banner17

Sır Saklayan Hasta İki Cinayet İşlemiştir

9-10. yüzyıllarda yaşamış; kimya, tıp, felsefe gibi birçok alanda çalışmış bir polimat olan Ebu Bekir Muhammed bin Zekeriyya er- Râzi, 'Tabibin Ahlakı' risalesini bir emirin hizmetine giren talebesine yol gösterici olarak yazar. Hekimliğin en zor yönlerinden birinin refah sahiplerini ve kadınları tedavi etmek olduğunu belirtir.

Sır Saklayan Hasta İki Cinayet İşlemiştir

Ebu Bekir Muhammed bin Zekeriyya er- Râzi, 9-10. yüzyıllarda yaşamış; kimya, tıp, felsefe gibi birçok alanda çalışmış bir polimattır. Biz onu daha çok Râzi olarak biliriz. Tahsil etmeye çalıştığımız tıp ilmi itibariyle ve hekim-hasta ilişkilerinde hasta ve hekime yol gösterici olması maksadıyla Râzi’nin Tabibin Ahlakı risalesine değinmek istiyoruz. Bazı noktalarda günümüz tıbbı ile karşılaştırmalar yapmak niyetindeyiz.

Tabibin Ahlakı risalesi Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği tarafından 2013 yılında basılmış olup aslında iki risaleden oluşan bir kitaptır. “Tabibin Ahlakı” ve “Bir Saatte Şifa” risaleleri bulunur. Bir saatte şifa risalesine, aha çok pratik öneriler içerdiği için, değinmeyeceğiz.

Risale, tahkik eden Abdu’l-Latif Muhammed el-Abd’ın düzenlemesiyle başlıklandırılmış. Eser, dipnotlar eklenerek er-Râzi’nin çeşitli ilmi yönlerine dair bilgiler de içermektedir. Burada tüm başlıklardan bahsetmemize gerek yok, zaten imkân da yok.

Hekimliğin en zor yönlerinden biri refah sahiplerini ve kadınları tedavi etmek

Râzi, risalesini bir emirin hizmetine giren talebesine yol gösterici olarak yazar. Hekimliğin en zor yönlerinden birinin refah sahiplerini ve kadınları tedavi etmek olduğunu belirtir. Kadınları tedavi ederken sadece hastalık yerine bakmasını, sair yerlerine bakmasının caiz olmadığını da belirtir. Galen’den Hakim Galen diye bahseden Râzi, onun bir sözünü alıntılar: Tabibe gereken Allah için ihlaslı olmak, güzel ve cazibedar kadınlara karşı gözünü kapamaktır. Bedenlerine dokunmaktan sakınmalıdır. Yine Galen bu anlattıklarını yapanların saygınlık kazandığını, yapmayanların ise terkedilmiş olduğunu söyler.

Tabibin hastasının sırlarını saklamasını öğütler çünkü bazı hastaların sırlarını ailelerinden dahi sakladıklarını, tabibe ise mecburiyetten açtıklarını ifade eder er-Râzi. Hastaların ise tabipten sır saklamamalarının onların bir vazifesi olduğunu söyler. Sır saklayan hasta iki cinayet işlemiştir, der. Hasta-hekim ilişkisinde günümüzde de bu problem geçerlidir.

Şifayı Allah’tan bilmek

Er-Razi’ye göre hekim hastaları üzerinde deney yapmamalıdır. Çünkü deneysel tıbbın elde ettiği başarı olsa olsa bir tevafuktur; tıp araştırma eksenli olmalıdır. Ömür az, fakat tıp sanatı geniştir. Zaman geçmekte ve tıp ilmi yenilenmektedir. Günümüzde tıp dünyası baş döndürücü bir hızla gelişmektedir; ancak bundan bin küsur yıl önce dahi bu gerçeğin varlığı insanı hayrete düşürüyor.

Tabibin kendini beğenmemesi, Allah’a tevekkül etmesi, şifanın kendi çalışmasından kaynaklandığı zannına kapılmaması gerekir. Her işinde Allah’a itimat etmelidir. Günümüzde tıp şifayı araştırıp bulma ve hastaya vermeye indirgenmiş durumda. Yani tüm hayatı kapsayan bir tıp felsefesi biz öğrencilere öğretilmiyor ve bunu uygulamada da görmüyoruz. Ama şifayı Allah’tan bilmek kapsamlı bir felsefenin önemli bir başlığı.

Tabibin 5 fazileti

Tabibin faziletlerinden de bahsediyor Râzi. Tabip için 5 fazilet sayar. Bir tanesi şöyledir: Tabipler için kullanılan Hakim kelimesi Allahu Teala’nın isimlerinden el-Hakim’den türemiştir. Bir diğeri ise bütün mezhep ve din mensuplarının onların sanatının faziletine dair ittifak ettiğidir.

Râzi’nin anlattığı tabip ahlakı hasta takibini de kapsamaktadır. Hasta takibi ise Râzi’ye göre hastanın ilaçlarının kullanımının kontrolünden beslenmesine kadar, hatta cinsel hayatı ile ilgili hallerine kadar kapsamlıdır. Bu takip en azından hatalı ilaç yapılmasına mani olacaktır.

Sağlığı korumanın esası beslenme

Dipnotları ekleyen Abdu’l-Latif Muhammed el-Abd ise İslam tıbbının esasının, hıfzu’s-sıhha (sağlık koruma) olduğunu, hıfzu’s-sıhhanınesasının ise beslenme olduğunu yazar.

Râzi’nin ahlak kaideleri geçmişten günümüze geçerliliğini yitirmemiş olup kendisi de tıp ilminde çok önemli bir şahsiyettir. Tavsiyeleri hekimlere ve hastalara yol göstermektedir.

Muhammet Kosta

Ebu Bekir Razi'nin Ahlak Felsefesi, Hüseyin Karaman

Güncelleme Tarihi: 09 Kasım 2018, 18:03
YORUM EKLE
YORUMLAR
Yalçin
Yalçin - 5 ay Önce

Demek ki her şeyi araştiracaksin ve ne kadar geniş bir anlam ,önem,hakaniyet ve güven yatar altında. Hakim Hekim anlamı ve sorumluğurlu çok büyük.

banner8

banner19

banner20