Şehrin hafızası birer birer yayınlanacak

Bir şehir natıkasına kulak veren insanlar var bu ülkede. Dergah’tan çıkan Rize Kitaplığı, iki eserle yola koyuldu..

Şehrin hafızası birer birer yayınlanacak

Türkiye’de şehircilik tarihi yeni sahalardan biri. Genellikle bilgilerimiz şehrin künhüne vakıf olabilecek türden değil. Bir şehirle irtibatımızı belirleyen unsurlar ya gezi yazıları ya da hatıralar. Türk edebiyatı tarihi her iki türde güzel örneklere sahip. Bu eserlerin yanında şehrin sosyal dokusunu bütün unsurlarıyla ortaya koyabilecek çalışmaların tarihi henüz emekleme çağında.

Şehirler içinde talihi yerinde olanların başında İstanbul gelmekte. Tabii burada Osman Nuri Ergin’in kulaklarını çınlatmak, ruhuna selam etmek boynumuzun borcu olsa gerek. Yine İstanbul şehir tarihçiliği konusunda Süheyl Ünver’i hayırla yâd etmek vazifemiz. Her şehirde az çok o şehri tanıtmak, o şehirden haberdar kılmak amacına matuf eserler verilmiyor değil. Burada üzerinde durduğumuz şey, salt bir eserin varlığı değil de eserlerinin bir bütün içinde değerlendirilmemesidir. Hele hele bu durum Anadolu şehirleri için daha net bir görünüm sergiler. Doğu Karadeniz’in önemli yerleşim yerlerinden biri olan Rize için de bu durum söz konusudur. Rize merkezli bütün eserler ve yayımlar değerlendirilmeye tabi tutulmuş. Dergah YayınlarıRize Kitapları” adı altında Rize şehir literatürüne iki yeni kitap kazandırdı: Rize Bibliyografyası ve Rize Şer’iye Sicilleri

Bir fikir olarak Rize kitaplığı

Dergah Yayınları, yayınevi politikası olarak külliyatı seven bir yayınevi. Anadolu Kitaplığı bu konuda en güzel örneklerden biri. İleride belki yayınevi tarihini hazırlayanlar için yeni ve farklı bir başlık olabilir. Daha önce Erzurum Kitaplığı ile şehir tarihçiliğine önemli bir katkı sağlaşmıştı yayınevi. Şimdi de aynı seriye bir de Rize Kitaplığı’nı da ekledi. Rize ve meşhur sözcükleri bir araya getirsek ve “Rize’ninİsmail Kara yaşayan en meşhuru kimdir?”i sorsam kim gelir aklımıza hemen. Ben kendimce İsmail Kara desem diğer Rizeli şahsiyet-i mukimler bizden hesap sorar mı? Varsın sorsunlar, kalbimi inkâr edemem.  İsmail Kara yine bereketli çalışmalara kapı aralamış Rize Kitapları serisi ile.

“Her şey değişiyor ve elbette şehirler de değişiyor” fehvasınca yola koyulmuş Rize gönüllüleri. Bu gönüllüler her sene bir Rize Kitabı çıkarmak niyetindedir. Kader, imkânlarını ve azimlerini genişletirse bereketli nice çalışma kapımızda haberli olmak için yerini alacak.

Rize’de 1926’da Yeni Ay adlı Osmanlıca bir dergi çıkmış

Rize’ye dair kitapların ilki Rize gönüllülerinden İshak Güven Güvelioğlu tarafından kaleme alınmış: Rize Bibliyografyası. İshak Bey’in taramalarına göre Rize’yle ilgili 428 kitap, 202 tez, 222 süreli yayın, 154 rapor, 242 harita-kroki, 536 makale bulunmaktadır. Rize’yle ilgili ilk kitabın neşir tarihi 1927. İlk süreli yayın örneği, 1926’da Yeni Ay adlı Osmanlıca mecmua. Rize’yle ilgili ilk tez 1941’de yapılmış. Rize ve havalisiyle ilgili ilk rapor maden aramaya yönelik olup 1909 yılını gösteriyor. Rize hakkında ilk harita Rize örneği 1308 tarihine ait. İsmail Kara “Rize Çalışmalarına Dair Birkaç Söz” adlı bölümde Rize çalışmaları üzerine geniş bir değerlendirmede bulunuyor. 8 maddelik bir öneri listesi de eklemiyor değil yazısının sonuna.

Şer’iye Sicilleri neden önemlidir?

Türkçe literatürde Şer’iye Sicili deyince aklımıza kimler gelir? Hangi isimleri sıra gözetmeksizin sayabilirsiniz ki? Tabiki önce “Şer’iye Sicili”nden haberdar olmak lazım gelir. Şer’iye Sicili, Osmanlı’daki hukuk kaynaklarıdır. İktisadî hayatın vesikalarıdır. Sicilinin ait olduğu mekânın idarî teşkilatı hakkında bilgi verir. Miras hukukunun işleyişinin delilleri yer alır. Türkçe şer’iye sicili literatüründe Mehmet Genç hoca başta olmak üzere, Osmanlı iktisat tarihi çalışmaları yapan hocaları hayırla anmak gerek.

Ümit Erkan da Rizeli bir akademisyen olarak Rize iline ait 1911-13 tarihleri arasındaki 1509 no’lu Rize şer’iye sicilini günümüz alfabesine aktarmış. Sadece aktarım işinde bulunmayan Ümit Bey defterin değerlendirilmesinde de bulunmuştur. Defterin içeriğinde medeni hukuka dair davaların yanında, sosyal hayata dair o dönemin özelliklerini  yansıtan pek çok bilgiyi bulmak mümkün.

İnsan hafızasının görünürlüğü şehirlerdir. Şehirler bizim tarihimizdir. İçimizin dışa yansımasıdır. Rize’den hareketle şehir hafızalarının yeniden tanzim edilmesi veya oluşturulması gerekir. Bu eylem bir sonraki neslin bizdeki emanetleridir.

İsmail Kara, Rize’yle ilgili çalışmaları sıralarken Rize meşhurları kitabının da hazırlandığını söyledi. Şimdi soruyorum: Acaba bu kitaba Osman Kahya Cenab-ı alileri de dâhil olacak mı? Osman Kahya’yı merak edenler kendilerini Şeyhefendi'nin Rüyasındaki Türkiyede arayabilirler.

Zeki Dursun hasretle haber verdi

Güncelleme Tarihi: 03 Ocak 2019, 13:38
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13