Kutadgu Bilig'e göre tüm iyilikler bilginin meyvesidir

“Her söylediğini bilerek söyle. Herkesin bilgiden dolayı itibarlı olduğunu iyi bil. İnsanın gönlü engin bir deniz gibidir. Bilgi ise o denizin dibinde yatan değerli bir incidir.” der Kutadgu Bilig. Mahmut Şevket Serik yazdı.

Kutadgu Bilig'e göre tüm iyilikler bilginin meyvesidir

Bir bilge olan Yusuf Has Hacib tarafından yazılan Kutadgu Bilig, mesnevi tarzında yazılmış büyük bir edebi eserdir. Dili Türkçedir ve on birinci yüzyılda Karahanlılar Devletinde konuşulan Uygur dilidir.

Bir ayağı Türk dünyasına, diğer ayağı da İslami naslara dayanan, sahasında özgün bir eser olan Kutadgu Bilig'in hemen her beyti birer vecize olarak ele alınarak güzellik, doğruluk, iyilik üstüne afiş ve tabela olarak asılabilecek, asıldığı mekânın görünümünü ve okuyan zihinleri süsleyebilecek cümlelerden ibarettir.

Kutadgu Bilig, mutluluk bilgisi, mutluluk veren bilgi anlamına geliyor. Yerine göre kutlu kılan bilgi, mesut eden bilgi, ikbal ve devlet sahibi yapan bilgi, sürekli esenlik sağlayan bilgi, gönenç (refah) yollarını gösteren bilgi ve biraz daha değişik bir ifadeyle mutluluk bilgisi gibi anlamlara gelmektedir. Milli değerlerimizi tanıyabileceğimiz eserlerden biri olan Kutadgu Bilig, on birinci yüzyıldan günümüzü aydınlatan bir ışık saçmaktadır. Biz bu yazımızda, bu eserde anlatılan bilgiden bahsedeceğiz.

Bilgi ve akıl

Allah insanı yarattı, seçti ve yükseltti. Ona bilgi, akıl, anlayış verdi; erdem, gönül verdi, dil verdi, güzellikler bağışladı. Bilgi sayesinde insan bugününe yükseldi, anlayışla güçlükleri yendi. Allah kime akıl ve bilgi verirse o, sayısız iyiliğe el atar. Bilgiyi büyük, anlayışı ulu say. Bu iki özellik seçkin kulları daha seçkin ve yüksek yapar.

İrfan olan yer ululuk kazanır,

Bilgili olan kişi itibar kazanır.

*

Bilir bilgili olan, anlar arif olan.

Dileğine ulaşır bilenle anlayan.

Hastalıkların tedavisi bilgi ile olur. Bilgisizlik başka bir çeşit hastalıktır. Bilgisizler kendilerini bilgi ile tedavi ettirmelidirler. Eline geçen zamanı israf etme, onu bilgi edinerek koru. Bilgi zamanı israftan korur. Bilen insan boşa zaman harcamaz.

Anlayış, arzu ve isteklerin yularıdır. Kişi bu yuları elinde tutarsa, dileklerine ulaşır. Aklını kullanan ondan çok yararlanır. Eğer bu kişi birde bilgi sahibi olursa yüceliklere ulaşır.

Anlayışına uygun yap bütün işini gücünü.

Zamanını bilgi ile boşa tüketmekten koru.

Hükümdara hitaben

Ey bilgeler bilgesi, arza geldim diye bana kaşlarını çatma. Ey bilge hükümdar, benim amacım geleceğe kalabilecek sözler söylemektir.

Sağduyum hemen karşıma dikildi ve beni uyardı: “Dikkatli ol sözün yanlışı sana zarar verebilir. Halkın kötü dili, senin dedikodunu yapar, insanların kıskanç yaradılışı senin etini yer bitirir.”

Buna rağmen düşündüm taşındım, kendi kendime içimdekini dökmeye karar verdim. Bu karar üzerine, sırtımdan yük alınmış gibi hafifledim.

