Beslenmenin mutlulukla ilişkisi

"Mutluluk, sürekli gülümseyip kahkaha atmaktan ziyade iyi hissetme halidir. İyi hissetmek ise sadece iyi olayların başımıza gelmesiyle alakalı değildir, olaylara karşı tepkimizin bir sonucudur." Hüma Dergisi'nden Zeynep Hüdanur Alban yazdı.

Beslenmenin mutlulukla ilişkisi

Sizce yemek yemek insanı mutlu eder mi? “Mutluluğun kahvaltı ile bir ilişkisi olmalı.” demiş Cemal Süreya. Atalarımız, erkeğin kalbine giden yolun midesinden geçtiğini söylemiş. Mutlu olmak için çikolata yiyen pek çok genç kız var. Hâl böyle iken yemek yemenin mutlu etmediğine kim inanabilir? Yemeğin nasıl mutlu ettiğini hiç merak ettiniz mi?

Mutluluk, sürekli gülümseyip kahkaha atmaktan ziyade iyi hissetme halidir. İyi hissetmek ise sadece iyi olayların başımıza gelmesiyle alakalı değildir, olaylara karşı tepkimizin bir sonucudur. İyi hissetmek, yaşadıklarımızla alakalı olsaydı dünyanın 2. mutlu ülkesi seçilen Danimarka, antidepresan kullanımında 4. sırada olmazdı. Eğer zor imtihanlar kötü hissettirmek zorunda olsaydı en büyük imtihanları yaşayan Peygamberimiz , aynı zamanda iyi hâliyle de en büyük örnek olmazdı.

Mutluluk, sürekli gülümseyip kahkaha atmaktan ziyade iyi hissetme halidir. İyi hissetmek ise sadece iyi olayların başımıza gelmesiyle alakalı değildir, olaylara karşı tepkimizin bir sonucudur. İyi hissetmek, yaşadıklarımızla alakalı olsaydı dünyanın 2. mutlu ülkesi seçilen Danimarka, antidepresan kullanımında 4. sırada olmazdı. Eğer zor imtihanlar kötü hissettirmek zorunda olsaydı en büyük imtihanları yaşayan Peygamberimiz, aynı zamanda iyi hâliyle de en büyük örnek olmazdı.

Nasıl mutlu oluruz?

Mutluluğu beynimizdeki bir bölge ile hormonlar, nörotransmitterler, sinyaller gibi unsurlar etkiler. Bu şekilde bedenimizdeki tepkilerin duygulara aktarılma olayı gerçekleşir. Ancak bunu hafızamıza göre ayarlarız. Mesela, ailenle döner yerken kendini çok mutlu hissettiysen her döner yediğinde hafızan o andaki mutluluğu tekrar yaşatabilir.

Dergimizdeki diğer yazılarda mutluluk ile ilgili birçok açıdan değinildiğini düşündüğüm için ben ruhsal değil de fiziksel olarak müdahale edebildiğimiz kısmından bahsetmek istiyorum.

Önce stresi tanıyalım

Bedenimizin yaşaması için beynimiz sürekli kortizol yani savaş-kaç yani stres hormonu üretir. Yaşamsal faaliyetlerin devamı için önemlidir yani stressiz hayat yoktur. Ancak fazlası ciddi hastalıklara sebep olur.

Kortizolün dengesini sağlamak için stresi yönetebilmek gerekir. İlk hedef mümkün olduğu kadar az kortizol üretmektir veya kortizolü arttıran faktörlerden uzak durmak gerekir. Mesela, uykusuzluk, abur cuburlar, işlenmiş etler ve hamur işleri kortizolü daha fazla üretirken gece uykusu, omega 3 yağ asitlerini içeren balık düşürebilir. Şekerli yiyecekler, kan şekerini çok hızlı yükselterek kortizolün daha fazla üretilmesine sebep olur. Susuzluk ve yetersiz beslenme yine kortizol üretimini arttırabilir. Bel çevresi yağları kortizol üretimini arttırır. İbadetten uzak kalmak, tevekkül ve şükür eksikliği, huzursuz ortam, şehir yaşamı gibi akla gelince bile stres yapan işler yine kortizolü arttırır.

Stres yönetiminin birçok yolu var elbette. Fiziksel yollardan bir tanesi de mutluluk hormonlarını arttırmaktır. Yine beyin sayesinde salgılanan bu hormonlar, doğal olarak kortizolü düşürür ve iyi hissetmemizi sağlar.

Mutluluğun hormonal yolu

Bilim dünyası sürekli farklı hormon ve kimyasalları da mutlulukla birleştirse de temelde 4 hormon mutluluğu sağlamaktadır. Bunlardan bahsederken miktarlarını arttırmanın yollarına da değinelim.

1. Serotonin

Serotonin, ruh halini iyileştiren hormon olarak adlandırılır. Duygu-durumumuzu iyileştirir. İbadet etmek, yürüyüş yapmak, nefes egzersizi, güneş ve yeterli protein tüketimi serotonin üretimini arttırır.

Protein kaynaklarında bulunan triptofan aminoasidi (balık, hindi, dana eti, peynir, yumurta, yulaf ezmesi, yoğurt-süt, tam tahıllar, muzda bulunur) sayesinde oluşur. Triptofan ve Antioksidanlar (sumak, karanfil, biberiye, kekik, zerdeçal, çörek otu, mor-kırmızı-turuncu-sarı renkli meyve sebzelerde yüksektir) varsa %80’i bağırsaklarda üretilir. Yani sağlıklı bağırsak, yüksek antioksidan ve yeterli triptofan tüketimi serotinin salgılama yeteneği sağlar.

