banner17

Cezayir Direnişinin Sesi: Muhammed el-Anka

Cezayir halk müziğinin önemli isimlerinden biri olan Muhammed el-Anka’nın bütün hayatı özgürlük mücadelesiyle yoğrulmuş ve sanatına da bu acı yansımıştır. Taha Ceylan yazdı.

Cezayir Direnişinin Sesi: Muhammed el-Anka

Hacı Muhammed el-Anka, Cezayir’in başkentinde 20 Mayıs 1907 yılında dünyaya geldi. Beş yaşından yedi yaşına kadar iki yıl süreyle Kur’an kursunda eğitim aldı. Yedi yaşından on yaşına kadar Fatih İbrahim Medresesi’ne gitmiş, 1918’de de medreseden mezun olmuştur. Hocası Mustafa en-Nadûr onu küçük yaşında keşfeder. O da bu vesileyle, babasının tehditlerine rağmen, musiki ile meşgul olmayı tercih etmiştir. el-Anka, 1936 yılında hacca gidince “Hacı” lakabını da kullanmaya başlar. Yetmiş bir sene ömür süren el-Anka, 23 Kasım 1978’de irtihal-i dar-ı beka eyler.

Cezayir halk müziğinin öncü şahsiyetlerinden olan Muhammed el-Anka, memleketindeki ilk halk orkestrasını kurmuş ve müzikteki otoritesi onun “Anka” lakabı ile anılmasına sebep olmuştur. En başarılı öğrencisi hiç şüphesiz ki, oğlu el-Hadi el-Anka’dır. Halen Cezayir Konservatuarı’nda ders veren ve ülkenin en saygın şeflerinden birisi olan el-Hadi’ye göre babasına bahşedilen “Anka” lakabı (Kaf dağında bulunduğuna inanılan ve ismi olup cismi olmayan efsânevî kuş) Feridüddin Attar’ın Mantıku’t-Tayr (Kuşların Dili) adlı tasavvuf klasiğinden esinlenilerek verilmiş.

Cezayir’in özgürlük mücadelesi

Fransız kuvvetlerinin Cezayir’e yerleşip ülkenin tamamını işgal etmeleri 1830’lu yıllara kadar uzanmaktadır. Cezayir halkı ve Osmanlı kuvvetleri uzun süre bu işgale karşı direnmiş ve Cezayirliler ismini aşağıda zikredeceğimiz bazı önderlerin rehberliğinde özgürlüklerine kavuşmuşlardır.

Emîr Abdülkâdir el-Cezairî ve Kostantîne emîri Ahmed Bey bu direnişin öncü isimlerindendir. 5 Ağustos 1945’teki törenlerde Cezayir bayrağının taşınması Fransızların silahlı müdahalesine sebep olmuş ve bu saldırı yaklaşık 45 bin kişinin ölümüyle neticelenmiştir. Dönemin Mesâlî el-Hâc gibi önderleri tutuklanmış ve Fransa’ya karşı 1 Kasım 1954 silahlı mücadele başlatılmıştır.

19 Eylül 1958’de Kahire’de toplanan Cezayirli önderler bağımsız Cezayir Cumhuriyeti’ni ilan ettiler ve Ferhad Abbas’ın başkanlığında geçici hükümet kurdular. 1 Temmuz 1962’de yapılan referandumla Cezayir halkı bağımsızlığını deklare ettiler. Özgürlük mücadelesi Cezayir’e ait iki örgüt olan Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN) ve Ulusal Kurtuluş Ordusu (ALN)’nun direniş ağıyla sürdürüldü. 13 Ekim 1963 referandumuyla yeni anayasa kabul edilmiş ve Ahmed b. Bellâ beş yıllığına devlet başkanı seçilmiştir. Yüz otuz yıl süren Cezayir özgürlük mücadelesi bir milyonu aşkın Müslümanın hayatına mal olmuştur.

Halk müziği sömürüye ve sömürgecilere karşı

Cezayir halk müziğinin en önemli isimlerinden olan Muhammed el-Anka’nın bütün hayatı özgürlük mücadelesiyle yoğrulmuş ve sanatına da bu acı yansımıştır. el-Anka’nın en önemli özelliklerinden birisi de Mağrib bölgesindeki hem Endülüs müziğinin hem de Osmanlı müziğinin tınılarını tarihi süreklilik açısından günümüze taşımasıdır. Zira onu ilk kez dinlediğinizde kendinizi “Üsküdar’a gider iken” bulabilirsiniz.

Muhammed el-Anka, üç yüz altmış civarında kaside okumuş ve kendisinden yaklaşık yüz otuz kadar kayıt kalmıştır. Cezayirlilerin hafızasında hala dipdiri olan el-Anka, hiç şüphesiz Fransa’ya karşı verilen özgürlük mücadelesine de şarkılarıyla ilham kaynağı olmuştur. Muhammed el-Anka, şarkılarını Arap dünyasının ve Arap halkının sömürge düzeninden kurtulması için besteleyip söylemiştir.

Siz kârîlerimizi Muhammed el-Anka’nın güzel şarkılarıyla baş başa bırakıyoruz.

Ayrıca bunlar da dinlenebilir:

https://www.youtube.com/watch?v=5qR-qn1pA30

https://www.youtube.com/watch?v=7aJii6hjPhE

Taha Ceylan

Güncelleme Tarihi: 17 Ağustos 2018, 07:12
YORUM EKLE
banner8

banner20