banner17

Tuavii için modernizm ne demek?

Gözlerimizin ve yüreğimizin açılması için bir yardım: Göğü Delen Adam.

Tuavii için modernizm ne demek?

Modern olana yönelik eleştiriler literatürde geniş yer kaplamakta. Ancak bu eleştirileri ele alan insanların büyük kısmı ya modern topluma gözlerini açmış kişilerdir ya da bir geleneğe sahip olup modernizmin etkisi altında olan toplumlarda yaşamaktadırlar.

Göğü delen adamSözünü ettiğim insanların eleştirileri ilk olarak felsefi düzlemde aydınlanma düşüncesi temelinde olurken, ikincisi var olan etkiden yola çıkarak kendini inşa etmeye çalışır. Konu itibariyle teorik çabalardan meydana gelir.  Bu çalışmaların temelde iyi niyet barındırdığını, insanların yaşayışı hakkında temel bir kaygıyı içerdiklerini belirtmeliyim. Modern olana yapılan bu eleştirilerin bizzat onun içinde yaşayanlar tarafından ne kadar doğru ve sınırlarının ne kadar geniş işlenebileceği ayrı bir konudur.

Göğü delen adam ne demek?

Samoa takımadalarının birinde kabile reisliği yapan Tuiavii’nin söyledikleri “günümüz dünyasının” ne halde olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor. Ufak bir ayrıntıdan yola çıkarak yaptığı tahliller, onun modernizm çemberinin dışında olmasından kaynaklanıyor. Bana kalırsa onu, bu çemberin dışında tutan güç, inandıklarının arkasında yatan anlama sahip olmasından başka bir şey değil.

Papalagi denince beyazlar ya da yabancılar anlaşılır. Ama sözcüğü sözcüğüne çevrilirse göğü delen anlamına gelir. Samoa’ya ilk misyoner bir yelkenliyle gelmişti. Yerliler bu yelkenliği ufukta bir delik olarak gördüler, beyaz adamın içinden çıkıp kendilerine geldiği bir delik. O, göğü delip gelmişti.

“Halkları seyretme gurubu”na katılan Tuiavii, Avrupa’yı gezerek kendi topraklarında misyonerlik yapan bu insanları daha yakından tanıma fırsatı  bulmuş. Adaya döndükten sonra gezi esnasında kağıda döktüğü notları özel ilgisi sebebiyle Erich Scheurmann’ a veren Tuiavii, aklının ucundan dahi geçirmediği halde notlarının bir çok dile çevrilmesine olanak sağlamıştır.  

Göğü delen adam
Kitap içerisinden resim

Modernizme farklı bir eleştiri 

Daha öncede değinildiği gibi bu düzlemde ortaya çıkan eleştiri kitapları teorik bir niteliğe sahiptirler. Göğü Delen Adam, farklı bir konumda bulunmaktadır. Kitap, Tuiavii’nin Avrupa’ya yapmış olduğu seyahat sırasında aldığı notlardan meydana gelir. Bu notlar ise bizlerin üzerinde oturup kafa yormayı aklımıza bile getirmediğimiz parayı, zamanı, konutu veya meslekleri konu alıyor. Kısacası Göğü Delen Adam’da Tuiavii, günlük olandan yola çıkarak modern insanın yaşamındaki anlamsızlıkları dile getiriyor. 

Kitaptan bir bölüm: Makineler  

“…Başıboş yıldırımı, yakıcı ateşi, azgın suları kendi buyruğuna sokar. Onları hapseder ve emirler yağdırır… Ayağının altına demir tekerlekler takıp, en hızlı atları bile yaya bırakır. Havalara çıkıp uçar. Onun gökte bir martı gibi uçtuğunu gördüm. Denizin üstünden ve altından giden kanoları vardı.”Tuiavii bu sözleriyle papalaginin yaptığı makinelere bir mucize gözüyle bakmaktadır. Onun bunları bir mucize olarak görmesi Tuiavii’nin içten içe bir hayranlığa sahip olduğunu aklımıza kesinlikle getirmesin. Çünkü o, bu mucizelerin bir insanın varlığına neler katabileceğini sorgulamaktadır.

Göğü delen adam
Kitap içerisinden resim

Görünümde kolaylıklar getirdiği bir gerçekken, gelenin yanında insanın varlığından neleri kaybettiğini bakın kabile reisi nasıl anlatmakta: “Bir köyden atla geçsem, çok daha hızlı giderim, ama yürürken çevremde olup biten her şeyi görürüm, dostlarım kulübelerinden seslenir bana. Bir hedefe hızlı varmak nadiren gerçek bir kazanç sayılır… Makinelerin hemen hepsi, onu hedefe daha hızlı götürmeye yarar. Ama bir kez hedefe vardı mı, yeni hedefler çağırır bu kez.”

Hızlı yaşam; insanların sürekli hareket ve tüketim halinde egemen olmaya çalıştıkları dünyada kavga verdiklerini, yegâne amacın bu olduğu dünyada, amaç uğruna insanların bir bir kendilerinden geçtiklerini ne güzel anlatmış Tuiavii. Papalagi bu yaptıklarıyla Tanrı’nın gücünü yok etmek istemektedir Tuiavii’ye göre ama o ne olursa olsun, hangimizin ne zaman öleceğini hala Tanrı’nın bildiğini, ayın doğuşunu ve rüzgarın yönünü hala onun belirlediğini dile getirmektedir. Aslında yukarıdaki söz onun zaman hakkındaki görüşlerini de açık şekilde dile getiriyor. Papalagi daha çok zamanı olsun diye ayağının altına demir tekerlekler, sözcüklerine kanat takar. Peki ne içindir bu çaba? Papalagi zamanıyla ne yapar? 

Göğü Delen Adam’ın diğer bölümleri de güçlü cümlelere sahip. Bizler de koşuşturma içerisindeyiz, bizler de var olmaya çalışıyoruz. Bu koşuşturma içerisinde var olmayı unutmamak için, ne için koşuşturduğumuzu bilmemiz için, gözlerimizin ve yüreğimizin açılması için bir yardım: Göğü Delen Adam. 

Taner Sabancı işte bu kitap diyor

sbnctaner[at]hotmail.com

Güncelleme Tarihi: 12 Kasım 2018, 17:35
banner12
YORUM EKLE
banner8

banner19

banner20