banner17

Sosyolojide kimler var?

Mustafa Runyun Türkiye'de sosyolojide kimler var, bunu İbn Haldun üzerinden bir yokladı.

Sosyolojide kimler var?

Biz müslümanlar tüm bilimlere elbette eleştirerek, sorgulayarak bakmalıyız. Tüm bilimler bizim ilim tezgâhımızdan muhakkak geçmelidir. İster matematik, cebir, astronomi, müzik, fizik, kimya gibi kadim medeniyetlerden temel taşıyan bilimler olsun; isterse de kelam, mantık, fıkıh gibi bizim şahsımıza ait ilimler olsun. Lakin bunlar içinde öyle bir dal var ki şu anda Avrupa’da yeri büyük önem taşıyan, ilk temellerini müslümanların atmasına rağmen şu anda müslüman ülkelerde üvey evlat gözüyle bakılan bir ilim… İbn Haldun’un tanımı üzerine ilm-i Umran ya da bu gün bildiğimiz adıyla Sosyoloji…

Mukaddime’nin başındaki on maddeMukaddime, Dergah Yayınları

Dünya sosyoloji bilimine özel bir katkıları vardır müslüman ilim adamlarının. Belki modern dönemde sosyoloji deyince akla gelen ilk isim Auguste Comte veyahut Durkheim’dir. Ama bilimin ontolojik alt yapısını kastediyorsak bu ilim meşhur Mağribli âlim İbn Haldun tarafından kurulmuştur. Eğer İbn Haldun’un ünlü eseri Mukaddime’nin baş kısımlarına göz atarsanız kendisinin de zamanının çok ilerisinde bir şey yaptığını ve zamanın ilmin sistematik mantığına göre daha önce olmayan bir şey yaptığını belirttiğini görebilirsiniz. O on maddelik bir sıralama ile yeni bir ilmin nasıl ortaya çıkabileceğini ortaya koymuş ve kendisi de bizzat bunu tatbik etmiştir.

Hangi çevirileri var şu an?

Mukadidme, Klasik YayınlarıBiz bu ilmi uzun bir zaman bunu göz ardı ettik; ta ki meşhur entelektüel âlimimiz Ahmet Cevdet Paşa’nın Mukaddime çevirisine kadar… O Pirîzade ile birlikte üç ciltlik güzel bir çeviri yapmıştır. Günümüzde ise Dergah Yayınları’ndan Süleyman Uludağ Hoca’nın yaptığı iki ciltlik çeviri de gerçekten takdire şayan bir çalışmadır. Klasik Yayınları’ndan çıkan baskı ise eserle gerçekten ilişki kurmak isteyenler için titiz bir çalışma. Biz onu unutsak veya o bize unutturulsa bile önemli değil. Çünkü İsmet Özel’in de dediği gibi: “Olmamış olan olmuş olmaz; fakat olmuş olan da olmamış olmaz.”

Lakin Allah’a şükür yavaş yavaş dünyanın her yerinde müslümanlar sosyal bilimlere önem vermeye başladılar ki sosyoloji de inşallah bundan nasibini alabilir ve Müslümanlar nezdinde hak ettiği konuma gelebilir.

“Ümranda bir güneştir” der Cemil Meriç İbn Haldun’u kast ederek… Peki, dünyada ve Türkiye’de sosyolojiyi önemseyen ne kadar insan, âlim, akademisyen veyahut entelektüel var? Benim ulaşabildiğim ve haberdar olabildiğim birkaç eser ve şahsiyet var:Marifetname

Öncelikle İbrahim Hakkı Hazretleri, Marifetname adlı hacimli eserinde değindiği konular içerisinde sosyolojiye de yer vermiştir.

İbn Haldun İslamî bir perspektif kazandıramadı bu ilme

Muhtemelen akademi bazında İslam sosyolojisi çalışmalarına bir örnek teşkil eden en önemli şahsiyet Dr. İlyas Ba-Yunus’tur. Ve eseri İslam Sosyolojisi’dir. Modern sosyoloji üzerine bir kritik ile başlayan kitap, “müslümanın sosyolojisi ne olmalıdır” sorusuyla devam eder. Bu nedenle kendi sistematiğinde bir deneme niteliği taşır. Kitap aslında bir hayıflanmayla başlar. Sosyologların sosyolojinin teorik yönünü yavaş yavaş ortadan kaldırarak onu salt bir pratikliğe bürümelerini ve sosyolojinin sadece istatistik ihtiva eden bir meslek haline getirilmesini hiç uygun bulmaz. Sonra da bir üzüntüsünü dile getirir: “İbn Haldun bu kadar iyi fıkıh bilmesine rağmen bu olaya daha objektif bakmış ve belki de bu ilme gerektiği kadar İslamî bir perspektif kazandıramamıştır.”

Ali Şeriati Yunus’un çağdaşı Ali Şeriati’nin de sosyoloji, özellikle İslam sosyolojisi alanında önemli çalışmaları bulunmaktadır. Bu bilgileri İslam Sosyolojisi (1980) eserinde toplamıştır.

Türkiye’de İstanbul Üniversitesinden İsmail Coşkun dikkatli bakanların fark edebileceği önemli bir sosyologumuzdur. Çok kıymetli bir okul olmuştur İsmail Coşkun.

Ontolojik ve epistemolojik açıdan sosyoloji

Onunla okuldaş Ümit Meriç de zikredilmeli. Şunu belirtmek gerekiyor: Ümit Hanım sosyolojiden boşandığını ve İslam ile evlendiğini söylüyor. Onun sözünü ettiği sosyoloji batıda Fransız İhtilali ile ortaya çıkan ve dağılan toplum düzeni üzerine etüt yapılmaya ihtiyaç duyulan bir ilimdir. Biz ise bizzat bizden doğan bir ilmi-i Ümran’dan söz ediyoruz. Elbette ki, bizde günümüzde –deyim yerindeyse- bu işin bir “toplum mühendisliği” olduğunun farkındayız. Ama işte bu tam olarak da İlyas Ba-Yunus Hoca’nın üzerinde durduğu bir şeydir. Biz işin ontolojik ve epistemolojik kısımlarından olaya yaklaşmaya çalışıyoruz.Yümni Sezen

Modern zaman Türkiyesi’nde din sosyolojisi yani bir İslam sosyolojisi üzerine çalışma yapan bir diğer hoca da Prof. Dr. Yümni Sezen. İz Yayıncılık’tan çıkan İslam’ın Sosyolojik Yorumu adlı bir kitabı de mevcut hocanın.

Muhtemelen birkaç önemli şahsiyeti atlamışımdır ama Yümni Hoca’da sonra benim görebildiğim diğer bir müslüman akademisyen Prof. Dr. Recep Şentürk. Özellikle Türk Düşüncesinin Sosyolojisi adlı eseri, Türkiye’nin Cumhuriyet ideolojisi ile içine düştüğü açmazların ve çıkmazların düşünce sosyolojisi çerçevesinde nedenlerini göstermiş ve bunlar üzerine bir tahlilde bulunmuştur.

Cemil MeriçBütün bu şahsiyetlerin dışında İbn Haldun’a gösterdiği ihtimam ve entelektüel çabadan dolayı Üstat Cemil Meriç’i de yâd etmekte fayda görüyorum. Belki akademik bazda önemli bir sosyoloji çalışması içerisine girmemiş olabilir. Ama İbn Haldun üzerine yaptığı önemli tahliller bize İbn Haldun’u oldukça iyi tanıtmıştır ve ufkumuzu açmıştır.

Önemli olan “üstatların açtığı yoldan gidebilmek ve her türlü ilimde insanî ve İslamî bir perspektif kazanabilmektir” diye düşünüyorum. Burada âcizane bir ilme emek verenleri tanıtmaya çalıştım. Allah bilir daha ne kadar çok derûnuna inilmemiş ilim mevcut!?

 

Mustafa Runyun liseli bir genç olarak bunları yazdı, nazar değmesin inşallah

Güncelleme Tarihi: 03 Temmuz 2010, 20:43
YORUM EKLE
YORUMLAR
mustafa celep
mustafa celep - 8 yıl Önce

adaşım mustafa'yı tebrik ederim. nazar hak'tır. mustafa'ya sevgiler...

Ahmet Şamilov
Ahmet Şamilov - 8 yıl Önce

Haber için teşekkürler. Genç kardeşimize takdir ve tebrik

Makbule
Makbule - 8 yıl Önce

Henüz taze diyebileceğimiz bir ilim ve ondan da tazesi:Sosyoloji ve din sosyolojisi.İslamın toplumda hakkıyla anlaşılmasında,anlatılmasında ve sorunların çözümünde sosyolojiye,bilhassa din sosyolojisine düşen payı herkes bilmeli ve bu bilimlere gereken ehemmiyet verilmeli.Mustafa kardeşimize teşekkürler

hatice kübra karadeniz
hatice kübra karadeniz - 8 yıl Önce

bir sosyoloji öğrencisi olarak arkadaşı tebirk ediyorum rabbim ufkunu açık eylesin inş....

banner8

banner19

banner20