banner17

Richard Frye bir CIA ajanı mı yoksa şarkiyatçı mı?

Amerikalı Şarkiyatçı Prof. Dr. Richard Nelson Frye, vasiyet ettiği üzere, İsfahan’da Zayenderud’un kenarına defnedilmek yerine, 3 ay bekletildikten sonra 2014 Haziran ayında yakıldı. Zeynep Özel yazdı.

Richard Frye bir CIA ajanı mı yoksa şarkiyatçı mı?

Ünlü Amerikalı Şarkiyat profesörü ve dünyanın en iyi İran Şinas’ı ünvanını almış olan Richard Nelson Frye, Harward ve Colombia üniversitelerinde İran çalışmaları kürsüsü kurmuştu. Richard Nelson Frye, Arapça, Farsça, Türkçe, Özbekçe ile birlikte pek çok Batı diline de vakıftı.

Buhara İslam’ın kubbesidir”

Doktorasını Buhara tarihi üzerine yapan Frye, aynı zamanda Buhara üzerine yazılmış tek kitap olarak günümüze ulaşan Narşahi’ye ait “Buhara Tarihi”nin de edisyon kritiğini yapmış ve Buhara’nın Türk tarihinde de ne denli önemli bir yere sahip olduğunu anlamamıza büyük katkı sağlamıştır. “Ortaçağ Başarısı Buhara” isimli kitabı dilimize de çevrilen Frye, Buhara ile ilgili olarak, “Buhara İslam’ın kubbesidir. Konum itibari ile Bağdat gibidir. Çevresini fakih ve âlimlerin nuru ile aydınlatmış, en yüce ve nadide şahsiyetlerle süslenmiştir” der.

İran ve Orta Asya tarihi üzerine pek çok araştırma yapan ve bu çalışmaları ile ödüller kazanan Richard Nelson Frye’nin ayrıca, Afganistan, Tacikistan, Ermenistan, Orta doğu dinleri ve mezhepleri, Osmanlı tarihi ve tasavvufi konularla ile ilgili çalışmaları da mevcuttu. İranlı Dr. Eden Naby ile evlenen Frye’nin çocukları, anneleri gibi Zerdüşt dinini seçmişti. Frye, dini ile alakalı net bir açıklama yapmamakla birlikte, çeşitli tasavvufi ekoller ve Şazeliyye tarikatının Meryemiyye koluna özel bir ilgi duymaktaydı.

İsfahan’da hediye edilen tarihi ev

Mahmud Ahmed-i Nejad, Cumhurbaşkanlığı döneminde, 2010 yılında, İran kültürüne yaptığı katkılardan ötürü Frye’ye İsfehan’da tarihi bir ev hediye etmişti. Frye de vefatından sonra İsfahan’da bulunan çok sevdiği Zayenderud’un (zayende nehri) kenarına gömülmek istediğini vasiyet etti ve siyasilerden bu vasiyetin yerine getirileceği sözünü aldı.

Geçen yıl 27 Mart günü 94 yaşında Bostan’da vefat eden Frye’nin naaşının, İsfahan’a getirilip vasiyetinin yerine getirilmesine Cumhurbaşkanı ve yöneticiler olumlu baksa da, bazı kesimlerin Richard Nelson Frye’nin CİA casusu olduğunu iddia etmeleri ve İsfahan’da yapılan gösteriler sonucu bu istek askıya alındı.

Eşi Eden Naby, casusluk iddiaları üzerine, Richard Frye’nin, her fırsatta kendi ağzı ile 2. Dünya savaşı sıralarında bir dönem Nazi aleyhtarı olarak çalıştığını ifade ettiğini, bunu hiçbir zaman gizlemediğini ve bunun o dönemle alakalı bir durum olduğunu belirtti. Aslında 27 Mart 2014’te vefat eden Frye’nin naaşı, Zayenderud ile alakalı net bir karar çıkmadığı için tam 3 ay morgda bekletildi. Ardından da ailesinin isteği üzerine 2014 Haziran ayında Zerdüşt adetleri üzere yakıldı.

İnsanın vatanı doğduğu yer midir, doyduğu yer midir” sorusu belli bir haklılık taşır. Ama bir insanın bir ömür ilmi mesai harcadığı bir memleketi, orada gömülmeyi isteyecek kadar kendi vatanı bellemesi seçeneğine de iyi bir örnek sayılabilir Frye.

 

Zeynep Özel yazdı

Güncelleme Tarihi: 07 Temmuz 2015, 11:49
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner20