Avrupa'nın önde gelen ilmi dimağları

Bu içerikte okuyacağınız şahsiyetlerin her biri çığır açan işlere imza atmış olup modern bilim ve keşiflere yaptıkları önemli katkılarla hatırlanır. Bilgi ve icatlarda yaşanan bu sıçrayışın temeli, Müslümanların bu kitapta anlatılan çalışmalar ile arkalarında bıraktıkları mirastır.

Avrupa'nın önde gelen ilmi dimağları

Bu içerikte okuyacağınız şahsiyetlerin her biri çığır açan işlere imza atmış olup modern bilim ve keşiflere yaptıkları önemli katkılarla hatırlanır. Müslümanların onlardan önce sergilediği kavrayış istidadı gibi onlar da yaşadıkları dönemin ortalama bilgi ve zekâ seviyesinin üzerine çıkmışlardır. Bilgi ve icatlarda yaşanan bu sıçrayışın temeli, Müslümanların bu kitapta anlatılan çalışmalar ile arkalarında bıraktıkları mirastır.

Roger Bacon (1214-1292)

Bu Oxfordlu âlim. Avrupa'da deneysel yöntemin kurucusu olarak bilinir. Eğitimini İspanyol mağribilerin öğrencilerinden almıştır. İyi derecede Arapça bilen Bacon, etrafındakilere her fırsatta Arapça bilmenin ve Arap biliminin gerçek bilgiye giden tek yol olduğunu vurguluyordu.

*Bacon, Opus Mains adlı eserinin neredeyse her adımında İbnü’l-Hevsem’den alıntı yapar ya da ona atıfta bulunur. Bu eserin IV. bölümünde görme iletim teorisiyle ilişkili alanlar başta olmak üzere neredeyse tamamen İbnü’l Heysem'in bulgularına dayanır. Bilimsel ve deneysel yöntemi İbnü’l Heysem geliştirmiş, diğerleri gibi Bacon da bu yöntemden istifade etmiştir.

*Kindi, Bacon için diğer bir ilham kaynağı olup geometrik ve fizyolojik optik alanındaki iki eseri Avrupalılar tarafından da kullanılmıştır.

*İbn Firnas’ın uçan makinesi, Bacon’in 1260 yılında yazdığı De Mirabili Potestate Artis et Naturae (Sanat ve Doğanın Harikulade Güç- Feri) adlı el yazmasında açıkladığı ornitopter adlı uçan makinesine ilham kaynağı olmuştur. Bacon’ın İbn Firnas’ın anavatanı olan Kurtuba’da eğitim aldığı bilinmektedir.

*Bacon’ın barut hakkındaki yazıları Müslüman kaynaklara ve iddiaya göre Marcus Graecus’ait Liber Ignium adli Latince esere dayanıyordu: çok sayıda barut tarifi içeren bu kitabın orijinali Arapça olup, İspanya’da Latinceye tercüme edilmiştir.

*Roger Bacon Müslüman kimyasını Arapça eserlerin Latinceye yapılan tercümelerinden tanımış ve simyanın ve dönüşüm bilgisine çok büyük önem izafe etmiştir.

* Tıp alanındaki başucu kitabı İbn Sînâ’nın Kanun adlı eseri olup, İbn Sina'dan yaptığı alıntıların sayısı neredeyse diğer bütün müelliflerden yaptığı alıntıların toplamına denktir.

*Bacon’ın düşünce yöntemine en büyük etkiyi yapan ve onu Batılı çağdaşlarından farklı kılan eser. Zekeriya Râzî tarafından 9. yüzyılda kaleme alınan Sırrül-Esrar adlı eserdir. (Latince ismi Secretum Secretorum).

Leonardo da Vinci (1452-1519)

*Leonardo da Vinci İtalyan ressam, heykeltıraş, mimar, müzisyen, mühendis, matematikçi ve bilim insanı olup Rönesans'ın kilit isimlerindendir.

*Da Vinci, Romalı Vitruvius’un Kanun’unda anlatılan, bir daire ve kare içerisine kolları açık iki pozisyonda üst üste yerleştirilmiş, mükemmel orana sahip ‘’Vitruvian Adamı’’nı çizerek resme aktarmıştır. Da Vinci’nin bu çizimi, kare içine çizilen adamın merkez noktasının Kanun’da anlatılan şekilde göbek üzerinde değil daha aşağıda olduğunu söylemesi bakımından yenilikçi bulunmuştur. Ancak Da Vinci'den 500 yıl önce, 10. yüzyıl Müslüman âlimlerinden oluşan İhvan-ı Safa aynı sonuca vararak adam şeklinin merkez noktasının yalnızca 7 yaşın altındaki çocuklarda göbek üzerinde olduğunu, bu yaş sonrasında merkezin kasık alanına doğru kaydığını söylemişlerdir.

