Sosyoloji ilmini yeniden canlandırdı Ülken

Sosyoloji, felsefe, edebiyat ve düşünce tarihi gibi alanlarda onlarca kitap yayınlayan, dergiler çıkaran, yüzlerce makale yayınlayan Hilmi Ziya Ülken, çalışkanlığıyla ön plana çıkmış bir düşünce adamı. Muaz Ergü yazdı..

Sosyoloji ilmini yeniden canlandırdı Ülken

Türk düşünce dünyasında derin izler bırakan Hilmi Ziya Ülken, 3 Ekim 1901’de İstanbul’da doğmuş. 05 Haziran 1974’te yine doğduğu şehir İstanbul’da vefat etmiş. Ömrü iki parantez arasına sıkıştırılmış tarihlerden ibaret değil. Yetmiş üç yıllık ömrüne birçok şey sığdırabilmiş. Çalışmalarıyla bir düşünce ve felsefe geleneğinin oluşumuna öncülük etmiş.

Hilmi Ziya Ülken, düşünce tarihimiz içinde kendine has bir yere sahip. Çok boyutlu, çok geniş bir yelpazeyi kaplayan düşünce ve tavrın adamı. Cumhuriyet tarihimizin ilk toplum bilimcilerinden.Hatta sosyoloji biliminin Türkiye’deki öncülerinden.

Gençlik yıllarından itibaren dergiler çıkarır, “Türk Tefekkür Tarihi” gibi dev bir eseri bu gençlik dönemlerinde yazar. Anadolu Mecmuası, Kültür Haftası, İnsan, Mihrap yayınladığı dergilerden bazıları. Dergah ve Türk Yurdu dergilerinde yazılarını yayınlar. Ayrıca Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi’nin yönetiminde yer alır. Bunların yanında Türk Felsefe Cemiyeti kurucularından ve Türk Sosyoloji Derneği’nin kuruluşunun öncülerinden.

Anadoluculuk akımının öncülerinden biri

Çok çalışkan bir akademisyen olan Hilmi Ziya’yı önemli kılan olguların en başında yaşadığı zamanlarda göklere çıkartılan, Türk aydınlarının sorgusuz sualsiz teslim oldukları pozitivist, Batıcı, kendi kültürel köklerimizi yok sayıcı anlayışların yanında yer almaması gelir. O, kendine özgüdür. Herhangi bir düşünsel ve siyasal ideolojinin yanında yer almaz. Araştırır, sorgular. Ele aldığı konuların kökenine inmeye gayret eder. Her yerde egemen olan Batılılaşma hengâmesinde Anadolu’yu hatırlayan ve hatırlatan biridir. Ülken’in Anadoluculuğu ırkçı fikir ve ideolojilere eleştirel yaklaşımı da içine alır. Irkçı bir anlayışta değildir. Anadolu Mecmuası’nı zor şartlarda yayınlayarak düşüncelerini burada dile getirir. Anadoluculuk akımının öncülerinden biri olur. Anadoluculuk anlayışı kuru, sloganik olmaktan ziyade Anadolu kültürünün ve bu kültürü oluşturan bütün etkenlerin araştırılması, ortaya çıkartılması gayesini güder. Mecmuada Türk destanları, Anadolu’nun örf adetleri, Anadolu masalları işlenir. Kültürel Anadoluculuk bütün yönleriyle ortaya konulur.

Ülken’in önemli araştırmalarından biri de Anadolu’daki Alevi-Bektaşi kimliği üzerine yaptığı araştırmalardır. Aynı zamanda Ülken, dönemindeki baskın bakışın aksine İslam medeniyetine büyük önem kesbeder. Dönemin aydın kompleksine düşmeden İslam’la ilgili görüşlerini açık seçik ifade eder. İslam’ın bizi milletleştirmedeki önemini her zaman söyler. Ona göre aynı zamanda Anadolu toprağı da milletleşmemizin olanaklarından.

Düşünce dünyası durağanlığın aksine sürekli hareket halinde

Hilmi Ziya, boş durmayı, boşa zaman geçirmeyi sevmeyen biri. Kitaplar yazmış, dergiler çıkarmış, Osmanlı döneminde ülkemize giren ama 1940’lı yıllara kadar suskunluğa bürünen sosyoloji bilimini yeniden canlandırmış, kongreler, seminerler düzenlemiş. Buralarda birçok bildiri sunmuş. 1952 yılında Dünya Sosyoloji Kongresi’nin ülkemizde yapılmasını sağlamış. Çağdaş düşünce akımlarını çok yakından takip etmiş ama kadim düşünce akımlarını pas geçmemiş. Ahlak felsefesi alanında düşüncelerini Aşk Ahlakı kitabıyla dile getirmiş.

Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi adını verdiği kitabı onun ne kadar iyi niyetli ve komplekssiz olduğunu gösterir. Herhangi bir dini, düşünsel, ideolojik kaygı gütmeden düşünce dünyamızda yer etmiş insanlara kitapta yer veriyor. Bağnazlık yok… Ülken’in, düşünce dünyası durağanlığın aksine sürekli hareket halinde. Yeni arayışlar ve atılımlar her zaman kendini hissettirir. Belli zamanlarda da yaşadığı dönemlerin paradokslarını yansıtır. Çünkü yaşadığı dönemler kolay dönemler değil. Bir medeniyet herc ü mercinin ortasına doğmuş kişilerden biri o. Sonuçta uğraştığı alanlarda çok birikim sahibi bir düşünce ve felsefe ortamı yok. Tarihi materyalizmi ya da Batıcı aydınları eleştirirken dayanağını yine Batıcı düşüncelerden alır. İslam kültürü hakkındaki birçok değerlendirmesi de içinde hatalar barındırır. Ama yaşadığı dönem açısından baktığımızda Anadolu ve İslam’ın yanında yer alması büyük öneme sahip.

Sosyoloji, felsefe, edebiyat ve düşünce tarihi gibi alanlarda onlarca kitap yayınlayan, dergiler çıkaran, yüzlerce makale yayınlayan Hilmi Ziya Ülken, çalışkanlığıyla ön plana çıkmış bir düşünce adamı. Türk düşüncesinin serüvenini takip etmek açısından üzerinde durulması gerekir.

Selam olsun Ülken’e!..

 

Muaz Ergü yazdı

Yayın Tarihi: 03 Haziran 2014 Salı 14:10 Güncelleme Tarihi: 03 Haziran 2014, 15:16
YORUM EKLE

banner19

banner36