Ağa Han'ın İstanbul'da son günleri!

En değerli İslam sanat eserleri koleksiyonlarından biri olan Ağa Han koleksiyonunun seçkin örnekleri 27 Şubat'a dek sergilenecek.

Ağa Han'ın İstanbul'da son günleri!

2007’den bu yana Ağa Han koleksiyonundan seçmeler çeşitli Avrupa kentlerinde (Barcelona, Berlin, Lizbon, Londra, Madrid, Paris, Parme ve Toledo’da) sergilenmiştir. S.Ü. Sakıp Sabancı Müzesi, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti kapsamında yaklaşık iki aydır “Ağa Han Müzesi Hazineleri” başlıklı sergiye ev sahipliği yapıyor. En değerli İslam sanat eserleri koleksiyonlarından biri olan Ağa Han koleksiyonunun seçkin örnekleri 27 Şubat’a dek sergilenmeye devam edecek.

Ağa Han Müzesi Hazineleri

mavi ipek kaftan
mavi ipek kaftan

Sergi için Ağa Han koleksiyonunun çekirdeğini oluşturan eserler, İspanya ve Mağrib’den Uzakdoğu’ya kadar uzanan, darü’l-İslamın geniş coğrafyasından toplanmış seramik, ahşap, metal, kumaş gibi farklı materyallerden yapılmış ve üzerlerinde ayetlerin yer aldığı objelerin yanı sıra elyazmaları ve minyatürlerden seçilmiş. Yani serginin odak noktası, yaklaşık on beş yüzyıllık İslam kültürünün merkezinde yer alan kitap ve hat sanatları.

Erken dönem örnekleri içerisinde altın yaldızlı kûfi yazıyla hayvan derisi (vellum), parşömen ve kağıt üzerine yazılan Kur’an sayfaları; 9. yüzyıl Mısır’ından üzerinde ayet yazılı kiriş; 10. yüzyıl Horasan illerinden “bereket li-sahibihi” yazılı vazo; “el-cûd min ahlâk ehlü’l-cenne” yazılı Taşkent işi tabak; 12. yüzyıl İran işi “Karmati Kur’anı”; kûfî yazılı boncuk kolye; mahfazası üzerinde “el mülk li-llah” yazılı muska; salat ü selâm işlenmiş dokuma parçası, çini kitabe, mezar taşı ve 13. yüzyıl Orta Asya menşeli mavi ipek kaftan dikkat çeken parçalardır.

Ender parçalarıyla müthiş bir hazine

Genç dönem hat üsluplarının bulunduğu bölümde ise 13. yüzyıl Endülüs Kur’an yaprağı, Kûfi başlıklar ve kıvrımlı hatla yazılmış ana metnin bir arada bulunduğu Memlûk Kahiresinden Kur’an yaprağı, 14. yüzyıl Yemen ve 15. yüzyıl Hint Sultanlığından Kur’an sayfaları, yazı bezemeli kâseler, sülüs hat bezeli döküm pirinçten tepsi altlığı, 13. yüzyıl İran işi camgöbeği sırlı seramik küp, üzerinde ‘abdest üzerine abdest almanın nur olduğu’ yazılı abdest tabağı, iznik çinisi örneği, kırk sekiz sayfalık körüklü şikeste hat murakkası, keşkül, kakma kutu, iki sayfaya tamamlanmış elyazması Kur’an, toz kadar küçük gubârî hatla yazılmış Kur’an rulosu yer alır.

ecza kavanozu
ecza kavanozu

Serginin diğer bölümlerinde tezhipli metinler, şehnamelerden minyatür örnekleri, oyma ve sedef kakma kapı kanatları, Endülüs Emevî usulü oyma sütun başı, muazzam kitap ciltleri, yazma eserler ve portre çalışmaları sanatseverlerle buluşan parçalar arasındadır. Yazılı istiridye kabuğu da serginin en ilginç parçalarından birini oluşturur. Ayrıca mudejar ahşap işçiliğiyle sedef kakma bir hattat çekmecesinin yanına dizilmiş hattat aletleri teşhir edilir: Kafesişi sapında “Ya Fettah!” yakarışı kaydedilmiş Osmanlı makası, çelik makaslar, gümüş ve altın yaldızlı divit ve hokka, çelik kalem, kubur, biri fildişi iki makta, kalemtraş, kalemdan vs.

Hindistan Babür İmparatorluğu’nun ya da Mısır’da Fatımîlerin estetik anlayışına kadar birbirinden çok farklı Müslüman kültürlerin yansıtıldığı koleksiyonda parşömen ve kağıt ortamlı yapıtlarla üzerinde ayet ve şiirsel nitelikte yazı örnekleri bulunan nesneler (metal işi, seramik, ahşap kiriş, dokuma, mücevher) bir arada bulunuyor. Bu koleksiyon Prens Amyn’in tabiriyle “tek bir dinin kültürel anlatımları içinde var olan çeşitliliği” yansıtması ve İslam kültürünün başlangıcından itibaren yazıyla ilişkisini göstermesi açısından fevkalede önemlidir. İki hafta daha İstanbul’da olan sergiyi kaçırmayın derim.

Ağa Han Ailesi ve Koleksiyonculuk

İsmaili Devleti 1256’da Moğollar tarfından yıkılır. Bunun ardından İsmaili imamlar yüzyıllar boyunca çeşitli yerlerde, Orta Asya’nın değişik bölgelerini, Afganistan ve İran’ı mesken tutarlar. İsmaili tarihinde 19. yüzyıl ortalarında sanatsal ve düşünsel himayecilik ihya olur.

