Binlerce Belge Bir Tık Ötemizde, Artık Araştırma Vaktidir

Gün geçmiyor ki Türkiye’den ve dünyadan bir kütüphanenin, bir araştırma merkezinin yeni belgeleri internete taşıdığını ya da araştırmaya açtığını duymayalım. Özellikle İslam Tarihi, Osmanlı Tarihi ve Yakın Türkiye Tarihi alanlarında bildiğimiz pek çok bilgiyi yeniden düşünmemize imkân veren, hatta mecbur tutan bir malzeme bolluğu içindeyiz. Mehmet Erken hangi kurum neleri araştırmacıların hizmetine sundu, onları listeledi.

Binlerce Belge Bir Tık Ötemizde, Artık Araştırma Vaktidir

Gün geçmiyor ki Türkiye’den ve dünyadan bir kütüphanenin, bir araştırma merkezinin yeni belgeleri internete taşıdığını ya da araştırmaya açtığını duymayalım. Dünyada hangi kütüphanenin hangi kitapları ne şekillerde erişime açtığını derlemek dahi artık büyük bir yük, fakat masa başından ulaşılabilen binlerce kitabın, belgenin, materyalin ne kadar kullanıldığını ise halen tam kestiremiyoruz. Hocalar bu kaynakları ne kadar takip ediyor, veya öğrenciler bunlardan ne kadar istifade ediyor bunu görmemiz için biraz daha zamana ihtiyacımız var.

Ama şurasını rahatlıkla söyleyebiliriz ki, özellikle İslam Tarihi, Osmanlı Tarihi ve Yakın Türkiye Tarihi alanlarında bildiğimiz pek çok bilgiyi yeniden düşünmemize imkân veren, hatta mecbur tutan bir malzeme bolluğu içindeyiz.

İSAM’da bir hazine var

TDV İslam Araştırmaları Merkezi, bu alanın öncü kurumlarından bir tanesi. Birkaç sene önce online olarak erişime açtığı İslam Ansiklopedisi ve Kadı Sicilleri’nin yanında dijital olarak kullanıma açtığı İlahiyat Makaleleri Veri Tabanı, İlahiyat Alanında Yayınlanan Tezler Veritabanı, Osmanlıca Makaleler Veritabanı gibi veritabanlarına masa başından ulaşabiliyoruz.

Bunlara ek olarak kütüphaneye bizzat gidildiği takdirde kullanılabilecek Rıza Tevfik Evrakı, Orhan Şaik Gökyay Koleksiyonu, Ziyad Ebuzziya Koleksiyonu,Mehmed Safayhi Koleksiyonu, Veysel Paşa Evrakı ve diğer şahsi koleksiyonlar çok ciddi bir birikimi işaret ediyor. İSAM’ın, TDV’nin imkânlarını kullanarak ortaya koyduğu malzemeler oldukça dikkate değer.

http://www.isam.org.tr

BİSAV ve Şehir Üniversitesi’nin faaliyetleri çok kıymetli

Fakat bu alanda faaliyet-destek yapan tek kurum İSAM değil. Aktif faaliyete 2009 yılında başlayan İstanbul Kalkınma Ajansı (İSTKA), son yıllarda araştırmacıların kullanımına açılan pek çok koleksiyonun dijitalleştirilmesinin ardındaki maddi kaynağı sağlayan kurumların başında geliyor.

Bu çalışmaların başında, BİSAV ve Şehir Üniversitesi’nin faaliyete koyduğu Türkiye Sinema Araştırmaları (TSA), Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği (KAİB) ve Sözlü Tarih Projesi gibi projeler çok ama çok geniş bir kaynağı bünyesinde barındırıyor. Biz de özellikle KAİB dahilindeki Taha Toros Arşivi’nden yararlanarak haberler hazırladık. Bizim gibi pek çok internet sitesinin geçen iki sene içinde bu arşivlerden yararlanarak güzel yayınlar yaptığını görmekteyiz. Tabi ki tezlerde, makalelerde ve bilumum diğer yayınlarda da arşivde yer alan malzemeler kullanılıyor. Yüklenen pdf’lerin aranabilir durumda olması, Taha Toros Arşivi’nin pek çok google aramasında en ön sıralarda çıkmasına sebep oluyor. Umarız bu arşiv hak ettiği değeri bulabilir.

Projelerin internet sayfaları şu şekilde:

KAİB: http://bellek.sehir.edu.tr/Pages/AnaSayfa.aspx

TSA: http://tsa.org.tr/

Sözlü Tarih: http://sozlutarih.org.tr/

Beyoğlu’ndaki 9 kütüphane ve araştırma merkezi bir araya geldi

Benzer bir şekilde geçen sene faaliyete geçen bir diğer proje Beyoğlu Araştırma Merkezleri Ağı Projesi. Beyoğlu ilçesi içinde yer alan 9 kütüphane ve araştırma merkezinin bir araya gelmesi ile oluşan ortaklık, amacını şu şekilde tanımlıyor: “Türkiye üzerine tarih, arkeoloji ve sosyal bilim alanlarındaki araştırmaları teşvik etmek ve Beyoğlu’na yeni bir araştırma kimliği kazandırmaktır. BiblioPera ayrıca araştırmacılar, araştırma merkezi çalışanları ve kütüphaneciler için fikir ve tecrübelerini paylaşabilecekleri, bilimsel ve kültürel üretim süreçlerinde işbirliği geliştirebilecekleri sanal bir platform sunma”. Proje dâhilinde yer alan merkezler ise şunlar: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi, SALT Araştırma, Alman Arkeoloji Enstitüsü, Hollanda Araştırma Enstitüsü, Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü, Orient-Institut Istanbul, İsveç Araştırma Enstitüsü ve Yunanistan Başkonsolosluğu Sismanoglio Megaro. Projenin internet sitesi şurada: https://bibliopera.org

İSTKA destekli diğer büyük projeler

İSTKA destekli bir diğer büyük proje, daha önce de haberini yaptığımız Atatürk Kitaplığı’nda yer alan Osmanlıca Eserlerin Dijitalleştirilmesi Projesi. Artık araştırmacıların hayatlarına entegre olmuş bu proje ile, kitaplık içinde bulunan pek çok kitap ve süreli yayına hızlı ve rahat bir şekilde ulaşılabiliyor: http://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/ataturkkitapligi/index.php

Gecikmeli olduğunu düşündüğüm bir diğer önemli gelişme, 2015 yılında çalışmalarına başlayan ve geçtiğimiz bir sene boyunca çalışmaların sonuçları ortaya çıkmaya başlayan Boğaziçi Üniversitesi Arşiv ve Dökümantasyon Merkezi’nin kullanıma açtığı belgeler. İstanbul’un en büyük kütüphanelerinden birine sahip Boğaziçi Üniversitesi’nin arşivinde farklı kaynaklardan kendisine intikal eden pek çok belge bulunuyor. Aziz Ogan, Aptullah Kuran, İsmayil Hakkı Baltacıoğlu koleksiyonları üniversitenin elinde bulunan koleksiyonlardan sadece birkaçı… Bu projelerde de İSTKA’nın desteğini görmemiz mümkün. http://arsivmerkezi.boun.edu.tr/

İSTKA’nın yaptığı desteklerin listesini de şuraya iliştirelim: http://www.istka.org.tr/destekler/destek-arsivi/

Binlerce kitap, milyonlarca belge

Fakat desteklerin İSTKA ile bitmediğini de söylememiz gerekiyor. Yine TÜBİTAK, araştırma bursları ile, proje destekleri ile, ve farklı destek çeşitleri ile araştırmacılara destek oluyor. TÜBİTAK’ın desteklediği, saymakla bitiremeyeceğimiz projelere şuradan ulaşabilirsiniz: http://uvt.ulakbim.gov.tr/proje/index.uhtml 

Bir arada sayabileceğimiz diğer devrim niteliğinde gelişmeler ise Başbakanlık Osmanlı Arşivleri (BOA) ve Yazma Eserler Kurumu’ndan geldi bu sene içinde. BOA, ücreti mukabilinde isteyenlere belgeleri online olarak göndermeye başladı. Aynı şekilde Yazma Eserler Kurumu da, hem yayınladığı kitapların pdf hallerini sitesine koydu, hem de ellerindeki yazmaların belirli bir limit dâhilinde dijital kopyalarını gönderme hizmetini faaliyete geçirdi. Tabi ki bizim şu iki cümlede geçtiğimiz iki büyük kurumun, binlerce kitap ve milyonlarca belge demek olduğunun altını çizmemiz gerekiyor.

Bu konuda daha önce iki tane haber hazırlamıştık. Dünyadan ve Türkiye’den kütüphanelerin online erişime açtığı kitaplar, bilgiler, belgeler hakkında birkaç geniş liste daha hazırlamamız mümkün. Fakat bu listeleri yayınlamanın ötesinde diyebiliriz ki, artık hepimiz için araştırmak vaktidir…

Mehmet Erken

Güncelleme Tarihi: 20 Eylül 2018, 00:08
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
Sadullah
Sadullah - 2 yıl Önce

Bu güzel imkânların haberlerini tedvin edip duyurmak da ayrı bir iş. Umarım bu müesseseler lüzumsuzluktan ziyade bunaltıcı olan bürokrasilerinden silkinir, okurun onlara değil onların okura muhtaç olduğunu fark ederler. Teşekkürler.

Ozlem
Ozlem - 2 yıl Önce

Verdiğiniz bilgiler için çok teşekkür ederim, Istanbul Üniversitesi'nin Merkez Kütüphanesi ve Beyazıt Kütüphanesi üzerinde de bu tür çalışmalar varsa sizin vesilenizle haberdar olmak isterim ki 1999 depremiyle hasar aldı, diyerek kapanan yine Istanbul Üniversitesine bağlı Eski Yazmalar kütüphanesinde Atatürk Kitaplığında dahi bulunmayan Osmanlıca gazetelerin Merkez Kütüphanesine de taşınmış olmasını umut ederek

banner19

banner13