Atsız kimlerin bibliyografyasını hazırlamıştı?

Atsız’ın, zamanında Süleymaniye Kütüphanesi Yayınları arasında basılan üç eseri vardır ve bu bibliyografik kitapçıklar bugün ancak sahaflarda bulunabilir. Fakat Ötüken Neşriyat, Atsız’ın bu üç bibliyografyasını iki kapak arasında toplayarak birleştirdi ve yayınladı..

Atsız kimlerin bibliyografyasını hazırlamıştı?

Arkadaşlarından Prof. Dr. Tahsin Banguoğlu’nun Millî Eğitim Bakanı olması (1949), daha çok romanlarıyla tanıdığımız Hüseyin Nihal Atsız’a, bibliyografik eserler de vereceği bir zemin açmıştır. Çünkü Banguoğlu, Atsız’ı aynı yıl Süleymaniye Kütüphanesi’ne uzman olarak atamıştı (25 Temmuz 1949).

Demokrat Parti döneminde buradan alınıp Haydarpaşa Lisesi edebiyat öğretmenliğine atanan Atsız, buradan “muvakkat” kaydı ile tekrar Süleymaniye Kütüphanesi’ndeki görevine atandı (Mayıs 1952). Fakat bu süre emekli oluncaya kadar uzadı ve Atsız, en uzun süreli memuriyetini burada icra etti (1969’a kadar).

“Üç Bibliyografya” ve yüzlerce yazma

Atsız’ın “İstanbul Kütüphanelerine Göre” üst başlığını taşıyan ve zamanında Süleymaniye Kütüphanesi Yayınları arasında basılan üç eseri vardır ve bu bibliyografik kitapçıklar bugün ancak sahaflarda bulunabilir. Fakat Ötüken Neşriyat, Atsız’ın bu üç bibliyografyasını iki kapak arasında toplayarak birleştirdi ve yayınladı: İstanbul Kütüphanelerine Göre Üç Bibliyografya: Birgili Mehmed Efendi Bibliyografyası, Ebussuud Bibliyografyası, Âlî Bibliyografyası (İstanbul 2003, 352 s.).Hüseyin Nihal Atsız, Üç Bibliyografya

Mukavva üzerine sıvama cilt kapağıyla oldukça şık bir şekilde basılan bu Üç Bibliyografya, Osmanlı devrinin üç önemli şahsiyetine ait eserlerin yazmalarını kayda geçirmesi ve görünür kılması açısından oldukça önemlidir. Birgili Bibliyografyası 1966, Ebussuud 1967 ve Âlî 1968 yıllarında basılmıştır ve bu müelliflerin o tarihlerde yazma nüshaları Süleymaniye ve bugün oraya bağlı çeşitli kütüphanelerde bulunan eserleri böylelikle ilim erbabının dikkat nazarlarına sunulmuştu.

Ya “Kemalpaşa-oğlu Bibliyografyası”?

Peki, Atsız’ın bibliyografik çalışmaları bu üç kitapçıktan mı ibarettir? Hayır. Atsız’ın bunlar kadar önemli bir bibliyografya çalışması daha vardır ve maalesef o, bir dergide iki bölüm hâlinde neşredilmiş olarak kalmıştır.

Şarkiyat Mecmuası’nda yayınlanan ve “Kemalpaşa-oğlu’nun Eserleri” başlığını taşıyan bu makalenin ilk bölümü C. VI, 1966 (s. 71-112)’de; ikinci bölümü ise C. VII, 1972 (s. 83-135)’de yayınlanmıştır. Yine Birgili, Ebussuud ve Âlî bibliyografyalarında olduğu gibi müellifin hayatı ve eserlerini tanıtan kısa bir girişle başlayan bu makalede de, öncekilerde olduğu gibi, müellifin eserleri Arapça, Farsça ve Türkçe eserler olarak tasnif edilmiş ve Süleymaniye’deki yazma eserleri ve nüshaları ayrıntılı olarak gösterilmiştir.

Her nedense kitap olarak bastıramadığı bu eseri de aslında önceki bibliyografyaları gibi müstakil bir kitapçık hacmindedir. Fakat ayrıca basılmamış olması sebebiyle -sanırız- dikkatlerden kaçmaktadır ve Ötüken’in yeni neşrine de dâhil edilmemiştir. Oysa bu makale de diğer üç bibliyografyayla birlikte aynı kapak altında toplanmalıydı.

