Meşrutiyet döneminde yayımlanan bir gazete: “Beyanu’l Hak”

"Gazetenin çoğu yazısında ayet ve hadis mevcuttur. Buna binaen her sayfanın ön sayfasında ayet ve hadis bulunduğu konusunda “Ekseri makālâta âyet-i kerîme ve ehâdîs-i nebeviyye dercedilmiş bulunduğu nazar-ı i‘tibara alınarak riâyetsizlikte bulunulmaması rica olunur” şeklinde uyarı metni konulmuş ve riayetsizlikte bulunulmaması rica edilmiştir." Özlem Kaya yazdı.

Meşrutiyet döneminde yayımlanan bir gazete: “Beyanu’l Hak”

Beyanu’l Hak gazetesi, II. Meşrutiyet’in ilan edilmesinden sonraki dönemde 9 Ramazan 1326-24 Zilkade 1330  (5 Ekim 1908-4 Kasım 1912) tarihleri arasında İstanbul’da çıkmaya başlamıştır.1 Bu tarihler arasında 182 sayı yayımlamış olan gazete her cildi yirmi altı sayıdan oluşmak üzere yedi ciltten müteşekkildir. Her cildin sonunda fihristi bulunmaktadır.

Gazetenin başındaki isimler

Gazetenin baş yazarlığını son sayıya kadar Mustafa Sabri Efendi yapmıştır. İmtiyaz sahibi ve sorumlu müdür ilk sayılardan son sayıya kadar değişmiştir. İmtiyaz sahipleri olarak farklı sayılarda Şehrî Ahmet Ramiz, Nasuh Efendizade Mustafa ve son olarak da Asım Efendi’yi görürüz. Gazetenin sorumlu müdürü olarak sırayla Mehmet Fatin Efendi, Mimarzade Mehmet Ali Bey ve Kilisli Münir Efendi’yi görmekteyiz.

Maksat: “Emri bi’l maruf ve nehiy ani’l münker”

Gazetenin kurucuları, “emri bi’l-maruf ve nehiy ani’l-münker” ayetini pusula edindiklerini belirterek iffet ve istikamet, hemcinslere yardım, zulüm ve istibdada nefret, ilim ve fenlere sevgi ile Osmanlı milletinin fikir seviyesini yükseltmek ve İslâm’ın ilerlemeye mani olması gibi zanların ve yalan sözlerin bâtıllığını ispat edeceklerini, birinci sayıdaki “Beyanu’l Hakk’ın Mesleği” başlıklı yazıda zikrederek aslında yaptıkları siyasetin maksadının “iyiliği emretmek ve kötülüklerden men etmek” olduğunu da bildirmişlerdir.

Gazetenin içeriği

Beyanu’l Hak, dinî, edebî, siyasî, fennî konular içeren bir gazetedir. Bu konular makalat-ı diniyye, ictimaiyye, tarihiyye, kısm-ı edebi, müteferrikat gibi başlıklar altında işlenmiştir. Gazetede İslâmî konulara oldukça önem verilmiş ve çokça yer verilmiştir. Fıkhî meseleler, ictihad, İslâm ahlâkı, İslâm hukuku, Efendimiz  ve dönemi hakkında malumatlar mevcuttur.  Edebiyat bölümüne de oldukça önem verilmiştir. Bu bölümde İslâmî konulu şiirler mevcuttur. Yine gazetede ilmî bir bakışın hâkim olduğu dinî, tarihî ve sosyal konuların işlendiği makaleler bulunmaktadır. 

Gazetenin çoğu yazısında ayet ve hadis mevcuttur. Buna binaen her sayfanın ön sayfasında ayet ve hadis bulunduğu konusunda “Ekseri makālâta âyet-i kerîme ve ehâdîs-i nebeviyye dercedilmiş bulunduğu nazar-ı i‘tibara alınarak riâyetsizlikte bulunulmaması rica olunur”2 şeklinde uyarı metni konulmuş ve riayetsizlikte bulunulmaması rica edilmiştir. Beyanu’l Hak’ın bütün sayılarında Meşrutiyet’ten övgüyle bahsedilmiştir.

Gazete neden kapatıldı?

İlk olarak Bursa ve Kütahya’daki bazı medreselerin yakılması ve satılması yerlerine de dükkânlar yapılacağı haberleri Beyanu’l Hak’ta şeriatsızlık yerine kanunsuzluk olarak ifade edildiği için gazete iki haftalık bir süreyle kapatılmıştır.3 Derginin 7. cilt 3191. sayfasında gazete yönetiminin “Kariin-i Kirama İhtar” başlıklı yazısındaki açıklamada, gazetenin yedinci cildinin sona erdiği, bundan sonra 183. sayı ile sekizinci cilde başlanacağı söylenmiştir. Ancak Balkan Savaşı’nın başlamasıyla dergi bundan sonra yayın yapmamıştır.4

Kimler yazdı?

Beyanu’l Hak’ın yazar kadrosu, muallim, ulema, müderris ve medrese talebelerinden oluşmaktadır. Ayıntablı Edib, Hafız Cafer, Kilisli Mehmed Münir, Küçük Hamdi (Elmalılı), Mehmed Tahir (Bursalı), Mehmed Âtıf, Mustafa Âsım, Mehmed Zeki, Mehmed Vehbi (Konyalı), Mustafa Nuri, Mehmed Esad, Osman Nuri, Ömer Nasuhi (Bilmen), Suudülmevlevî, Tahirülmevlevî (Tahir Olgun) gibi dönemin önemli isimleri gazeteye yazan kişilerden bazılarıdır.

Yazarların, halkın sorunlarıyla, toplumdaki kültürel, siyasî ve sosyal olaylar ile yakinen ilgilenmiş olmaları, görüş ve düşüncelerini açıkça ifade etmeleri vesilesiyle gazete oldukça ilgi gören bir yayın organı olmuştur.5

Özlem Kaya

Kaynak:

1 Ekrem Bektaş, “Beyânülhak”, TDV İslâm Ansiklopedisi

2 Ekrem Bektaş, “a.g.e.”

3 Ekrem Bektaş, “a.g.e.”

4 Nilay Kınay Civelek, Ayşe Ertuş, “İslâmcılık Panoramasından II. Meşrutiyet Basınına Bir Bakış: Beyânü’l-Hak Gazetesi I. Cilt (İndeks ve Yazı Özetleri)”, Külliyat Osmanlı Araştırmaları Merkezi Dergisi: 2. sayı

5 Nilay Kınay Civelek, Ayşe Ertuş, “a.g.e.”

Yayın Tarihi: 13 Mart 2022 Pazar 10:00
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner26