Malik bin Nebi ne diyordu?

İsmail Duman arkadaşımız Suriye'den Malik bin Nebi'nin fikirlerine bir giriş denemesinde bulundu

Malik bin Nebi ne diyordu?

Hayatını sömürü-sömürge ilişkilerini düşünmek ve bunlara bir cevap üreterek Cezayir’in bağımsızlığı için mücadele etmek üzerine şekillendiren Malik bin Nebi, siyasi-fiziki bağımsızlığın, ‘zihni bağımsızlık’ anlamına gelmediğinin altını defalarca çizerek; İslam ümmetini, fikirsel bağımsızlığa davet etmiştir.

Tarihi olay ve hareketleri, ‘şeyler/eşya’, ‘şahıslar’ ve ‘fikirler’ dünyasının etkileşimi üzerinden açıklayan üstad, bu üç dünyadan hangisi hâkim olursa onun sözünün geçeceğini söyler. Tabii ki, kendisine göre ‘fikirsel dünya’nın hâkimiyetini sağlamak, arzu edilen yepyeni bir dünyaya kavuşmakta önemli ve gerekli bir adımdır. Öte yandan, Malik bin Nebi’nin kitaplarına göz attığınızda muhakkak bir ‘medeniyet’ vurgusu görürsünüz. Müslümanların temel probleminin medeniyet problemi olduğunun altını çizen üstad, zihni dönüşümler yaşamayan insanların şahit oldukları diğer tüm değişikliklerin sahte ve/veya geçici olduğuna vurgu yapar.

Malik bin NebiMalik bin Nebi’de toplumsal değişim

Malik bin Nebi’nin metodolojik yaklaşımına baktığınızda, İbn Haldun ile ciddi paralellikler olduğunu görebilirsiniz. Fakat, çoğu analizciye göre, Malik bin Nebi, İbn Haldun’un sadece sadık bir öğrencisi değil, aynı zamanda çağın dinamikleri doğrultusunda yepyeni üretimler yapan bir bilgedir.

Kendi fikir çerçevesi içerisinde toplumların gelişimini üçe ayırır:

1- Medenileşme öncesi toplum durumu

2- Medenileşmiş toplum durumu

3- Medenileşme sonrası toplum durumu

Bu noktada tarihi de üçe böler ve son süreci medenileşme sonrası toplum durumu olarak niteler. Neye göre böyle isimlendirmiştir peki bu süreci?

Malik bin Nebi’nin üç aşamalı şemasında; ‘ruhi evre, akli evre ve içgüdüsel evre’ tanımları ile karşılaşırız. Bu tanımlara göre; cahiliye döneminde ‘şey’in hâkim olması ile medenileşme sonrası dönemde ‘şey’in hâkim olması aynı şeydir.

Daha açık bir ifade ile; Muaviye’ye kadar olan süreçte ‘ruhi evre’ hâkimdi ve Malik bin Nebi’nin ‘gerilim’(aslında aşk ve heyecan da denebilir) dediği öğe, ön plana çıkarak Müslümanların her türlü fedakârlıkta bulunmalarına olanak sağlıyordu ve zihinlerini de duru tutuyordu. Muaviye döneminden, 12. yüzyılda var olmuş olan ‘Muvahhidler Devleti’ne kadar ise ‘akli evre’ hâkimdi ve bir önceki devrenin verdiği ilham ile akli anlamda gelişmeler mevcuttu; fakat ruhi bir heyecan pek söz konusu değildi. Bu dönemden sonra ise, Malik bin Nebi’ye göre, tekrar medenileşme öncesi döneme geçilmiş ve ‘içgüdü’lerin hâkim olduğu dünyada fikri gelişim çok fazla sağlanamamıştır. Böylece ‘fikirler’in hâkimiyeti öngörülememiştir. Dolayısıyla, bu çağda ‘fikirler’ ciddi bir değişim geçirmedikçe/ıslah olmadıkça, insan ‘sömürülme’ye mahkum olacaktır. Ve esas sorun, ‘sömürme’ değil de, ‘sömürülmeye açık olma/izin verme’ sorunudur.