Sultan Muhammed Şah III. Ağa Han 48. İsmaili imamıdır. III. Ağa Han’ın Fars şiirine, Arap edebiyatına ve İslam sanatına gösterdiği ilgi oğlu Prens Sadruddin üzerinde de etkili olmuştur:

“İslam sanatına ilişkin ilk farkındalığım, anne-babamın II. Dünya Savaşı öncesinde ve sonrasında çok zaman geçirdiği Cap d’Antibes’deki Jane-Andrée Villasi kütüphanesinde doğdu. Küf kokulu karanlık kokulu bir yerdi. Akdeniz güneşinin, gül ağacından ayaklığı üzerinde açık duran muazzam 14. yüzyıl Moğol Kur’an’ını soldurmaması için çoğu kez perdeler kapatılır, Kur’an’ın genellikle açık duran sayfası babamın alıntı yapmaktan hiç yorulmadığı Nas suresinin başlangıcı olurdu. Kur’an’ın kaligrafik kontrpuan düzeni, harf noktaları ve tezhibi beni büyülerdi. Metni çözemezdim, ama aharlanmış sayfalar ve başparmak ile işaret parmağının yüzyıllar içinde bıraktığı izle kararmış sayfa köşeleri hiçbir zaman unutamadığım özel bir gizem yayardı.” (Ağa Han Müzesi Hazineleri – Kitap Sanatı ve Hat, s.5)

kakma kutu
kakma kutu

Parça parça toplanan koleksiyon

Prens Sadruddin’in İslam dünyasının kültürel mirasına duyduğu ilgi 1950’de Harvard Üniversitesi’ne girdiği yıllarda koleksiyonculuk ile yeni bir boyut kazanır. Prens Sadruddin öğrencilik yıllarında sık sık New York’a giderek minyatür, kaligrafi, seramik, metal iş gibi nadide eserleri toplamaya koyulur. Prens Sadruddin’in ilk satın aldığı parça bu yıllarda “Khan Monif’in... 30 dolar istediği... 14. yüzyıla ait bir Memlûk Kur’anı sayfası”dır. (Bu sergide 28. katolog numarasıyla sergilenir.) Sonraki yıllarda Prens Sadruddin Avrupa’da da sanat tacirlerinden ve müzayedelerden alımlar yapmayı sürdürür. İlk sergisini 1982-83’te New York, Forth Worth ve Kansas City’de açar. 1998-99 yıllarında ise koleksiyonunu Avrupa’da sergiler. 2003’te vefat eden Prens Sadruddin’in kitap sanatları koleksiyonu, Ağa Han Müzesi’ninkine eklenir.

Sir Sultan Muhammed Şah III. Ağa Han, Temmuz 1957’de ölmeden önce torunu Prens Karim’i Şii İsmaili mezhebinin 49. İmamı olmak üzere halefi ilan eder. 1997’de Ağa Han Mimarlık Ödülünü oluşturup Harvard Üniversitesi’nde ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde Ağa Han İslam Mimarlığı Programını başlatan Prens Karim Ağa Han’dır. Ağa Han 1977’de Londra’da İsmaili Araştırmaları Enstitüsü’nü kurar. Bu enstitü İslamla ilgili yazma eserlerin, kitapların ve sanat ürünlerinin toplanmasına da hizmet etmiştir. Başlangıçta İsmaili ve Şii tarihinin çeşitli yönlerine ilişkin yazmalar toplarken özellikle 1998-99 yıllarında önemli bir alım programına koyulur. Bu sergide de yer alan tırâz dokuma parçası (kat. no: 22), Kaçar Kur’anı (kat. no: 74), İbn Sina’nın el-Kanun fi’t-Tıb adlı eserinin beşinci kitabının alımı (kat. no: 94) bu döneme denk düşer. 2000’de de bir dizi Kur’an yaprağı ve yazması (kat. no: 1,3,17,30,47,48,74,79) ve iki muazzam lake kalem kutusu Şah Tahmasp Şehname’sinden iki yaprak koleksiyona katılır. 2001-2002’de ahşap kiriş, başka yazmalar ve 14. yüzyıl işi düzlemküreli bir usturlap da eklenir.

mavi kuran
mavi kuran

Koleksiyon müzeye dönüşüyor

Prens Amyn (Ağa Han’ın kardeşi) ve Prens Sadruddin’in (amcası) danışmanlığı ile gerçekleştirilen alımlar neticesinde Ağa Han Kalkınma Ağı, Ekim 2002’de Toronto’da müze açma niyetini duyurur. Bu ilandan sonra Ağa Han Kültür Vakfının himayesinde koleksiyon gün geçtikçe genişlemektedir.

Şu an yapım halinde olan ve İslam tarihinin bin yıllık dilimine yayılan yaklaşık bin parçanın sergileneceği Ağa Han Müzesi, dünyanın ünlü mimarlarından Japon Fumihiko Maki’nin tasarımıyla 2013’te Kanada’da Toronto kentinde açılacak.

AKM koleksiyonunda bulunan doksan kadar yazmanın tamamının önümüzdeki iki yıl içinde digital ortamda incelemeye açılacağı beklenmektedir. Ayrıca yakın zamanda yirmiye yakın esere web sitesinden erişilebilir. Websitesinde koleksiyon bölümünden parçaların detaylarına da erişilebilir. http://www.akdn.org/museum/ Ayrıca Sabancı Müzesi’nin katolog kitabından da istifade edilebilir. İntenet sitesinden eski sergi katologları da indirilebilir.

 

Suleyha Şişman herkes bu sergiyi görsün dedi.

Güncelleme Tarihi: 21 Şubat 2011, 18:28
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
Suleyha
Suleyha - 10 yıl Önce

05.11.2010 - 13.03.2011

Ağa Han Müzesi Hazineleri" sergisi 13 Mart 2011'e kadar uzatılmış.

banner19

banner13

banner26