TDV İsam'dan "İkinci Klasik Dönem Projesi" kapsamında yeni eser

Prof.Dr. Ali Bulut tarafından takhik edilen Hamza b. Turgut Aydınî’nin (ö. 981/1574) el-Hevâdî fî şerhi’l-Mesâlik adlı eseri İSAM’ın “İkinci Klasik Dönem Projesi” kapsamında yayımlandı.

TDV İsam'dan "İkinci Klasik Dönem Projesi" kapsamında yeni eser

XVI. yüzyıl Osmanlı ulemasından Hamza b. Turgut Aydınî (ö. 981/1574), Hatîb el-Kazvînî’nin (ö. 739/1338) belagatla ilgili Telhîsü’l-miftâh adlı eserini önce elMesâlik fî’l-meʿânî vel-beyân adıyla ihtisar etmiş, daha sonra da bu muhtasar metni el-Hevâdî fî şerhi’l-Mesâlik adıyla şerhetmiştir. Türkiye kütüphanelerinde 200’e yakın yazma nüshası bulunan metin ve şerh, klasik Osmanlı medreselerinde çok rağbet görmüş ve müfredata girmiştir.

 

Klasik belagat literatürüne Osmanlı döneminde yapılmış önemli katkılarından biri olan ve daha önce Ali Bulut tarafından tahkik edilerek iki defa basılmış olan el-HevâdîİSAM tahkik usulüne göre yeniden gözden geçirilip düzenlenerek tekrar yayımlanmıştır. el-Hevâdî’nin bu neşrinde önceki baskılarından farklı olarak, 100den fazla nüshası tekrar incelenmiş ve tahkikte bu nüshaların kıymetli olanlarından faydalanılmış, ayrıca müellifin minhüvât notlarıyla nüsha kenarlarındaki bazı önemli açıklamalar ilave edilmiştir. Ayrıca eser bir şerh çalışması olduğundan şerhe konu olan el-Mesâlik adlı metne şerhin üstünde ayrı bir bölümde yer verilerek metin-şerh birlikteliği sağlanmıştır.

Takdim

Sayısız nimetleriyle kullarına lütufta bulunan Allah’a hamd olsun. O’nun son elçisi Hz. Muhammed’e, âl ve ashabına selam olsun. Elinizdeki eser, TDV İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) tarafından geçmiş entelektüel mirasımızın aydınlatılması ve yeni dönemin inşası için sağlam bir zemin elde edilmesi hedefiyle yürütülen “İkinci Klasik Dönem Projesi” kapsamında yayımlanmıştır. Bu çerçevede araştırmalara konu edilmesi açısından belli ölçüde ihmale uğradığını düşündüğümüz Osmanlı döneminin ilim ve düşünce hayatı da mercek altına alınarak monografiler ve entelektüel biyografiler yayımlanması ve bu dönemde telif edilmiş eserlerin ilmî neşirlerinin gerçekleştirilmesi öncelikli hedeflerimiz arasında yer almaktadır. Osmanlı döneminde İslam dini ve kültürüne ait temel metinlerin dili olan Arapça’nın belagat özelliklerine dair çeşitli çalışmalar yapıldığı bilinmekte olup, tahkikli neşrini sunduğumuz elinizdeki eser de bunlardan biridir. Proje kapsamında yayımlanan el-Hevâdî fî şerhi’l-Mesâlik isimli bu eser, XVI. yüzyıl Osmanlı ulemasından Hamza b. Turgut Aydınî’ye (ö. 981/1574) aittir. Hamza b. Turgut, önce Hatîb el-Kazvînî’nin (ö. 739/1338) belagatla ilgili Telhîsü’l-Miftâh adlı meşhur eserini el-Mesâlik adıyla özetlemiş, daha sonra da bunu el-Hevâdî fî şerhi’l-Mesâlik adıyla şerhetmiştir. Türkiye kütüphanelerinde çok sayıda nüshası bulunan bu iki eser klasik Osmanlı medreselerinde rağbet görmüştür. Daha önce muhakkik tarafından iki defa basılmış olan eser klasik belagat literatürüne Osmanlı müelliflerinin önemli katkılarından biri olması hasebiyle İSAM tarafından gözden el-HEVÂDÎ fî ŞERHİ’l-MESÂLİK 10 geçirilerek tekrar yayımlanmıştır.

İSAM, çalıştığı müellif, editör ya da muhakkikler tarafından kendisine iletilen metinleri doğrudan basmak yerine, o metinlerin ve tahkikli neşir sürecinin ilmî, teknik ve estetik anlamda desteklenmesi ve böylece okuyucuya daha yetkin şekilde sunulması için ciddi katkılar verme yoluna gitmektedir. Nitekim bu neşirde de ilk iki baskıdan farklı olarak, kitabın 100’den fazla nüshası yeniden incelenmiş, tahkikte bu nüshaların kıymetli olanlarından faydalanılmış, bu çerçevede eserin Çorlu’da yeniden telif edildiği ve böylece müellifin vefat tarihi de doğru şekilde tespit edilmiştir. Önceki baskılarda yer almayan müellifin minhüvât notları ile nüsha kenarlarındaki bazı önemli açıklamalar bu baskıya ilave edilmiş, ayrıca metnin yeniden başlıklandırılması ve paragraflandırılması yoluyla kitap daha kolay anlaşılır hale getirilmiştir. İmla ve ilmî tashih okumaları yapılarak metnin daha düzgün şekilde ilim dünyasına takdim edilmesi noktasında önemli katkılar sağlanmıştır. Eser bir şerh çalışması olduğundan şerhe konu olan el-Mesâlik isimli tahkikli metne şerhin üstünde ayrı bir bölümde yer verilerek metin-şerh birlikteliği sağlanmıştır. Eserin yayına hazırlanmasında çok sayıda isim katkı sağlamıştır. Bir süre önce korona sebebiyle vefat eden Dımaşklı âlim İbrahim Salih, eserdeki şiirleri titizlikle gözden geçirip vezinlerini tespit etmişti, kendisine Allah’tan rahmet diliyorum. Özellikle süreci takip eden ve eserin son halini alması için çaba harcayan İSAM Tahkik Yayın Kurulu üyesi Dr. Orhan Ençakar’a, eserin Arapça bölümünün imlasını kontrol edip önemli tashihlerde bulunan Münzir Şeyhhasan’a, yine eserin Arapça inceleme kısmının son okumasını gerçekleştiren Said Kayacı’ya, Türkçe inceleme kısmının son okumasını üstlenen Dr. Mustafa Demiray’a ve metin-şerh takibini kolaylaştıran çift katmanlı sayfa tasarımını hazırlayan Ali Haydar Ulusoy’a teşekkür ederim.

Prof.Dr. Tuncay Başoğlu

İkinci Klasik Dönem Proje Koordinatörü

Yayın Tarihi: 14 Eylül 2022 Çarşamba 14:00 Güncelleme Tarihi: 14 Eylül 2022, 16:53
YORUM EKLE

banner19

banner36