banner17

Endülüs'ün külleri onun sesinde!

Bir medeniyeti yok etseniz de şarkısını susturmaya gücünüz yetmez!

Endülüs'ün külleri onun sesinde!

Gecenin leylinde ağlayan kadın

Bozkırda serin bir gece. Sahur vaktine neredeyse iki saat var daha. Çoban köpekleri birbirlerini çağırıyorlar havlayarak. Koyunlar ağılda geviş getirerek yatıyorlar. Kimi tıksırıyor, kimi çıngıraklarını sallıyor. Bozkırda gece lacivert bir atlas gibi köylerin üzerine örtünürken, yıldızlar sakin gözleri gibi rahmetli ninelerimin… Yasmin Levy dinlemek istiyorum ansızın. “Naci en Alamo” diyor seferad bir kadın hüznü kırıp dağıtan acılı bir sesle, ayrılıklardan dem vuruyor. Sanki yıldızlar gökyüzünden birer birer, kar taneleri gibi dökülüyorlar ağılda yatan koyunların üzerine. Çoban köpekleri havlamayı kesip, kar tanesi gibi düşen yıldızları seyrediyorlar uluyarak.

Yasmin Levy
(+)

Yasmin Levy; Endülüs sefarad müziğinin divası. Ya da sefaradların sonuncusu bir Endülüs kızı. İsrail doğumlu. Gecenin leylinde dinlenecek sözleri var. Öyle çekip giden, yurtsuzlara özgü, yerini özleyenlere has, vatanından ayrı düşen İsveç askerlerinin “nostalgia” dedikleri vatan hasreti çekenlere has bir lisanla kullanıyor dilini. İnsan bedenini bir atlas gibi serse de kliplerinde; aslında küçük âlem olan insanın ıstıraplarını bir bir deşifre ediyor o yakıcı sesiyle.

Kadirşinas olmak cesaret ister

Mesela Ehud Barak gibi, insanı yanıltacak kadar hızlı ve tüm olayları birbirine karıştırarak konuşmuyor; her ne kadar inanç benzerlikleri olsa da; saf bir insan, duru bir insan ne kadar berrak olursa o kadar berrak bir lisan ile sesleniyor. İbrahim Tatlıses’in programına çıktığı geceyi hatırlıyorum. Ezan okunurken müziği durdurmuş, şarkısını yarıda kesmişti. İbrahim Tatlıses, neden böyle bir şey yaptığını sorduğunda ise ezana saygısızlık yapmak istemediğini söylemişti. Tabii İbo şok olmuş, Yasmin Levy’i yere göğe sığdıramamıştı. Yasmin, yasemin çiçeği kadar saygılıdır. Kimine göre ikiyüzlü bir davranışta bulunduğu, müslüman mahallesinde olduğundan salyangoz diye bağırmadığını söyleyen olsa da hasenat dolu bir davranıştı yaptığı, birçoğumuza ders veren.

Yasmin LevyYasmin Levy, 1492 yıkımını yüzyıllardır sırtında taşıyan bir seferad, bir Endülüs kızı olarak söylüyor şarkılarını. Göçebe bir ruhun tüm yanık izlerini taşıyor ruhunda. Eğlence olsun diye değil de, adeta bir hikâyeyi tamamlamak ister gibi, hüzünlü bir hikâyeyi gülümseyen ama yaralı bir yüzle anlatıyor insanlara.

Şarkıların da öyküleri vardır bizim gibi

Onun şarkılarında çingeneler amansız bir hesaplaşmaya tutuşur, ayrılık acısı çeken âşıklar ıstıraplı seslerini boğmak isterler, arenaya giren boğaların ölüm kalım mücadelesi tüm kanlı izlerini taşır, Endülüs tüm görkemi ve hüznüyle şallara sarılmış bir kız gibi canlanır. Ve yollar vardır şarkılarında. Bitimsiz yollar. İnsanın, ağlayarak başlayan ve ağlatarak sonlanan hikâyesinin yazıldığı yollara benzeyen bitimsiz yollar.

Raks, bir eğlenceden ziyade hesaplaşmadır Endülüs’te. Kanıtlama çabasıdır insanın kendisini. Yüreğini ortaya koyması, hak etmesi sevdiğini. Ateş, bıçak ve raks iç içe girer bu sebepten. Kadın sesleri, kışkırtıcı olmaktan çok, kazananın ve kaybedenin değil de bir acının üzerine yakılan ağıtlar gibi yükselir raks anında. Bu ses Yasmin Levy’de ağıtçıların önündeki kadının sesidir. Tüm kadınları sustuğunda Endülüs’ün, Yasmin Levy devam etmiştir şarkısına yitik medeniyetin.

Endülüs el Hamra sarayı
Endülüs -el Hamra sarayı
(+)

O kadınlar şuh değil, pek yürekliler

Yasmin Levy şarkılarını toplayıp El Hamra sarayına tepmek değil maksadım. Elbet popüler yanları da var ‘nani nani’yi söyleyen şarkıcının. Ancak, müziğin değerli bir sesle; Yasmin Levy, Hayedeh, Googosh, Esma Redzepova, Feyrouz’un sesiyle buluşması işveden öte bir anlam kazanmıştır. Levy, ‘Naci el Alamo’yu; Feyrouz, ‘Alo Beyrut’u; Esma Redzepova ‘Şakuri’yi; Hayadeh, ‘Hafız’ın Şarab’ını; Googosh, ‘Dünya Bivefa’yı seslendirirken eğlendiren bir kadın sesinden öte, “dinle neyden hikâyet etmede/ ayrılıklardan şikayet etmede” diye başlayan Mesnevi’nin o hasretini ve acısını insanın içine işletmektedirler. Belki bu kapsamda olmayan tek şarkıcı Esma Redzepova’dır. O ise, neşeli sesinin ardında yardımsever bir hayatı sürerek ve elli civarında çocuğun hamiliğini yaparak bivefa olan dünyanın kıçına tekmeyi sesiyle basmaktadır.

Yasmin LevyAyrılıklardan şikayet eden kadın

Yasmin Levy, acımasız göçten kurtulan seferadların en sadıklarındandır. Mesela bir Ofra Haza gibi şarkılarıyla İslam’ı hedef almadığı gibi, kadirşinas bir dost olmanın özelliklerini de üzerinde taşımaktadır. Atalarını zulmün elinden kurtaranlara her yeri geldiğinde teşekkür eden bu Endülüs kızı, belki bizim dünyamıza hitap eden şarkılar söylemiyor ama biliyorum ki çok insanî hikâyeler anlatıyor şarkılarında. Geceyi kanatan, ayrılıklardan şikayet eden şarkılar söylüyor. Öyle ya, hangi dinden olursanız olun ayrılıklardan şikayet edersiniz.

Gece, lacivert bir atlas gibi… Çoban köpekleri zaman zaman huzursuzlanıyorlar. Koyunlardan sesler geldiği de oluyor. Bozkırda hayat devam ediyor. Endülüs’ü yaksalar da şarkısı devam ediyor işte!

Yasmin Levy - Yo en la Prizion

Zeki Bulduk, Endülüs’te 1487 yılında yakılan kütüphanelerin küllerinde yanan bir ses buldu

Güncelleme Tarihi: 29 Ağustos 2010, 16:36
banner12
YORUM EKLE
YORUMLAR
Abdurrahman
Abdurrahman - 8 yıl Önce

Sonunda işgal edilen toprakların,işgal edilen bir yerini,işgal etmiyor mu?
İşgalçinin iyisi körüsü olmaz,sadece sesleri farklı ama yaptıkları aynı.

tespih
tespih - 8 yıl Önce

bayanlar dinlesin erkekler dinlemesin.

çiçek...
çiçek... - 8 yıl Önce

zeki ağabey yahu...
saygıyla eğiliyorum endülüs'e...

zeynebrana
zeynebrana - 8 yıl Önce

Zeki beye çok teşekkür ediyorum böyle güzel bir sesle , yorumla tanıştırdığı için ; çok memnun oldum . İçli , zarif bir ses duydum , çok mutlu oldum.

abdurrahmana..
abdurrahmana.. - 8 yıl Önce

siyonist değilse niye işgalci olsun kardeş.

banner8

banner19

banner20