“Mehmet’in Hikâyesi” ve İstiklâl Marşı kartpostalları

1 / 12
İlk kez 17 Şubat 1921 tarihli Sebilürreşad mecmuası ve Açık Söz, Hakimiyet-i Milliye, Ceride-i Resmiye gazetelerinde yayımlanan İstiklal Marşı daha sonra pek çok yayına konu edildiği gibi müstakil güfte-nota kitapçıkları şeklinde de basılır. Milli Mücadele’nin propagandası amacıyla basılan el ilanı ve kartpostallarda en çok kullanılan şiirlerden oluşur.

Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlandığı günlerde, verilen bu büyük mücadeleyi kamuoyuna anlatmanın ve yaşanan acı ve mutluluğu canlı tutmanın bir aracı olarak basılan kartpostal dizilerinden biri de “Mehmet’in Hikâyesi” alt başlığı ile sunulan kartpostal serisi olur. Bu kartpostallardan “Mehmet'in Hikâyesi: 30” numaralı olanı, Edirne’nin İşgali'ni anlatmakta ve hemen sağ alt tarafında “Yakında Kurtarılacak” notundan anlaşıldığına göre kartpostalların yayınlandığı tarih, Edirne’nin kurtuluşundan yani 25 Kasım 1922’den önce olmalıdır. Yine elimizdeki kartlardan Kütahya Hatırası’nın arkasındaki “Bursa Yurdu Heyet-i İdaresi” mühürü 1 Eylül 1338 (1922) tarihlidir. Diğer kartlarda da Büyük Taarruz’dan sonra İzmir’in ve Güzel Aydın'ın kurtarılışına dair notlar yer aldığından hareketle bu kartların, büyük bir olasılıkla, 1922 senesinin Eylül-Ekim aylarından itibaren yayımlandığını söyleyebiliriz. Kartpostalların hemen hepsindeki çizimler "Tahsin” imzalıdır, ancak “Tahsin”in kim olduğuna dair bir bilgiye ulaşılamamıştır. Yine bazı kartlarda Tahsin isminin yanı sıra daha küçük harflerle “Foto: Mükerrem” adı görülmekte ve baskı yeri olarak da Ankara verilmektedir.

Kartpostalların basıldığı kâğıt türü, arkasındaki düzen, baskı kalitesi farklılıkları ve üzerindeki numaraların farklılıklar göstermesi -bazı kartlar farklı numarayla yeniden basılmış gibi ayrıntılardan kartpostalların gördüğü ilgi üzerine, farklı editörler tarafından belki de farklı şehirlerde çoğaltılarak anonimleştiğini görüyoruz. Kartpostalların genel özelliğine bakıldığında karakalem kompozisyonlarla Anadolu'nun başta İzmir olmak üzere değişik kentlerinin işgal edilişi, bu işgaller karşısında İstanbul Hükümeti'nin tutumu, Kuvay-ı Milliye’nin doğuşu, kongreler, başta Sevr olmak üzere siyasi evreler, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a hareketi ve Anadolu topraklarına çıkışı, muharebeler, Anadolu kentlerinin bir bir kurtarılışı konu edilmektedir. Çoğunda tarihi bilgiler dışında Milli Mücadele’ye ruh veren İstiklâl Marşı’nın kıtaları, Tevfik Fikret, Namık Kemal ve Mithat Cemal Kuntay'ın coşkulu şiirlerinden alıntılara yer verilmektedir. İstiklal Marşı’na da ilham kaynağı olan Milli Mücadele yıllarının ruhunu yansıtan; her biri özgün birer görsel belge niteliği taşıyan bu kartpostalların toplam kaç adet olduğuna dair bir kayıt olmasa da sayıca 100’e yakın bir koleksiyon olduğu anlaşılmaktadır. Biz burada, “Mehmet’in Hikâyesi” dizisinden İstiklâl Marşı’nın 12 kıtasının konu edildiği bir seçkiyi, farklı bir ilk kartpostalla birlikte sunuyoruz.