İnsana “yalnuk” (yanılan) adı çok yanıldığı için verilmiştir. Yanılmak, insanla beraber insan için yaratıldı. Bana yanılmaz bir insan var diyebilir misin? Ama ben sana yanılmış binlerce insan gösterebilirim. 

Bilgili insan azınlıkta, bilgisiz insan çoğunluktadır. Anlayışsız bol, anlayışlı ise çok az bulunur. Bilgisiz, bilgiliye düşmandır. Bilgisiz hep bilgiliyle savaş halindedir.

Ben şunu bilir şunu derim: İnsanlar arasında çok büyük farklılıklar vardır. Bu farklılık bilgiden ileri gelir. Buradaki sözlerimi ben bilgiyle söyledim. Zaten ben bilgisizin dilini bilmem. Benin bilgisize diyecek sözüm yoktur.

Sözlerimi size yönelttiğim için ey bilgili kişi, senden özür diliyorum.

Konuşan hem yanılabilir hem şaşırabilir; onu dinleyen anlayışlı ise düzeltilebilir. Söz burunduruklu deve başı gibi nereye çekersen oraya gider. Sözünü bilerek söyleyen çok kişi var. Ben bunlardan öte söz dinleyen, dinlediğini anlayan adamı daha çok takdir eder, daha çok severim. Dili insana Allah verdi. Bu sebeple insanı diğer canlılardan üstün tutan konuşmasıdır.

Bütün iyilikler bilgi ile kazanılır. Bu konuda şöyle bir atasözü vardır. “Bilgi ile gökyüzüne bile yol bulunur.”

Her sözünü bilerek söyle

Her söylediğini bilerek söyle. Herkesin bilgiden dolayı itibarlı olduğunu iyi bil. İnsanın gönlü engin bir deniz gibidir. Bilgi ise o denizin dibinde yatan değerli bir incidir. İnsan gönlünün derinliklerindeki o inciyi çıkarıp meydana koymadıkça, o derin denizlerdeki incinin insan için çakıl taşından ne farkı olur? Kara toprak altındaki altın, kayadan, taştan farksızdır. Ancak kazılıp çıkarılır işlenirse değer kazanır. Bilgili bilgisini diliyle dışarı çıkarmasa, meydana dökmese, yıllarca orada yatsa da o bilgi ışık saçamaz, halkı aydınlatamaz.

Anlayış da bilgide çok değerli, çok kıymetli şeylerdir. Nerede bulursan onları işlet kendini yükselt.  

Yönetici olmak isteyen kişi anlayışlı olmalı. Halkı yönetmek için hem akıl hem de cesaret gerekir. Dünyaya hâkim olan büyük hükümdarlar, bu makama anlayışla ulaştılar. Halkı yönetenler de bu işi bilgi ile başardılar. Âdem dünyaya ineliden beri iyi kanunlar hep anlayışlı insanlar tarafından konulmuştur. Bugüne kadar hangi çağda olursa olsun, ulu makamlar daima bilgili kişilere nasip olmuştur. İnsanların kötüsünün canına kıyılması onun akılsızlığındandır. Toplum içindeki kargaşa (anarşi) ancak bilgi ile düzeltilir, bastırılır. Akıllı ve bilgili büyük beyler bilgisizlerin çıkardığı kargaşayı halletmek için en son çare olarak kılıcı kullanmışlardır.

Dünyayı elinde tutan beyler, akıllı olmak, halkı itaat altına almak isteyen bey de bilgili olmak zorundadır. Anlayış ve bilgi bir kimsede, bir arada bulunursa o kimse mükemmel insandır. Mükemmel insan ise dünyanın bütün nimetlerine sahip olur.

İnsan ölümsüz değil, ölümsüz olan onun iyi adıdır. Kendin ebedi olamazsın, ancak adın ebedi olabilir. Adın ebedi olursa kendini ebedi say.

Kutadgu Bilig gibi milli kültür ve değerlerimizi anlatan eserlerimizi daima okumalı ve yaşamalıyız.

Mahmut Şevket Serik      


 

Güncelleme Tarihi: 07 Temmuz 2020, 15:21
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner26