Allah’ın hükümleriyle şekillenen bir hayat: Zeyneb binti Cahş

"Hicretten sonra Resulullah toplumda köle ve asil ayrımcılığını yok etmek, İslâm’da üstünlüğün yalnız takva ile olduğunu göstermek amacıyla Zeyneb ile azatlı kölesi ve evlatlığı olan Zeyd’i evlendirmek istemiştir." Esma Nur Altan yazdı.

Allah’ın hükümleriyle şekillenen bir hayat: Zeyneb binti Cahş

Hayatının en önemli safhalarında Allah’ın ayetlerini uygulamada fedai, infak yolunda açtığı yol ile “Ümmü’l Mesâkîn”olan evvâhe bir hanım… Resulullah ile Cebrail şahidliğinde kıyılan nikâhın sahibi Zeyneb binti Cahş.

Zeyneb binti Cahş, 588 yılında Mekke’de doğmuştur. Annesi Resulullah’ın  halası Ümeyye binti Abdulmuttalib’tir. Zeyneb  22 yaşındayken Kur’an-ı Kerim indirilmeye başlanmış ve ailesiyle birlikte Müslüman olmuştur. Cahş ailesi, 13 yıl Mekke’de iman mücadelesi verdikten sonra Medine’ye ilk hicret edenler arasında yer almıştır.1

Zeyneb, dönemin güzel, asil ve bilgili hanımlarındandır. 34 yaşına kadar evlenmemiş ve bu süreçte kendisine talip olan kişileri Peygamberimiz ile istişare ederek reddetmiştir. Hicretten sonra Resulullah  toplumda köle ve asil ayrımcılığını yok etmek, İslâm’da üstünlüğün yalnız takva ile olduğunu göstermek amacıyla Zeyneb ile azatlı kölesi ve evlatlığı olan Zeyd’i  evlendirmek istemiştir. Hür bir kadının azatlı biriyle evlenmesi o gün ki örfe aykırı bir durumdur. Resulullah  İslâm’ın hükümleri anlatabilmek ve cahiliye âdetlerini düzeltmek için uygulamaları evvela kendisi veya ailesi üzerinden göstermiştir.

Zeyd ile evliliği

Bir gün Resulullah  halasının evine gider ve Zeyneb’i  evlendirmek istediğini söyler. Cahş ailesi, bu teklifi Resulullah’ın kendisi için yaptığını zanneder ve sevinir. Zeyneb, “Siz nasıl isterseniz.” der,  fakat Zeyd için geldiğini söyleyince işler değişir. Zeyneb başta olmak üzere annesi ve kardeşleri bunu uygun görmediklerini, azatlı biriyle olamayacağını söylerler. Her ne kadar uzun yıllardır iman etmiş olsalar da böyle bir örfün değişimi ağır gelmektedir. Resulullah  o sırada nazil olan şu ayeti okur: ‘‘Allah ve Resulü bir konuda hüküm bildirdiği zaman ne bir mümin erkeğin ne de bir mümin kadının o konuda başka bir tercihte bulunması doğru olmaz. Allah’a ve Resulü'ne isyan edenler doğru yoldan açıkça sapmışlardır.’’2 Zeyneb  bu ayet üzerine tekrar Resulullah’ın  uygun görüp görmediğini sorar ve Resulullah uygun gördüğünü söyleyince o ve ailesi evliliği kabul ederler. Gerçekleşen bu evlilikte kalpler bir türlü muhabbetle dolmamıştır ve Zeyneb’in  eşiyle sağlıklı iletişim kuramaması, Zeyd’in  Zeyneb’e layık olamama endişesi taşıması aralarında sorun oluşturmuştur. Bir yıl dolduktan sonra Zeyd ara sıra Resulullah’a  gelip evliliğini bitirmek istediğini, Zeyneb’in onu kırdığını dile getirmiş, Resulullah ise her zaman ona Allah’tan korkup evliliğine sahip çıkmasını tavsiye etmiştir. Ama aralarındaki sorunları çözmek mümkün olmamış ve Zeyd, bir buçuk yıl sonra Zeyneb’i boşamıştır. 

Gökte kıyılan nikâh

Allah ve Resulünün rızası için çıkılan bu yolculukta yolları ayrılsa da ikisi de ayrı ayrı mükafat- landırılmıştır ve dönemin en katı âdetinin değişmesini sağlayacak ayet nazil olmuştur:

“Bir zaman, Allah’ın kendisine lütufta bulunduğu, Senin de lütufkâr davrandığın kişiye, ‘Eşinle evlilik bağını koru, Allah’tan kork!’ demiştin. Bunu derken Allah’ın ileride açıklayacağı bir şeyi içinde saklıyordun; öncelikle çekinmen gereken Allah olduğu hâlde Sen halktan çekiniyordun. Zeyd onunla evlenip ayrıldıktan sonra müminlere, evlatlıklarının -kendileriyle beraber olup ayrıldıkları- eşleriyle evlenmeleri hususunda bir sıkıntı gelmesin diye Seni o kadınla evlendirdik. Allah’ın emri elbet yerine getirilecektir.’’3 Bu ayet ile birlikte Zeyneb  ile Resulullah’ın  nikahları gökte kıyılmıştır. Bu haberi alan Zeyneb sevinçten boynundaki kolyeyi çıkarıp haberi veren kişiye hediye etmiş ve 60 gün oruç tutmayı adamıştır. Zeyd  ise Kur’an-ı Kerim’de adı geçen tek Sahabi olmuştur.4

Dönemin en yaygın ve katı âdeti olan evlatlığın maddî-manevî gerçek evlat gibi olduğu düşüncesini ortadan kaldıracak bu hüküm, Resulullah’a  ağır gelmiştir. Aişe annemiz, “Kur’an’ın ayetleri içerisinde Resulullah’a en ağır gelen ayetti. Eğer ki Resulullah’ın bir ayeti gizleme imkânı olsaydı o, bu ayet olurdu.” ifadesi risalet yükünün ağırlığını göstermektedir. Çünkü Resulullah  bu durum sonrasında münafıkların çıkaracağı söylentileri tahmin etmiştir. Evliliğin hemen ardından münafıklar, “Muhammed büyük bir haram işledi ve oğlunun karısıyla evlendi” şeklinde dedikodular çıkarmışlardır. Allah Teâlâ,  “Muhammed sizin adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir fakat O Allah’ın elçisidir ve peygamberlerin sonuncusudur...”5, “Allah bir kişinin göğüs boşluğunda iki kalp yaratmamıştır, annelerinize benzeterek haram olsun dediğiniz eşlerinizi anneleriniz kılmamış, evlatlıklarınızı da gerçek oğullarınız yapmamıştır. Bunlar sizin kendi iddianızdır; hak ve hakikati Allah söyler, doğru yolu da O gösterir...”6 ayetleri nazil olmuştur.

Evvahe Hanım

Bir gün Ömer , Resulullah  ile bir şeyler konuşurken Zeyneb  bir yorumda bulunmuştur. Bunun üzerine Ömer  sinirlenip “Ya Resulullah, bu kadınlar neden işimize karışıyor?” diye tepki verince Resulullah , “Yavaş Ömer yavaş, Zeyneb evvahe bir kadındır.” demiştir. Bu tepkiye şaşıran Ömer , “Evvahe nedir?” diye sormuş ve “Evvahe Allah’a çok ibadet eden oruç tutan ve takvayı elbise olarak kuşanandır.” cevabını almıştır.

Başka bir gün Peygamber Efendimiz  mescide girdiğinde iki direk arasında bir ipin çekilmiş olduğunu görmüş, “Bu ip nedir?” diye sorunca ashab, “Bu, Zeyneb’in ipidir. Zeyneb, namazda ayakta durmaktan yorulunca bu ipe tutunur.” demiştir. Bunun üzerine Resulullah, “Hayır, ibadette böyle güçlük olmaz, bu ipi çözün, sizden biriniz zinde ve kuvvetli oldukça namazı ayakta kılsın. Yorulunca da otursun.” buyurmuştur.