Sağlıklı bir bağırsak kabızlık ya da ishal durumunun olmaması ve düzenli dışkılama alışkanlığının olması gerekir. Bunun için dengeli beslenmek, hareket etmek, uyku düzeni kurmak işe yarayacaktır.

2. Dopamin

Dopamin, ödül hormonudur. Bir şey başarmak, görev bitirmek, kişisel bakım yapmak, egzersiz yapmak, şükretmek dopamin seviyelerini dengeli bir şekilde yükseltir. Dopamin, bir işte başarıyı yakalamakta önemlidir.

Dopamin anlık haz veren işlerden sonra hızlıca yükselir ve sonrasında aniden düşer. Bu olaya yüksek sesle müzik dinlemek, sosyal medyada gezinmek (özellikle aşağı kaydırma hareketi), kısa videolar izlemek, şekerli yiyecekler veya çok yemek örnek olarak verilebilir. Dopamin aniden düşünce yine aynı hazzı yaşamak isteyip hızlı yola başvurma ihtimali yüksektir. Sürekli yüksek haz veren işlerle uğraşan kişilerde bir süre sonra dopamin bağımlılığı oluşacağından dolayı “iyi hâl” hissedilmez. Bu yüzden genellikle doz arttırılır.

Kan şekerinin aniden yükselmesi pek çok hastalığa sebep olduğu gibi dopaminin anormal salgılanmasına da neden olur. Kan şekeri yükseldikçe haz oluşur. Yüksek kan şekerine alışan beden daha fazla haz almak ister. Mesela ilk başta sade bisküvi yenir, yetmeyince daha fazla yenir, yetmeyince kremalı bisküvi yenir, o da yetmeyince çikolata kaplı kremalı bisküviye geçilir.

Yemek ve abur cubur sektörünün dopamin hormonuna göre üretim yaptığı düşünülür. “Mutluluk denince akla hemen onun adı gelir.” sloganından bile bunu doğrulayabilirsiniz.  Burada bizim yapacağımız iş ise uyanık olup baştan bağımlılığa dönüşmemesini ve kan şekeri bozukluğundan korunmayı sağlamaktır. Bir yiyeceğin tadını basitleştirmemek için onu çok sık yememenizi tavsiye edebilirim. Bunu çikolatada deneyebilirsiniz. Az ve nadir yediğinizde tadını daha iyi aldığınızı fark edeceksiniz.

Dopaminin doğal olarak artmasını istiyorsak da C vitamini kaynaklarını (taze ve çiğ sebze-meyveler; biber, turunçgiller, yeşillikler…) yeterli tüketmeli ve güneş ışığından her gün faydalanmaya gayret etmeliyiz.

3. Oksitosin

Oksitosin, sevgi hormonudur. Sarılmak, dokunmak, bebek sevmek, annenin bebeğini emzirmesi, kedi sevmek, iltifat etmek serotonin üretimini arttırır. Yani iyi bir ilişki kurmak oksitosin sebebidir. Bu ilişki kendimizle olsa dahi.

Güven, cömertlik ve duygusal olarak daha açık olmanın oksitosinin iyi salınmasıyla alakalı olduğu düşünülür. Bunun için de bedende iyi bir sinir iletişiminin oluşması gerekir. Magnezyum minerali (badem, ıspanak, kabak çekirdeği, avokado ve yoğurt) ve B vitaminleri (tam tahıllar, kuruyemişler, hayvansal kaynaklar) sinir fonksiyonlarının iyileşmesinde yardımcıdır.

4. Endorfin

Endorfin, ağrı kesici hormondur. Egzersiz yapmak, gülmek ve lavanta yağı üretimini arttırır. C ve B vitaminlerinin endorfinin daha iyi üretilmesini sağladığı biliniyor. Egzersiz yaptıktan sonra doğal olarak salınır ve iyi hissettirir. Her egzersiz endorfini arttırmayabilir. Yapılan egzersiz çeşidinin bizi rahatlatması, biraz zorlaması ve devam ettirtmesi lazımdır. Bol oksijenli (özellikle çam ağaçlarının arasında), temiz ve açık havada yapılan egzersizler bu ortamı daha iyi sağlar. Siz yine de egzersiz yapmak için bu ortamı beklemeden bulunduğunuz yerde neyi uygulayabiliyorsanız yapmaya gayret edin.

Bütünsel sağlık

Kişinin gerçekten huzurlu ve mutlu hissetmesi için sadece beden değil ruh, kalp, akıl sağlığına da özen göstermesi gerekir. Bedenimizde kanın iyi akması, organların işini düzgün yapması, hormonların da dengeli salınması için yeterli ve dengeli beslenmemiz gerekir. Bununla ilgili birçok tavsiyeyi diğer sayılarımızda vermiştik. Bu sayımızda ise mutluluk için üzerine ekleyebileceğiniz alışkanlıkları konuştuk. Mutluluk bedenin tüm işlevlerinin düzgün çalışmasını sağlar. Gerçekten iyi hissetmek, bedenin şükrünü eda edebilmek için mutluluk üzerine çalışmaya değer.

Zeynep Hüdanur Alban

Hüma Dergisi, Sayı:16

Yayın Tarihi: 26 Temmuz 2022 Salı 15:00 Güncelleme Tarihi: 02 Ağustos 2022, 15:22
YORUM EKLE

banner19

banner36