür havuzumuzun oluşmasını sağlamalıyız. Bu yolda önümüzü aydınlatacak Nasiruddin Tusiler, Ahmed Naimler, Mehmed Akif, Cemil Meriç, Sezai Karakoç ve Said Nursi’ler vd. muhakkak olacaktır.

 

 

R. Sercan Somuncu İslam medeniyetine saygı duyuyor

Güncelleme Tarihi: 28 Ekim 2010, 00:35
banner12
YORUM EKLE
YORUMLAR
GANDALF........
GANDALF........ - 8 yıl Önce

RABBİM SENİ O SAYDIĞIN İSİMLERDEN EYLESİN KARDEŞİM..

tespih
tespih - 8 yıl Önce

tusi'yi övmek için kullanılan başlık türk "öklidi". bu bir övme yazısı mıydı ?

Emrullah
Emrullah - 8 yıl Önce

bu siteyi çok beğeniyorum çünkü lüzumsuz birşey yok, dolu dolu...

banner8

banner19

banner20