İbn-i Kemâl’in risaleleri çok önemli

İbn-i Kemâl veya Atsız’ın kaydettiği şekliyle Kemalpaşa-oğlu, Ebussuud Efendi’den önceki Osmanlı şeyhülislâmıdır. Fakat her nedense yeni Türkiye’de Ebussuud Efendi kadar ilgiye mazhar olamamış gözükmektedir.

Bilindiği üzere Ebussuud Efendi’nin fetvaları üzerinde M. Ertuğrul Düzdağ çalışmış (Enderun Yay., 1972, Şûle 1992 ve Kapı yay., 2013) ve tefsiri İrşadu Akli’s-Selîm ilâ Mezâyâ’l-Kitâbi’l-Kerîm, bir tercüme çalışmasına da konu olmuştur (Boğaziçi Yay., XI cilt, 2007). Fakat İbn-i Kemal’in risalelerinin yanı sıra tefsir de çok dikkat çekicidir ve üzerinde çok az çalışma yapılmıştır. Gerçi İbn-i Kemal, Arap ülkelerinde Türkiye’den daha fazla ilgi görmüştür diyebiliriz. Azm-zade Cemil’in İbn-i Kemâl kitabiyatına tahsis edilmiş Ukûdu’l-Cevher adlı kitabı 1326’da Beyrut’ta basılmış; Reşîd Abdurrahman el-Ubeydî, “Cuhûdu İbn Kemâl Başa fi’l-Lugati’l-Arabiyye” başlıklı makalesinde (Mecelletü’l-Mecma‘i’l-İlmî el-Irâkî, C. XXXVII, 1987, Sayı: 1) Şeyhülislâm’ın Arap dili ile ilgili makalelerini tanıtmıştır.

Yine Ömer Ferruh’un Meâlimü’l-Edebi’l-Arabî fî Asri’l-Hadîs (Beyrut 1985) adlı eserinin ilk cildinde İbn-i Kemal’in risaleleri ayrıntılı olarak tanıtılmıştı. Bu arada belirtelim ki Azmzade’nin eseri Türkiye’de Millî Kütüphane ve İSAM da dâhil belli başlı kütüphanelerde bulunmuyor. Yıllarca önce başvurduğumuz Ankara’daki Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi kayıtlarında var göründüğü hâlde ‘yerinde bulunamadı’ cevabıyla karşılaşıp kös kös geri dönmüştük bu kütüphaneden de…

Hüseyin Nihal AtsızBuna karşılık Osmanlı sahasında İbn-i Kemâl çalışmaları, risâlelerinden bir kısmının İstan­bul’da İkdam Matbaası’nda Hicrî 1316 tarihinde Ahmed Cevdet tara­fından topluca neşredilmesinden ve birkaç risalesinin tercüme edilmesinden ibaret kalmış gözükmektedir. Gerçi İbn-i Kemal’in risalelerinden bazılarını bir araya getiren yazma mecmualar da vardır. Bunlardan birini Ali Rıza Karahan, “İbn-i Kemâl’in Risaleleri” başlıklı bir makalesinde tanıtmıştı (D.T.C.F. Dergisi, C. V, 1966, S. 1-2).

Ötüken Kemalpaşa-oğlu Bibliyografyası’nı da basar mı?

Uzun lafın kısası, Ötüken’in, artık sahaflarda dahi az rastlanabilen bu üç bibliyografyayı bir arada ve çok güzel bir zarf içinde neşretmiş olması çok sevindirici olmuştur. Fakat keşke Atsız’ın hiç kitaplaşma imkânı bulamayan Kemalpaşa-oğlu Bibliyografyası da bu toplama eklenseydi ve son kitap “Dört Bibliyografya” olarak basılsaydı demeden de edemiyoruz. Kim bilir, belki de Ötüken “Kemalpaşa-oğlu’nun Eserleri”ni uyumakta olduğu eski dergi sayfaları arasına hapsolmaktan kurtarır ve müstakil bir kitapçık olarak neşreder.

Aslında geç bile kalınmıştır.

Yusuf Turan Günaydın 

Yayın Tarihi: 11 Aralık 2021 Cumartesi 09:00 Güncelleme Tarihi: 11 Aralık 2021, 11:37
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
kevser
kevser - 9 yıl Önce

Yusuf Turan Gunaydin Beyefendi, Azmzade Cemil'in Uqud al-Jawhar isimli eseri bende mevcuttur. E-mail adresinizi verdiginiz taktirde size gonderebilirim. Saygilarimla.

y. t. günaydın
y. t. günaydın - 9 yıl Önce

Size nasıl teşekkür edeceğimi bilemiyorum. adresim: [email protected]

banner26