banner17

Rafsancani'nin hatıralarında 1981-82 dönemi İran'ı

Haşimi Rafsancani'nin 'Hatıralar'ını, günümüz İran’ını anlamak için yeniden okumak gerekir diye düşünüyorum. Sedat Palut yazdı.

Rafsancani'nin hatıralarında 1981-82 dönemi İran'ı

"Arap Baharı"nın ardından Ortadoğu oldukça karıştı. Batı her zamanki gibi daha önceden çizdiği yol haritasını hayata geçirmeye çalışıyor bu coğrafyada. Sykes Picot’tan bu yana bu coğrafyanın her zaman bir albenisi olmuştur. Batı'yı anladık. Lakin bir de bu coğrafyada nev-i şahsına münhasır bir devlet var: İran. Özellikle 1979’taki rejim değişikliğinin ardından farklı bir ülke oldu. Ülke içinde kendine özgü kurallar koydu, Batı'yla ilişkileri hep mesafeli oldu. Lakin bu son döneme dek… Batı ile yaptığı antlaşmaların ardından kendini Avrupa’ya kabul ettirme turlarına başladı. Peki, ne oldu da İran 1979’tan sonra farklı oldu? Bu tarihten sonra içeride neler oldu? Bu soruların cevaplarının bir kısmını öğrenebileceğimiz bir kitap var elimizde: Haşimi Rafsancani'nin Hatıralar'ı. Pınar Yayınları’ndan 2006’da basımı yapılan kitabı günümüz İran’ını anlamak için yeniden okumak gerekir diye düşünüyorum.

Haşimi Rafsancani, Şah'ın devrilmesinden sonra 1979'da Humeyni İran'a dönünce onun önde gelen yardımcılarından biri oldu. İslami Cumhuriyetçi Parti'nin kuruluşunda önemli rol oynadı. Devrim Konseyi'nde görev aldı. Devrimin ilk yıllarında içişleri bakanlığını üstlendi. 1980'de meclise seçildi ve meclis başkanlığına getirildi. Dokuz yıl boyunca meclis başkanı olarak görev yapan Rafsancani, Humeyni'nin vefatından sonra, 1989’dan 1997’ye kadar da İran’da Cumhurbaşkanlığı yaptı. Rejimin yerleşmeye başladığı bir dönemde yaptıkları onun ‘ılımlı’ olarak anılmasına sebep oldu.

Peki, elimizdeki kitap neden bahsediyor? 504 sayfalık bu hacimli kitap 1981-82 yılları arasında Rafsancani’nin tuttuğu günlüklerden oluşuyor. Şunu baştan söylemek gerekiyor ki, kitap rejim tarafından onaylandığı için yayımlanmaya hak kazanmış. Çünkü kitabı okuduğumuzda bazı gerçekleri göremiyoruz. Öznel olan kitap, bu sebeple daha da ‘öznel’ olmuş.

1981-82 döneminde İran

Kitabın ilginç kısımlarından birisi Türkiye’den birkaç cümle dışında hiç bahsetmemesi… Kitap neredeyse iç politika üzerine inşa edilmiş durumda. Bu aslında normal çünkü devletin rejimi değiştikten sonra Şii İslam esaslı bir rejim kurma kaygısı güdülüyor. Bunun da nasıl yayılmaya çalıştıklarının ipuçlarını veriyor. Müslüman ülkelerden öğrenciler getirilerek onlara propaganda yapılıyor. Lakin ülke içinde her gün ölümler de görüyoruz. Rafsancani şöyle diyor: “Yalnızca terörist (Halkın Mücahitleri, Peykar, Halkın Fedaileri, Gerillaları, Rencbaran, Darbe Girişimcileri, Müslüman Halk, Kumele ve Demokrat) örgütlerine karşı şiddet kullanılmasına, diğer muhaliflere teröristlerle iş birliği yapmadıkları müddetçe özgürlük tanınmasına ve müsamaha gösterilmesine karar verildi.” Yalnız Rafsancani bunun detaylarını bizimle paylaşmıyor. Kitapta yukarıda zikredilen grupların öldürdüğü başbakan, cumhurbaşkanı ve sayısız milletvekilini paylaşıyor fakat kendilerinin uyguladığı politikalarla ilgili bize örnekler vermiyor.

Günlüklerin geçtiği dönem İran-Irak Savaşı’nın başladığı ve şiddetlendiği dönem… Bu dönemle ilgili dürüst açıklamalarda bulunuyor, devletin hava araçlarının yetersiz olduğunu belirtiyor. Rafsancani’nin detay verdiği diğer husus, devletin sosyal anlamdaki yetersizlikleri… Mesela ülkenin hastanelerinde doğru düzgün doktor olmadığını, yurt dışından doktor getirmek için yasa çıkarma sürecini, bunun mecliste yol açtığı tartışmaları bizimle paylaşıyor. Sürekli telefonlar kesiliyor, hastanelerin asansörleri bozuluyor, vs.

Kitapta dikkat çeken bir unsur da dünyada en çok merak edilen devletlerden biri olan Kuzey Kore’ye yapılan ziyaret… Cümleleri şöyle: “32 km'lik metroları mevcut ve yerin 100 metre altından geçiyor. Binek otomobil olmaması, caddelerin tenha ve geniş olmalarına rağmen metro yapılmış olması dikkatimizi çekti. Savaş şartları sebebiyle böyle bir şeyin gerektiğini, gerçekte sığınak görevi gördüğünü söyledi. Başta birçok fabrika ve tesis olmak üzere önemli binaların yer altında yapıldığı belirtildi.”

Kitap, 1981-82 dönemi İran’ını merak edenler için önemli bilgilerle dolu…

Sedat Palut yazdı

Güncelleme Tarihi: 11 Aralık 2018, 16:40
banner12
YORUM EKLE
YORUMLAR
Alican Türktan
Alican Türktan - 3 yıl Önce

Açıkçası hem bu kitabı hem de Muhsin Refikdust'un hatıralarını okudum ama bu kitabı beğenmedim. Çok kronolojik yazılmış. Daha doğrusu kitap demek yanlış olur... Günlükleri kitaba çevirmişler. Tabii ki önemli bilgiler var... Eğer İran devrimi ile ilgili kitaplar okuyacaksanız bence son çıkanlar içinden önce Muhsin Refikdust'un kitabını bilahare bu kitabı okuyun... İyi okumalar...

banner19

banner13

banner20