Ayrıca Resulullah’ın  onun fikirlerine çok önem verdiği görülmektedir. Aişe annemizin yaşadığı İfk Hadisesi’nde Resulullah  Zeyneb’e fikrini sorduğunda, “Ya Rasulullah! Ben kulağımın duymadığı, gözümün görmediği bir meselede dilimi hareket ettirmem. Ben Aişe’den hayırdan başka bir şey görmedim.” demiştir. 

İnfak üzerine…

El işlerine yatkın olan Zeyneb annemiz deri tabaklama-dikme, boncuk dizme gibi işlerden elde ettiği parayı Allah yolunda harcamıştır. Yoksulların annesi “Ümmü’l Mesâkîn” olarak anılmıştır. Yaptığı el işlerini satarak kazandığı paraya dokunmadan infak ettiği ama bu durumu kimseyle paylaşmadığı anlaşılmıştır.

Ömer  döneminde 12 bin atiyyelik ganimet evine gönderilmiş ve Zeyneb annemiz ganimetin üzerine bir örtü serdirmiştir. Avuç avuç ganimetin dağıtılacağı yerleri söylemiş ve yardımcısı Berze, “Bizim hiç mi hakkımız yok?” deyince kalanını da ona vermiştir. Gözü görürse kalbi kayar diye bakmadan infakını tamamlamıştır. Bunu duyan Ömer  kendisinde kalmasını tembih ederek tekrar 1000 dirhem göndermiş ama Zeyneb annemiz onu da hemen infak etmiştir. Ardından duaya sarılarak: “Allah’ım! Bundan sonra beni Ömer’in ihsanını almaya eriştirme. Çünkü bu dünya malı bir fitnedir.” demiştir. Ve Allah duasını kabul etmiş, Zeyneb annemiz 641 yılında Medine’de vefat etmiştir.

İnfak üzere hayatını kurmuş annemiz vasiyetini de infak üzere yapmıştır. Yakınlarına, “Benim kefen elbisem burada, biliyorum ki Ömer de bana kefen gönderir. Onun gönderdiği kefeni bana giydirin benim olanı da infak edin. Rabbimin huzuruna geride bir şey bırakarak gitmek istemiyorum.” diye vasiyette bulunmuştur.

Aişe annemiz vefatından sonra şunları söylemiştir: “Zeyneb vefat ettiğinde Medine’deki dulları, yetimleri, fakirleri onun beslediğini anladık. O saadetli ve iyi hanım aramızdan gitti, yetimler ve dullar hâmîsiz kaldılar. Din hususunda Zeynep bint Cahş’tan daha hayırlı, Allah’a karşı takvalı, sözü doğru, akrabalık bağlarını gözeten, emanete çok riayet eden ve sadaka veren başka bir kadını asla görmedim.”

Allah onlardan razı olsun...

Esma Nur Altan

Dipnot:

1 Muhammed Hamidulah, “Zeyneb Binti Cahş”, TDV İslâm Ansiklopedisi

2 Ahzab Suresi, 36

3 Ahzab Suresi, 37

4 Muhammed Emin Yıldırım, Zeyneb Binti Cahş, İnfak Kahramanı Annemiz, Karabük

5 Ahzab Suresi, 40

6 Ahzab Suresi, 4-5

Yayın Tarihi: 06 Kasım 2021 Cumartesi 10:00
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
Mahmut Zengin
Mahmut Zengin - 3 hafta Önce

Paylaşımınız için teşekkür ederim Allah razı olsun . Sahabe hayatlarından daha fazla yazı paylaşırsanız memnun olurum . Sahabelerin yaşamlarını günümüzle bağdastirarak örneklerle anlatırsanız bizler için daha kalıcı olacağını düşünüyorum .

Gülten Güneş
Gülten Güneş - 3 hafta Önce

Anamız Allah onlardan razı olsun

Feyza
Feyza - 3 hafta Önce

Bizlere de böyle güçlü iman nasip olması duası eşliğinde teşekkür ederiz.

banner26