*Tarihçiler İbn Sina’nın Kitâbü’ş Şifa eserini geometrik düşüncenin, aralarında Da Vinci'nin de bulunduğu Avrupalı kurucular için önemli bir ilham kaynağı olarak görmektedir.

*İbnü’l-Heysem gelişmiş kamerayı tasarlayan Leonardo da Vinci’den çok daha önce karanlık odayı keşfetmiştir.

*Arabesk desenlere hayran kalmış ve kendi karmaşık desenlerini oluşturmuştur. Özellikle Müslüman düğümünden çok etkilenmiş ve altı düğümden oluşan iki levha hazırlamıştır; Da Vinci’nin bir takipçisi 1483 ve 1499 yıllarında Milano’da bu levhaların dairesel bakır oyma reprodüksiyonunu yapmıştır.

Nicolas Copernicus (1473-1543)

*Polonyalı bir bilim insanı olan Copernicus (Kopernik), modern astronominin kurucusu olarak adlandırılmaktadır.

*Teorilerinin birçoğu Nasîruddîn-i Tûsî ve İbnü’ş-Şâtır’ın teorilerine dayanmaktaydı. İbnü'ş-Şâtır’ın gezegen teorisi ve modelleri Copernicus’un yüz yıl sonra hazırladığı modellerle matematiksel olarak aynıdır. Bu bilgiler, Copernicus’un eline eğitim aldığı İtalya’da geçmiş olmalıdır.

*Copernicus’un Zerkâlî'nin (ö. 1028) kaleme aldığı ünlü Tuleytula Tabloları’ndan da etkilendiği düşünülmektedir.

*Battâni’nin yıldız kataloglarını ve kendi gezegen tablolarını içeren kapsamlı astronomi tezinden yoğun şekilde faydalandığı bilinmektedir.

 *De Revolutionibus adlı kitabında yer alan bilgilerin önemli bir bölümü Zerkâli ve Bettâni’ye dayanmaktadır.

Tycho Brahe (1546-1601)

*Rönesans’ın önde gelen isimlerinden olan bu Danimarkalı astronomun adı, kadran ve Avrupa’nın önde gelen rasathanelerinden biri de dâhil olmak üzere bilim dünyasını değiştiren birçok çalışmayla anılmaktadır.

*Ayın hareketlerindeki varyasyonu keşfetmesiyle ünlü olmakla beraber, bu keşif Brahe’den tam altı yüz yıl önce Müslüman astronom ElBûzcânî tarafından yapılmıştır.

16. yüzyılda yaşamış bu astronomunun kullandıkları, Müslüman astronomların kullandıklarına çok benzemekteydi. Brahe’nin ünlü duvar kadranı, Doğudaki İslam ülkelerinde geliştirilen kadranlara, özellikle de Takiyüddin’in kadranına benzemektedir.

Johannes Kepler (1571-1630)

*Kepler, Batı’da gezegenlerin hareketine ilişkin kanunları keşfetmesiyle optik alanındaki çalışmalarıyla, karanlık odanın ilk doğru matematiksel teorisini kuran kişi olarak ve retina üzerinde ters beliren görüntü ve insan gözünün çalışma prensibini doğru açıklayan ilk kişi olarak tanınmaktadır.

*Kepler’in eser ve buluşlarında kendisinden 600 yıl önce optikte çığır açan İbnü’l- Heysem’in etkisi açıkça hissedilmektedir. Heysem’in Kitâbû’l-Menâzır adlı eseri Cremona’lı Gerard tarafından Perspectiva/De aspectibus adıyla Latince’ye tercüme edilmiştir.

*Hem Kepler hem de Descartes İbnü’l Heysem'in ışığın yansıması konusundaki araştırmalarından faydalanmış olup Kepler, İbnü’l- Heysem’in çalışmalarına kaldığı yerden devam ettirmiştir. İlk kez İbnü’l-Heysem tarafından keşfedilen karanlık odayı geliştirmiş, pozitif merceğin arkasına negatif mercek eklemek suretiyle tasarımını iyileştirmiştir; bu sayede yansıtılan görüntü daha büyük olabilmektedir (Modern telefoto merceğinde kullanılan prensip).

1001 İcat Dünyamızda İslâm Mirası

Editör: Salim T S Al-Hassani

Yayın Tarihi: 26 Şubat 2021 Cuma 14:00 Güncelleme Tarihi: 26 Şubat 2021, 19:29
banner25
YORUM EKLE

banner26