Şehbenderzâde’den Hikmet Gazetesi

"Yayıncılık hayatına, Mısır’da Terakki-i Osmanî Cemiyeti’ne katılmasının ardından çıkardığı “Çaylak” isimli bir mizah dergisi ile başlayan Ahmed Hilmi, 1901’de İstanbul’a döndüğünde tutuklanmış ve Fizan’a sürülmüştür." Hatice Kübra Ergür yazdı.

Şehbenderzâde’den Hikmet Gazetesi

Şehbenderzâde Ahmet Hilmi

Osmanlı Devleti'nin sarsıntıya uğradığı, topraklarının her geçen gün küçülmeye devam ettiği bir dönemde vatan için mücadele eden, bulunduğu durumdan milletini kurtarmak isteyen, toplumu aydınlatmaya ve yol göstermeye, günlük ve haftalık olmak üzere çıkardığı ondan fazla gazete ile devam eden, o günlerde ortaya koyduğu düşünce ve tezleri, üzerinden bir asra yakın zaman geçmesine rağmen tutarlılık ve sağlamlık bakımından bugün de geçerliliğini koruyan büyük düşünce adamlarından biri de şüphesiz Balkan topraklarının yiğit ve güçlü sesi Filibeli Ahmed Hilmi’dir.1 Ahmed Hilmi, Hicri 1279 (1862/1863) yılının ortalarında bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Filibe’de (Plovdiv) doğmuştur. Filibe’de başladığı öğrenimine İstanbul’da devam etmiş, Galatasaray Mekteb-i Sultanîsi’ni bitirince Posta ve Telgraf Nezâreti’nde, ardından Düyûn-ı Umûmiyye Nezâreti’nde çalışmaya başlamıştır.

Yayıncılık hayatına, Mısır’da Terakki-i Osmanî Cemiyeti’ne katılmasının ardından çıkardığı “Çaylak” isimli bir mizah dergisi ile başlayan Ahmed Hilmi, 1901’de İstanbul’a döndüğünde tutuklanmış ve Fizan’a sürülmüştür. Sürgünde iken tasavvufa ve Senûsîlik hareketine ilgi duymuş ve hayatını bu doğrultuda şekillendirmiştir. Yedi yıl sonra İstanbul’a döndüğünde bir süre Dârülfünun’da felsefe müderrisliği yapmış ve Cemiyyet-i Tedrîsiyye-i İslâmiyye üyeliğinde bulunmuştur.

Kısa bir süre İttihâd-ı İslâm adıyla siyasî bir gazete yayınlamış ancak 18. sayısında kapanmasının ardından İkdam, Şehbâl, Yeni Tasvîr-i Efkâr ve Sırât-ı Müstakîm gibi gazete ve dergilerde siyasî ve felsefî yazılar yazmıştır. 21 Nisan 1910’dan itibaren de yaklaşık iki yıl yayın hayatına devam edecek olan Hikmet gazetesine kanalize olmuştur.

Hikmet Matbaası

Önceleri değişik matbaalarda basılan gazete, Şehbenderzâde’nin kendi matbaasını kurmasıyla 3 Kasım 1910 tarihli 29. sayısından itibaren Hikmet Matbaası’nda basılmıştır.

Gazete perşembe günleri çıkmaktaydı. Kapağında başlık yazısı altında “İ‘tisâm” ayetinden2 alınmış “Va‘tesimû ve lâ teferrekū”3 ibaresi ve yanında da “İttihad hayattır, tefrika memattır” cümlesi yer almaktadır.

Gazetede birçok fikrî yazı ve tefrikalar yer almıştır. “İcmâl-i Siyâsî, Hikemiyat, İçtimâiyat, İktisâdiyat, Felsefe-i Asır, Tasavvuf-ı İslâmî” başlıkları arasında şu yazılar dikkat çekmektedir: “Tasavvuf-ı İslâmî ve Fünûn-ı Cedîde ve Felsefe”, “Bâtınîler: İblis İzzeddin Behmen”, “Din, Hikmet ve Fen Karşısında Feminizm”, “Âlem-i İslâm’ın Zaaf ve Kuvveti”, “Edebiyyât-ı Mutasavvıfâne”.

Yazıların birçoğunu Ahmed Hilmi’nin kaleme alması dışında, gazetede Yunus Nadi (Abalıoğlu), Ömer Fevzi (Mardin), Ali Haydar, Ahmed Hamdi (Akseki), Ahmed Agayef (Ağaoğlu), Şerefeddin (Yaltkaya) gibi bazı yazarların makaleleri de bulunmaktadır.

“Pek çok sayıda ise yarım sayfa hacminde Farsça bir makale yer almıştır. İstek üzerine bazı sayıları ikinci defa basılan Hikmet; Girit için Batılı bir yazarın İslâm dinine ve peygamberine haksız yere dil uzatması üzerine ve Almatu (Almatı) felâketzedegânına yardım amacıyla fevkalâde nüshalar çıkarmış, ayrıca Osmanlı donanmasını güçlendirmek için çeşitli yardım kampanyalarını teşvik etmiştir. Gazete, Osmanlı toprakları dışındaki İslâm ülkelerinde de büyük ilgi görmüş ve bu ülkelerden gelen Müslüman seyyahlar matbaayı ziyaret etmişlerdir.”4

Gazetede ayrıca halkın kolay ve zevkle okuyacağı eserlerden seçilmiş metinler de forma şeklinde okuyuculara sunulmuştur. Şehbenderzâde’nin kaleme aldığı, A’mak-ı Hayal, Öksüz Turgut isimli romanlar da aynı şekilde abonelere verilen eserlerdendir.

Yayın hayatının son buluşu

Son dönemlerinde konuların ağırlığının siyasete kayması ve Ahmed Hilmi’nin giderek sertleşip İttihad ve Terakki’yi tenkit eden yazıları nedeniyle 1911 yılında matbaa ve gazete kapatılmıştır. Ahmet Hilmi, 1912 yılında Hikmet gazetesini tekrar çıkarmaya başlamışsa da fazla uzun ömürlü olamayarak 77. sayıyla beraber 28 Eylül 1912’de tekrar kapanmıştır.

Hatice Kübra Ergür

Dipnot:

1 Motif Akademi Halkbilimi Dergisi/2012-2 (Temmuz-Aralık) (Balkan Özel Sayısı-II) Bir Balkan Muhaciri: Filibeli Ahmed Hilmi ve “Hikmet” Gazetesinde Balkanlar, Ahmet KOÇAK

2 Âl-i İmran Suresi, 103

3 Sımsıkı yapışın; bölünüp parçalanmayın.

4 Hikmet, Atilla Çetin, TDV Ansiklopedisi

Yayın Tarihi: 28 Eylül 2021 Salı 09:00
banner25
YORUM EKLE

banner26