banner17

İslam medeniyetinin bir estetik zirvesi: Mukarnas

Mukarnas, yani kabaca, mimaride köşelerin, geçiş yerlerinin kuruluğunu azaltmak için yapılan tezyinat. M. Murtaza Özeren, İslam sanatları içinde bugün kıymeti az bilinen mukarnasa dair yazdı.

İslam medeniyetinin bir estetik zirvesi: Mukarnas

İslam sanatının ne olduğu ve nasıl tanımlanacağı ciddi bir soru olarak yıllardır tartışılmakta. Bu tartışmaların temelini ise, köken meselesi oluşturuyor. Köken tartışması, yani İslam sanatı olarak adlandırılan tüm tezyini sanatların, kitap sanatlarının ve diğerlerinin İslam kaynaklı olup olmadığına dair tartışma.

İslam sanatları içinde bugün kıymeti az bilinen, kötü taklitleri aslını aratmayan ama görüldüğünde insanın içini ferahlatan bir tür var ki bu tartışmaların içinde her zaman bir adım öne çıkmış veya kendisini tartışmalardan sıyırmış.

Mukarnas, yani kabaca, mimaride köşelerin, geçiş yerlerinin kuruluğunu azaltmak için yapılan tezyinat. Daha gündelik konuşacak olursak, Süleymaniye Camii'ne girdiğinizde mihraptaki, kapıdaki o muazzam süslemeler; yahut Mihrimah Camii’nde, Sultanahmet’te... Neredeyse tüm klasik camilerde, türbelerde kullanılan süsleme. Girişlerde, mihraplarda yarım kubbelerde gözleriniz mukarnas arayabilir, boş çıkmayacaktır.

Dünyanın diğer medeniyetlerinde karşılığı olmayan bir sanat

Bugün kağıt baskılı halleri yahut alçıpan ile yapılan örneklerini görüyor olsak da mukarnas için, bir medeniyetin estetik zevkinin işaretidir diyebiliriz. Alelade bir malzemenin içinden çıkan ihtişamdır. Önceleri, camilerin yanı sıra kümbetleri, türbeleri, külliyeleri, şifahaneleri, medreseleri bezeyen bu İslam sanatı da bugün hakkıyla kullanılmıyor diyebiliriz.

İslam’ın altın çağında, onuncu yüzyılda ortaya çıkan mukarnasa, İslam dünyasında Gırnata’dan Hindistan’a kadar geniş bir coğrafyada rastlanıyor. Dünyanın diğer medeniyetlerinde karşılığı olmayan bir sanat bu, İslam’ın öz sanatı.

Harvard'dan Japonya'ya mukarnas

En şaşaalı örnekleri İran coğrafyasında, en asil örnekleri Osmanlı ülkesinde uygulanmış, Endülüs’ten Çin’e her yerde iz bırakmış. İlginç olan, mukarnasın İslam coğrafyasının haricinde İtalya’da 12. yüzyılda inşa edilen bir kilisede dahi kullanılması. Bu örnek o dönemde İslam’ın ne derece kültür belirleyici bir medeniyet inşa ettiğinin de göstergesi ayrıca.

Mukarnasın günümüz Müslümanına vereceği bir şey var mıdır? Bu bir soru işareti ancak bu sanatın göz önüne alınması gerektiği aşikâr. Hâlihazırda Harvard Üniversitesi’nde Muqarnas adında İslami sanatları ele alan bir dergi çıkmaktadır. 1970’lerde Shiro Takahashi adında bir Japon araştırmacı bütün İslam dünyasını dolaşarak mukarnas örneklerini belgelemiş.

Neyi unuttuğumuzu hatırlamak, her gün gördüklerimizi tazelemek adına bazı mukarnas örneklerine resim galerisinden ulaşabilirsiniz, görebilirsiniz:

http://www.dunyabizim.com/?aType=fotohaber&FotoID=9415

M. Murtaza Özeren yazdı

Güncelleme Tarihi: 29 Ekim 2018, 16:11
YORUM EKLE
banner8

banner19

banner20