Osmanlı'da kitabın ve sahaflığın hikayesi

İsmail Erünsal geçtiğimiz aylarda, yıllardır üzerinde çalıştığı 'Osmanlılarda Sahaflık ve Sahaflar' kitabını yayınladı. Mehmet Erken yazdı.

Osmanlı'da kitabın ve sahaflığın hikayesi

Prof. Dr. İsmail Erünsal'ın son kitabı “Osmanlılarda Sahaflık ve Sahaflar”, birkaç ay önce, 500 sayfayı aşkın hacmi ve kalın kapağa bürünmüş bir şekilde Timaş Yayınları tarafından yayınlandı.

Osmanlı’da sahafların tarihini 1500'lü yılların ortalarından başlayarak, 1900'lü yıllara kadar ele alan eser, temel olarak Erünsal'ın arşivlerde bulduğu sahaf terekelerine dayanıyor.

Yüzlerce terekeyi incelemiş

İlgili dönemde ulaşabildiği yüzlerce terekeyi teker teker inceleyen, tablolayan ve mukayeseli analize tabi tutan Erünsal, Osmanlı'da sahaflığın uzun soluklu hikâyesini erişebildiği tüm kaynakları ele alarak değerlendirmiş.

Sahaflığın çok uzun bir zaman aralığında, farklı boyutlarda gelişmini ve yaşayışını inceleyen Erünsal’ın çalışmasında, sahafların gündelik yaşantısı, sahaflarda satılan kitaplar ve bu kitaplar üzerinden ilim dünyası; bir meslek olarak sahaflığın değerlendirilmesi ve dolayısıyla satılan kitapların fiyatları, hangi kitapların rağbet gördüğü, hangilerinin rağbet görmediğine dair detaylı bilgiler; sahaflık yapan insanların ekonomik durumları, varsa diğer meslekleri ve tanınırlıkları gibi başlıklarla bu önemli ve detaylı konuyu ele alınıyor.

Kitabın nesnel bir şekilde ortaya koyduğu şeylerden bir tanesi, matbaanın sahaflık mesleğine olan etkisi. Matbaa ve kitap bahsinde pek bir şey bulunmayan literatürümüzü değiştirici değil, kurucu bir kitap olarak Erünsal'ın kitabını rahatlıkla zikredebiliriz.

Bu kitap, çok geniş bir kitleyi Osmanlı'da kitap, ilim, esnaf gibi konulara davet ediyor

Erünsal'ın mufassal kitabını birkaç aşamada değerlendirebiliriz:

Evvela kitap kısa fakat çok yoğun bir kitapçılar-varraklar tarihi ile başlıyor ve sonrasında araştırma şeklini zikrederek birinci kaynakların aktarılmasına geçiyor.

Varraklar ile ilgili kısmın dahi, başlı başına bir kitap olarak değerlendirilebileceğini söyleyebiliriz. Arapça, İngilizce ve Fransızca kaynaklara dayanarak hazırlanan bölüm, 15. yüzyıla gelene kadar İslam dünyasında kitap satışının ne aşamalardan geçtiğini güzel bir şekilde resmediyor.

Kitabın merkezini oluşturan kısımlar, tahmin edilebileceği üzere, birincil kaynaklara dayanarak anlatılan Osmanlı sahaflığı ile ilgili bölümler.

Bu kısımlar, içerdiği pek çok kıymetli tespit ve anlatıyla beraber, kitabı meraktan okuyacak okuyucuyu sıkacaktır tahmin ediyorum. Bahsi geçen yüzlerce isim, kitap ve mekân içinde okuyucuların kaybolması oldukça muhtemel. Fakat yine bu kısımların, araştırmacılar için oldukça fazla bilgi ve veri barındırdığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Kitabın son 200 sayfasını, kullanılan terekelerden elde edilen verilerin tabloları oluşturuyor. Elden geldiğince detaylı hazırlanan bu tablolar, araştırmacılara büyük kolaylık sağlayacak nitelikte. Hangi belgeler üzerinden bu bilgilere ulaşıldığının dikkatli bir şekilde belirtilmiş olması da, araştırmacılara yön gösterici bir nitelik taşıyor. Bu tabloların daha spesifik hallerinin, aynı zamanda ekonomik verilerin grafikler üzerinden incelemelerinin de kitabın iç sayfalarında yer aldığını söylememiz gerekiyor. Yazarın salt belgelere değil, mukayeseli bir analize girişmiş olması da, yine kitabın çok önemli bir ayırt edici özelliği olarak zikredilebilir. Özellikle ekonomik dalgalanma dönemleri ile kitap fiyatlarında yaşanan dalgalanmaları karşılaştırdığı bölümler, pek çok açıdan okuyucular için ufuk açıcı nitelikte.

Bu denli derin ve etkileyici bir kitap, birkaç sayfalık bir haberde, daha fazla nasıl anlatılabilir bilemiyorum. Fakat İsmail Erünsal'ın “Osmanlılarda Sahaflık ve Sahaflar” kitabı ile çok geniş bir kitleyi Osmanlı'da kitap, ilim, esnaf gibi konulara davet ettiğini söylememiz gerekiyor.

Mehmet Erken, ısrarla tavsiye etti

Güncelleme Tarihi: 21 Aralık 2018, 12:34
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13