Malik bin NebiSizler kendinizi değiştirmedikçe toplumlar değişmeyecek

Malik bin Nebi’nin fikir dünyamıza katkı sağlaması açısından ortaya attığı en önemli sorulardan biri, ‘Neden sömürülmeye müsait bir haldeyiz?” sorusudur. Toplumu, insandan soyutlanmış başlıca bir varlık olarak görmek yerine; insanın şekillendirdiği bir yapı olarak tanımlayan Malik bin Nebi, her şeyin merkezine halife ‘insan’ı oturtur. Rad Suresi’nin 11. ayetine atıfla, insanın kendisini değiştirmesi durumunda, tarihi ve toplumu da değiştirebileceğine ısrarla vurgu yapar. Toplumsal ortamın duru ve berrak olması halinde, siyasal yönetimin de aynı berraklık ve şeffaflığı temsil edeceğine inanır. Aksi halde ise, sömürülmeye elverişli bir toplumun, sömürge bir yapı içerisinde yaşamasının kaçınılmaz olduğunu söyler. Nitekim Malik bin Nebi’nin birkaç dersine katılma imkânı bulmuş olan İhsan Süreyya Sırma, onun Müslümanlar ile ilgili bir tespitinden bahseder: “Müslümanların en büyük meselesi onlardaki komplekstir. Batıya karşı olan kompleksleridir.”

Aslına bakarsanız; bu tanımlama, günümüz küresel sisteminde Müslümanların layık olmadığı siyasal otoriteler tarafından yönetildiği gerçeğinin yeniden düşünülmesine imkân sağlamaktadır. Bu yönüyle de Malik bin Nebi, çok ciddi bir sorgulama sürecinin temsilciliğini yapmaktadır.

Malik bin Nebi, Kuranı Kerim MucizesiEleştiriler ve alınacak dersler…

Malik Bin Nebi’nin düşünsel ve pratik manadaki açılımları, bugünün dünyası için çok ciddi öneme haizdir. Bununla birlikte; Malik bin Nebi’nin de eleştirildiği bazı noktalar mevcuttur. Mesela, ‘sömürülmeye açık olma’ mevzusuna ısrarla vurgu yapan üstat, kendisinin karşısına çıkan tüm olumsuzlukları, duygusallık içerisinde sömürgecilere mal edebilmektedir.

Bunun yanı sıra, ‘fikri dönüşümü’, idealize edilen medeniyet projesi için en önemli adım olarak telakki eden Malik bin Nebi, bu noktada halka inme sıkıntısı yaşamış; derslerini tabir-i caizse daha ‘aydın’ bir sınıf ile gerçekleştirmiştir. Bu da, hareketin toplumsal bir mevzi kazanmasına engel olmuştur.

Neticede; tüm bu eleştirileri bir yanda muhafaza ederek, Malik bin Nebi gibi bir üstattan maksimum seviyede faydalanmak, İslam ümmetinin şahit olduğu açmazlara yeni çözümler üretme noktasında önemli fırsatlar sunacaktır.

Malik bin Nebi, Çağa TanıklığımÜstadın iki kitabını bulabilirsiniz

Son bir bilgi olarak; Malik bin Nebi’nin, Mana Yayınları’ndan çıkan “Düşünceler” kitabı, üstadın temel düşünce dünyasını temel hatları ile öğrenmemize imkân sağlamaktadır.

Cağaoloğlu'nda Kitabevi yayınlarının satış yerinden de Bir yayınlarından 1987 yılında çıkan ve baskısı bulunmayan Çağa Tanıklığım isimli kitabını temin edebilirsiniz.

Düşünce dünyasında yeni ufuklar açmak isteyenlere duyurulur.

 

İsmail Duman ‘sömürülmeye müsait olmamak’ için hatırlatmada bulundu

Malik b. Nebi hakkında İsmail Duman’ın yazdığı geçen haftaki yazımız için tıklayınız:

http://www.dunyabizim.com/news_detail.php?id=5314

Güncelleme Tarihi: 17 Ocak 2011, 16:45
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
...
... - 10 yıl Önce

Nedense çeviri eserleri pek sevmem. İnsana beni anlatıyor hissi vermemesinden. Samimi değil.

!!!
!!! - 10 yıl Önce

nedense önyargıları hiç sevmem, çünkü insana hiçbirşey anlatma imkanı bırakmıyor...

banner19

banner13

banner26