Polonyalı Müslüman müzisyen Ali Ufkî Bey

Ali Ufkî Bey, Osmanlılara esir düşmüş Polonyalı bir entellektüel. İhtida edip Osmanlı Sarayı'na alındıktan sonra meşkhanede görev yapmış.

Polonyalı Müslüman müzisyen Ali Ufkî Bey

Ali Ufkî Bey, Osmanlılara esir düşmüş Polonyalı bir entellektüel. İhtida edip Osmanlı Sarayı'na alındıktan sonra meşkhanede görev yapmış. Bir yandan müzikle uğraşırken diğer yandan resmi tercüman olarak vazife almış. Sarayda on dokuz sene hizmet etmiş, bu süre zarfında duyduğu peşrev, saz semaisi, beste ve ilahileri notaya alarak Mecmua-yı Saz ü Söz'de derlemiştir. XVII. yüzyılın musiki dünyasına ışık tutan bu kitap, Ali Ufkî'nin Türkiye'de en çok tanınan eseri. Beş yüzden fazla musikî eserinin notasını içerir, bu itibarla Türk Musikisi tarihi için çok önemlidir.

Ali Ufkî Bey'i Ruhi Ayangil'in Uyan Ey Gözlerim albümü vasıtasıyla tanıdım. Albüm, kendisiyle aynı adı taşıyan Sultan Murad'ın yazdığı Ali Bey'in bestelediği Irak ilahiyle başlar. Öncesinde Santurî Ali Bey'e nazîre yaparak santur taksimiyle giriş yapılır. Muhteşem bir albümdür. Aynı ihtişamı sürdüren bir diğer albüm ise bu sene Ahmet Kadri Rizeli imzası'yla Ali Ufki adıyla yayınlandı. Bu albümde ilkinden farklı olarak sadece ilahilere değil aynı zamanda murabba ve semailere de yer verilmiş. En ilginç parçalar ise mezmurlar. Bunlar, Ortaçağ Batı Müziğini anımsatan usulsüz eserler. Sözlerine bakıldıkta rahatlıkla ilahi zannedilebilir.

Mezmur 5

Diyeceğim kelimâtımı

Ya Allah sen eyle ir'a

Sana ederim istir'a

Bil efkâr u taallümâtımı

Melâmetimi

 

Dâd-ı feryad u âvâzımı

Dinlegil ey Padişahım

Sanadır dua vü âhım

Ya Allah kabul et nâzımı

Hem niyâzımı

Seher vaktinde ya ilâhım

İcab it ser-âgâzımı

Subhen hamd namazımı

İdem ki sensin nazargâhım

Hem penahgâhım

...

Zirâ ya Vehhab ya Settar

Sâdıka virüp berekât

Hem lütfun idüp harekât

Siper gibi ide istitar

Hatâr-be-hatâr

Cem Behar, Ali Ufkî ve Mezmurlar'da 5 yapraklık elyazmasını bir bütün halinde değerlendirmiş, metin ve nota transkripsiyonlarını yapmıştır. İlk on beş mezmurun bestesinin yer alıdığı Mezmurlar, Ali Ufkî'nin müzikle ilgili üç yazmasından biridir. Kitapta, Cem Behar mezmuru şöyle tanımlar:

"Mezmur, Kitab-ı Mukaddes'in Ahd-i Atik bölümünde Hazret-i Dâvud'un Tanrıya yakarış ve şikayetlerini dile getiren şiirsel metinlerin her birine verilen addır. Bunlar 150 tanedir. Biraraya gelmeleriyle Ahd-i Atik'in Mezâmir ya da Zebur suresi (bölümü) meydana gelmiştir. Bizzat Hazret-i Davud tarafından sazı eşliğinde okundukları Ahd-i Atik'te yazılıdır."

Ali Ufki, müzikle ilgili olanlar dışında dini eserler de kaleme almıştır. Bunlar, saraydaki görevi bittikten sonra sipariş üzerine yazdığı kitaplardır. İslam dinini ve akaidini Avrupalılara tanıtmak için yazdığı "Türklerin dinsel törenleri, Mekke yolculukları, Sünnet..." Oxford'da yayınlanmıştır. Hristiyanlığın dini metinlerinden Türkçe'ye tercümeler de yapmıştır. Bu noktada Kitab-ı Mukaddes çevirisi çok mühimdir; zira Türkçe'de bugüne dek yayınlanan bütün Kitab-ı Mukaddes çevirileri bu çeviriden az ya da çok yararlanmıştır.

Ali Ufkî çok yönlü bir entellektüeldir. Musikişinaslığı yanısıra birçok çeviriye imza atmış bir kültür adamıdır. Aynı zamanda bir düzineyi aşkın dil bildiği söylenir. Otuz yaşından sonra Müslüman olduğu için, hem Hristiyanlık hem İslam medeniyeti ile irtibatı olmuş, Müslümanlarla olduğu gibi Batılı seyyah, tüccar, diplomatlarla da yoğun alâkalar kurmuştur. İki tarafla da olumlu ve onurlu ilişkiler içinde bulunmuştur.

Son olarak da Cem Behar'a Mezmurlar yazmasını bize tanıttığı için şükranlarımı sunarım.

Suleyha Şişman severek bahsetti

Güncelleme Tarihi: 12 Eylül 2019, 15:44
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner26