Endülüs'ten Osmanlı'ya bir kitabın yolculuğu

Sakarya Üniversitesi Osmanlı Araştırmaları Merkezi’nde göre yapan Mükerrem Bedizel Aydın hocamız twitter hesabından Endülüs’te yazılmış bir kitabın Osmanlı’ya nasıl intikal ettiğine dair kıymetli bilgiler paylaştı. Önemine binaen bahsi geçen twit zincirini alıntılıyoruz.

Endülüs'ten Osmanlı'ya bir kitabın yolculuğu

Orta Çağın en büyük ziraat ve botanik âlimlerinden kabul edilen İbn Avvâm XII. yüzyılda Endülüs’te yaşamıştır. Hayatı hakkında hemen hiç bilgi yoktur. Kitabü’l-filaha adlı eseriyle bilinir.

Bu eser erken dönemlerden Ortaçağa kadar kazanılmış zirai bilgileri içeren büyük bir derlemedir.

İbn Avvâm kitabın mukaddimesinde eserini iki “sifr”e ayırdığını ifade eder. Birinci bölümde ziraatle ilgili bilgiler yer alırken ikinci bölümde ziraatle birlikte zirai işlerde kullanılan hayvanlar konusu da işlenmiştir.

Birinci bölümde toprak ve toprak çeşitleri; gübre ve gübre çeşitleri; aşılama, budama; ağaç dikimiyle ilgili hususlar; bitkilerin hastalıkları, ilaçları ve verdikleri zararın giderilmesi; sebze, meyve ve hububatın saklanması gibi konulara yer verilmiştir.

İkinci bölümde toprağı ziraate hazırlama; hububat ziraati; pamuk, keten, kenevir vb. ziraati; sebze ziraati; çiçek ziraati; ekin biçmek, tohum saklamak, ağaçları ve ekinleri çeşitli zararlardan koruyacak tılsımlar hazırlamak gibi konuların yanı sıra sığır, koyun, keçi, at, katır gibi hayvanların doğum zamanları, bazı hastalıklarının ilacı, uygun yemleri vs., ile evlerde ve köylerde beslenen güvercin, kaz, ördek, tavus gibi hayvanlar ve bunların özellikleri gibi konular üzerinde durulmuştur.

Bu eser İspanyolca, Fransızca ve Urducaya çevrilmiştir. Ayrıca bazı bölümlerinin İtalyanca ve İngilizceye çevrildiği bilinmektedir.

Kitabü’l-filaha 1590 tarihinde Mustafa b. Lutfullah tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Hayli kapsamlı bir tercüme olmasına rağmen kitabın tamamını ihtiva etmez. Bazı kaynaklarda Bursa nüshasının ikinci bir tercüme olduğu zikredilirse de doğru değildir.

Ayrıca yine 16. yüzyılda olduğu tahmin edilen kısmi bir tercüme daha bulunmaktadır.

İbn Avvâm’ın Kitabü’l-filaha adlı eserinin Mustafa b. Lutfullah tarafından yapılmış olan Türkçe tercümesi, müstensih hattı olan nüsha esas alınarak Latin harflerine çevrilmiş ve iki cilt olarak (2011, 2012) yayımlanmıştır.

Eser üzerinde Ayfer Ataç tarafından ayrıca bir doktora çalışması yapılmıştır. Ayfer Aytaç, Kitabü’l-Felahat Tercümesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2015.

İbn Avvâm’ın eserinden yapılmış eksik bir tercüme daha bulunmaktadır. British Museum Orient 11251 numarada yer alan bu tercüme, eserin 17- 22. bölümler arasının çevirisidir. Uğur Uzunkaya tarafından yüksek lisans tezi olarak çalışılmıştır. (Uğur Uzunkaya, Felahat-name, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2013.)

Güncelleme Tarihi: 29 Temmuz 2020, 22:53
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner26