'Musa Azmi olarak azmedip hattı öğrendim'

Hâmid Aytaç Usta, Hacı Kamil Efendi, tuğrakeş Hakkı Bey ve Hulusi Efendi gibi muhterem şahıslardan öğrendikleriyle kendi yeteneğini şekillendiren bir güzel Usta olarak yetişmiş..

'Musa Azmi olarak azmedip hattı öğrendim'

 

Günümüzde hat sanatının yaşayan en büyük ustalarından Reisül Hattain Hasan Çelebi ile yaptığımız bir söyleşide, üstadı Hâmid Aytaç‘tan tam 19 sene ders aldığını, meşk ettiğini ama sadece 2 ya da 3 kere birlikte fotoğraf çekildiklerini, onca gelen giden insana rağmen işlerinden başlarını kaldırıp da ün, nam, şan, şöhret adına en küçük bir kaygı bile gütmediklerini öğrenmiştim. Beni hemen hiçbir biçimde şaşırtmayan bu yüce gönüllü beraberlik ve bu bitimsiz öğrenme çabası bu iki güzel insana ne güzel de yakışmıştı.

O söyleşide Hasan Çelebi’nin “… Hâmid Aytaç üstad ile, eğer her yıl bir fotoğraf çekilseydik bugün 19 tane fotoğrafımız olurdu… Ama böyle bir gayemiz, beklentimiz ve bakış açımız hiçbir zaman olmadı, ne hocam ne de ben o gün hiçbir şekilde böyle bir şey düşünmüyor, düşünemiyor, sadece kendi öz zevkimizi tatmin için ve hiç bilmediğimiz halde kudret-i ilahi’nin bizi vazifeli kıldığından başka bir şeyi hatıra getiremiyorduk…” şeklindeki sözleri ise her türlü takdirin ötesinde bir bilgi olmuştu benim için…

Yine aynı söyleşide üstad Hasan Çelebi, Latin harfleri ile bir hat sanatı, bir güzel yazı işi olup olamayacağı şeklindeki sorumuza da Hâmid Aytaç Usta’nın çok daha önceleri vermiş olduğu bir cevapla karşılık vermişti: “…Şimdi Latin harflerinde ölçü yok, bir şey yok. Nereyi nasıl yapacaksın. Bu böyle sezgiyle, kavramayla kendine göre yapılsa da, öbürü gibi olmaz. Bunu Hâmid Bey’e sordular. Onun verdiği cevap çok mühim. O demişti ki, ‘bu yazının üzerinden 1400 sene geçti, ancak bu hale geldi. Onun üzerinden de bu kadar geçsin bakalım tutunabilecek mi?’”

Kısa biyografisine göre son hat üstadı diye adlandırılıyor Hâmid Aytaç. 1881’de Diyarbakır‘da doğmuş. Biyografisini yazan incelemecilere göre bazı eserlerinde ve yazılarında ‘Amidi…’ şeklindeki küçük ibareye yer vermesi de kuvvetle muhtemel bu kökenini belirleme arzusundan kaynaklanıyor. Üstad Hâmid Aytaç’ın asıl adı Musa Azmi. Bazı kaynaklara göre Şeyh ibaresi de ekleniyor asıl adına, Şeyh Musa Azmi olarak da geçiyor ismi…Hamid Aytaç

Kabartma ve lüks baskı tekniği ile uğraşan ilk hattatlardan

Her şey bir yana, hat sanatı Üstad Hâmid Aytaç için bir bakıma bir ata dede mirası hükmünde. Dedeleri arasında da hattatlar bulunan ve ‘Tuhfei Hattain’de adı geçen Hattat Hâmidi, bir diğer adıyla Diyarbakırlı Seyyid Adem Efendi’nin torunlarından olan Hâmid Aytaç ilkin sıbyan mektebinde, daha sonra da askeri rüşdiyede eğitim alıyor. Askeri rüşdiyede iken gerek okulun koyduğu yasaklar ve gerekse hayatın getirdiği bazı kısıtlamalar dolayısıyla gizli gizli hat çalışan ve gizlice hat dersleri almaya devam eden Hâmid Aytaç Usta, tam da bu öğrencilik yıllarında yazdığı bir levhanın ödül kazanması sonucunda ise kendini daha derin bir şevkle bu sanata vakfediyor.

“Marifet iltifata tabidir” sözünün bir ispatı gibi, daha gençlik yıllarında gördüğü bu iltifatla hat sanatına gönül veren Hâmid Aytaç Usta, İstanbul’da 1 yıl hukuk okuduktan sonra Sanayi-i Nefise mektebinde okumaya devam etse de kendisini geri alamadığı bir itkiyle sürekli Mekteb-i Harbiye’den hat dersleri almaya devam ediyor. Hocaları ise, oldukça ilginç ve düşündürücü mesleklerin erbapları olarak sanki Hâmid Usta’yı her nerede olursa olsun ve hangi meslekle geçimini sağlıyor olursa olsun hat sanatını sürdürebileceğine dair birer güzel örnek olarak karşısına çıkıyorlar.

Sözgelimi; bir rika üstadı olan rüşdiye mektebinden hocası Vahid Efendi, bir sülus üstadı olan jandarma kolağalarından ön yüz başı Ahmed Hilmi Efendi, aynı biçimde zamanının en önemli celi sülus ustalarından Mehmed Nazif Efendi, tıpkı onun gibi nesih ve sülus ustalarından Hacı Kamil Efendi ve büyük talik ustası Hulüsi Efendi gibi hem kamusal ya da özel alanda görevli olan, hem de hat sanatına gönül veren bu büyük ustalar sanki Hâmid Usta’ya hiçbir şeyin imkânsız olmadığını, kendini bir işe gönül ile bağlayan herkesin bir sanatta muhakkak başarılı olacağını gösteriyorlar. Böylece hem kendinden bir arayış, hem de kaderin karşısına çıkardığı bir şans olarak hat sanatıyla derinden tanışan Hâmid Aytaç Usta, zamanla matbaacılığımıza da bir yenilik olarak eklenen çinkografi alanında da ürünler vermeye başlıyor. Ayrıca bu becerisini ilerleterek, çelik üzerine resim ve yazı hakketme yoluyla gravür, kabartma ve lüks baskı tekniği ile uğraşan ilk hattatlardan sayılıyor.

Hamid AytaçHat sanatını klasik usulde bir üstaddan öğrenmemiş

Hâmid Aytaç Usta’nın bu başarılı çalışmaları, onun Erkan-ı Harbiye Umümi Matbaasına hattat olarak işe alınmasıyla sonuçlanıyor. Burada oldukça kıymetli çalışmalara imza atan Hâmid Aytaç kısa bir süre sonra da görevli olarak Almanya’ya gönderiliyor ve Almanya’da haritacılık üstüne ihtisas yapıyor.

Almanya’dan İstanbul’a döndükten sonra mütareke döneminin zorlukları dolayısıyla ciddi geçim sıkıntıları yaşayan ve kendi adıyla bir yazı okulu kuran Hâmid Aytaç Usta’nın Hâmid adını seçişini ifade eden şu sözleri ise onun varlığını sanatıyla ifade eden duruşunu özetlemektedir adeta: “Musa Azmi olarak azmedip hattı öğrendim. Neticesinde Allah’a hamd ederek de Hâmid adını aldım.”

Gerek hakkındaki biyografik bilgilerden ve gerekse yetiştirdiği hattat Hasan Çelebi gibi mümtaz simalardan öğrendiğimize göre Hâmid Aytaç Usta, hat sanatını klasik usulde bir üstaddan öğrenmemiş. Yukarıda adlarını anmış olduğumuz, her biri kendi geçimi için çeşitli memuriyet, görev ve işlerle uğraşıp geçinen Hacı Kamil Efendi, tuğrakeş Hakkı Bey ve Hulusi Efendi gibi muhterem şahıslardan öğrendikleriyle kendi yeteneğini şekillendiren bir güzel Usta olarak yetişmiş, uzunca bir ömür yaşamış ve 1982 yılında 99 yaşında vefat etmiş.

Üstadın, 1928 yılında yapılan harf inkılabından sonra da diğer Müslüman ülkelerden gelen işlerle uğraşarak hiçbir zaman hat sanatından ayrılmamış oluşu da bir başka kıymetli anekdot hükmündedir.

 

Şahin Torun yazdı

Güncelleme Tarihi: 20 Mayıs 2013, 16:24
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13