İlk kez 17 Şubat 1921 tarihli Sebilürreşad mecmuası ve Açık Söz, Hakimiyet-i Milliye, Ceride-i Resmiye gazetelerinde yayımlanan İstiklal Marşı daha sonra pek çok yayına konu edildiği gibi müstakil güfte-nota kitapçıkları şeklinde de basılır. Milli Mücadele’nin propagandası amacıyla basılan el ilanı ve kartpostallarda en çok kullanılan şiirlerden oluşur.

Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlandığı günlerde, verilen bu büyük mücadeleyi kamuoyuna anlatmanın ve yaşanan acı ve mutluluğu canlı tutmanın bir aracı olarak basılan kartpostal dizilerinden biri de “Mehmet’in Hikâyesi” alt başlığı ile sunulan kartpostal serisi olur. Bu kartpostallardan “Mehmet'in Hikâyesi: 30” numaralı olanı, Edirne’nin İşgali'ni anlatmakta ve hemen sağ alt tarafında “Yakında Kurtarılacak” notundan anlaşıldığına göre kartpostalların yayınlandığı tarih, Edirne’nin kurtuluşundan yani 25 Kasım 1922’den önce olmalıdır. Yine elimizdeki kartlardan Kütahya Hatırası’nın arkasındaki “Bursa Yurdu Heyet-i İdaresi” mühürü 1 Eylül 1338 (1922) tarihlidir. Diğer kartlarda da Büyük Taarruz’dan sonra İzmir’in ve Güzel Aydın'ın kurtarılışına dair notlar yer aldığından hareketle bu kartların, büyük bir olasılıkla, 1922 senesinin Eylül-Ekim aylarından itibaren yayımlandığını söyleyebiliriz. Kartpostalların hemen hepsindeki çizimler "Tahsin” imzalıdır, ancak “Tahsin”in kim olduğuna dair bir bilgiye ulaşılamamıştır. Yine bazı kartlarda Tahsin isminin yanı sıra daha küçük harflerle “Foto: Mükerrem” adı görülmekte ve baskı yeri olarak da Ankara verilmektedir.

Kartpostalların basıldığı kâğıt türü, arkasındaki düzen, baskı kalitesi farklılıkları ve üzerindeki numaraların farklılıklar göstermesi -bazı kartlar farklı numarayla yeniden basılmış gibi ayrıntılardan kartpostalların gördüğü ilgi üzerine, farklı editörler tarafından belki de farklı şehirlerde çoğaltılarak anonimleştiğini görüyoruz. Kartpostalların genel özelliğine bakıldığında karakalem kompozisyonlarla Anadolu'nun başta İzmir olmak üzere değişik kentlerinin işgal edilişi, bu işgaller karşısında İstanbul Hükümeti'nin tutumu, Kuvay-ı Milliye’nin doğuşu, kongreler, başta Sevr olmak üzere siyasi evreler, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a hareketi ve Anadolu topraklarına çıkışı, muharebeler, Anadolu kentlerinin bir bir kurtarılışı konu edilmektedir. Çoğunda tarihi bilgiler dışında Milli Mücadele’ye ruh veren İstiklâl Marşı’nın kıtaları, Tevfik Fikret, Namık Kemal ve Mithat Cemal Kuntay'ın coşkulu şiirlerinden alıntılara yer verilmektedir. İstiklal Marşı’na da ilham kaynağı olan Milli Mücadele yıllarının ruhunu yansıtan; her biri özgün birer görsel belge niteliği taşıyan bu kartpostalların toplam kaç adet olduğuna dair bir kayıt olmasa da sayıca 100’e yakın bir koleksiyon olduğu anlaşılmaktadır. Biz burada, “Mehmet’in Hikâyesi” dizisinden İstiklâl Marşı’nın 12 kıtasının konu edildiği bir seçkiyi, farklı bir ilk kartpostalla birlikte sunuyoruz.

banner19

banner36