banner17

Yayın Dünyasında Kudüs'e ve Filistin'e Dair Neler Var?

Tarih boyunca Filistin coğrafyasında yaşanan gelişmelere 'kağıt endüstrisi' de seyirci kalmadı. Yayın dünyasında Kudüs'e ve Filistin'e dair neler var? Mustafa Halil Aydın geniş bir taramayla bu kitapları derledi.

Yayın Dünyasında Kudüs'e ve Filistin'e Dair Neler Var?

2014 yılında Hatice Sarı’nın “Filistin Üzerine Kim Ne Yazdı” başlıklı haberi sitemizde yayınlanmıştı. O günden bu zamana geçen dört senede Türkçe’deki Filistin literatürü de bir hayli genişledi. Bunda, yayın anlamında son yıllarda yaşanan gelişmenin katkısı olduğu kadar, Filistin’in, yaşanan olaylar ile her daim gündemimizde kalmasının da katkısı büyük.

Çok değil yazının yayınlanmasından bir buçuk ay sonra, 7 Temmuz’da İsrail, Gazze’ye 51 gün sürecek saldırılarını başlattı. Bu saldırılarda 2100’den fazla Filistinli hayatını kaybetti. 1 Nisan 2015’te ise Filistin, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne resmen üye oldu ve İsrail hakkında suç duyurusunda bulundu. Birleşmiş Milletler’in 2015’in son gününde yayınladığı raporda İsrail, sadece 2015’te 170 Filistinliyi öldürdü. Son olarak ABD Başkanı Donald Trump, 6 Aralık 2017’de ABD’nin İsrail’in başkenti olarak Kudüs’ü tanıdıklarını ve İsrail ABD Büyükelçiliğinin Tel Aviv’den Kudüs’e taşınacağını açıkladı.

Çok özet bir şekilde dört sene boyunca bunların yaşandığı Filistin coğrafyasında yaşanan bu gelişmelere “kağıt endüstrisi” de seyirci kalmadı. Bu yazıda da yeni yazılmış yahut bir önceki listede yer almamış olan kitapları konu alacağız. Zarifoğlu’nun da dediği gibi her mü’min kulun önünde bir sınav kağıdı olan Filistin, özgür oluncaya dek gündemimizden düşmeyecek.

Osmanlı Filistin’i

Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği’nin (ORDAF) kitaplığında Filistin meselesiyle ilgili yayınlanmış değerli eserler mevcut. İlk olarak Erdem Demirkol’un 2017’de yayınlanan Kudüs ve Abdülhamid isimli kitabı, Sultan II. Abdülhamid’in Kudüs’teki gayrimüslimlerin dini mekânlarına karşı yürüttüğü politikayı özgün belgelerle gözler önüne seriyor.

Abdalqader Steih’in yazmış olduğu Osmanlı Kudüs’ü (1700-1757) isimli eser de Osmanlı Kudüs’ü hakkında ne kadar bildiğimizi ve bu bildiklerimizin ne kadar doğru olduğunu sorguluyor. Osmanlı arşivlerinin taranmasıyla ortaya çıkan bu kitap, Osmanlı dönemi Kudüs’ü hakkında okuyucuya geniş bir perspektif sağlıyor.

Bu konuda yazılmış diğer bir akademik eser ise Ali İhsan Aydın’ın Osmanlı Filistininde Bir Sancak Akka isimli kitabı. Bu çalışmada Akka sancağının ve ona bağlı olan kazaların ekonomik ve sosyal dinamikleri irdeleniyor.

Filistin, tarih boyunca semavi dinlerin de merkezi olması hasebiyle bir cazibe merkezi olmuştu. Bölgeye yoğun Yahudi göçünü dengelemesi açısından Filistin topraklarına yerleşmeye başlayan Almanlar ve II. Abdülhamid’in bu noktadaki konumu Kevser Topkar’ın Templer ve Yahudiler: Osmanlı Filistini’nde Alman Kolonileri (1869-1917) kitabında kendine yer ediniyor. ORDAF kitaplığında Ortadoğu ve Afrika coğrafyasıyla ilgili yayınlanmış başka birçok eser ve çalışmaların mevcut olduğunu eklememiz lazım.

Filistin’in köyleri ve İsrail’in işgal mimarisi

Listeye eklediğimiz bir başka kitap Georgetown Üniversitesi’nde doçent olarak görev yapan Rochelle A. Davis’in Koç Üniversitesi Yayınları’ndan çıkan Yerinden Edilenlerin Coğrafyaları: Filistin Köy Tarihleri isimli kitabı. Filistinlilerin nekbe olarak adlandıkları olayların neticesinde boşaltılan ve yok edilen 400’ü aşkın köyün varlığı kitapta delillerle kanıtlanırken, bu köylerin, Filistinli mültecilerin bugünkü yaşamlarını nasıl etkilediğini gösteriliyor.

Eyal Weizman’ın kaleme aldığı Oyuk Topraklar: İsrail’in İşgal Mimarisi başlıklı kitap, Açılım Kitap’tan çıktı. Weizman, kitabında İsrail’in Filistin’i işgalini mimari olarak nasıl tahkim ettiğini, Filistinlilerin gündelik yaşantılarını nasıl tarumar ettiğini irdeliyor.

Kudüs ey Kudüs

Kırmızı Kedi Yayınevi’nden çıkan Balfour Deklarasyonu isimli Jonathan Schneer’in eseri, Birinci Dünya Savaşı’ndan İsrail Devleti’nin kuruluş sürecine giden yolu anlatıyor.

Bu konuyla ilgili geniş bir okuma yapmak isteyenler Doğan Kitap’tan çıkmış olan Modern Ortadoğu’nun Kuruluşu isimli kitaba da bakabilirler.

Prof. Dr. Fahir Armaoğlu’nun yazmış olduğu ve son olarak Kronik Kitap’tan çıkan Filistin Meselesi ve Arap-İsrail Savaşı (1948-1988) isimli kitap Filistin neresidir sorusuna cevap ararken, Osmanlı’nın bölgeden çıkarılmasıyla ortaya çıkan boşluğu irdeliyor. Kronik Kitap, Larry Collins ve Dominique Lapierre tarafından kaleme alınan ve uzun zamandır yeni baskısı beklenen Kudüs, Ey Kudüs kitabını da yakın zamanlarda okura sundu. Kitap, çağlar boyunca şehir tarihi, dinler tarihi ve kültür tarihi açısından dünyanın en zengini olma özelliğini korumuş bölgenin, 1948 Arap-İsrail Savaşı’nın ardından durumu daha dramatik hale gelen Kudüs’ün hikayesini gözler önüne seriyor. Arap ve Yahudi tanıkların da anlatılarıyla dönemin bir panoramasına şahitlik ediyorsunuz.

Kadı sicilleri ışığında 17. yüzyıl Kudüs’ü

Tarih Vakfı Yurt Yayınları’nın bastığı İsrailli tarihçi Dror Ze’evi’nin Kudüs & 17. Yüzyılda Bir Osmanlı Sancağında Toplum ve Ekonomi isimli kitabı, kadı sicilleri ışığında 17. yüzyıl Kudüs’ünü gözler önüne sürüyor. Yurt Yayınları’ndan çıkan bir başka eserse Osmanlı Kudüsü’nde Loncalar. Ammon Cohen’in yazarı olduğu kitapta, 17. ve 18. yüzyıllarda Kudüs’teki lonca sistemine ilişkin ilginç bilgiler veriliyor. Son olarak yine Yurt Yayınları’nın Alexander Koleksiyonu baz alınarak yayınladığı iki ciltlik Filistin’de Osmanlı Postaları 1840-1918 isimli çalışma da dikkate değer.

Listemizde sırada bir dönem İsrail’in eski Türkiye Büyükelçiliğini yapmış olan Zvi Elpeleg var. “Filistin Ulusal Hareketi”nin kurucusu Hacı Emin el-Hüseynî’nin biyografisini yazdığı Filistin Ulusal Hareketinin Kurucusu Hacı Emin el-Hüseynî isimli çalışma, Hacı Emin’in Kudüs müftüsü seçilmesinden 1948’e kadar giden süreçteki rolünden bahsediyor.

Muhalif İsraillilerin gözünden Kudüs

İsrailli muhalif tarihçi Ilan Pappe’nin Noam Chomsky’le beraber yazmış olduğu Yaşamla Ölüm Arasında Gazze & Dünden Bugüne Filistin Sorunu isimli kitap, resmi tarihe aykırı bir perspektifle meseleyi incelerken aynı zamanda sorunun çözümüne ilişkin stratejileri tartışmaya açıyor. Yine Ilan Pappe’nin yazmış olduğu Modern Filistin Tarihi, 1856’dan 21. yüzyıla kadarki dönemde Filistin tarihini ilgilisine sunuyor.

Sırada Yahudi bir yazarın yazmış olduğu başka bir kitap var; Ari Şavit’in Vaat Edilmiş Topraklarım kitabı. Haaretz gazetesi yazarı olan Şavit, İsrail’in bölgedeki yükselişini ve bu yükseliş esnasında yaşattığı trajediyi gözler önüne seriyor. Şavit’in esas sorguladığı nokta ise yıllardır var olan çatışmayla nasıl mücadele edilebileceği… İşgal altındaki Filistin halkına saldırmayı reddeden İsrailli askerlerin hikayesi ise Peretz Kidron’un Yesh Gvul: Başkaldıran İsrail Askerleri isimli kitabında karşımıza çıkıyor.

Nureddin Zengi’den Kudüs’ün biyografisine

Direkt olarak Filistin’le alakalı olmasa da, Ali Emre’nin birçok yardımcı kaynaktan yararlanarak yazmış olduğu Nureddin Zengi isimli romanı, edebiyatımızda bu konudaki önemli bir açığı kapattı. Selahaddin Eyyubi’ye Kudüs’ün kapılarını aralayan, Haçlılara karşı kazandığı zaferlerle tarihimizin en önemli şahsiyetlerinden olan Nureddin Zengi’nin hayatı okunmaya değer.

Simon Sebag Montefiore’nin yazmış olduğu Kudüs Bir Şehrin Biyografisi isimli kitabı da 3000 yıllık bir zaman dilimini konu alan muhtasar bir eser. Meraklısının ilk olarak okumaya başlayabileceği türden olan bu kitap, Kudüs’ün nasıl Kudüs olduğu hikayesini anlatıyor.

Filistin’le ilgili yazılmış kitaplar arasından şimdilik bizim derleyebildiklerimiz bunlar. Daha birçok kitabın yazılmış olduğu Filistin’le alakalı gelecekte de yine birçok kitap daha yazılacaktır. Çünkü Filistin, tarihin kalbinin attığı yerdir. Zarifoğlu’nun da tavsiyesiyle onu hatırlamalıyız.

 

Mustafa Halil Aydın

Güncelleme Tarihi: 30 Mart 2018, 16:02
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner20