O iş bildiğiniz gibi değil!

Mustafa Kara önemli bir makale kaleme aldı. Tekke eğitimi ile ilgili derli toplu bilgiler veriyor bize.

O iş bildiğiniz gibi değil!

Sufi kültürünün ne olduğu, sufilerin yetiştirildiği ortamların nasıl olduğu hakkında elimizde çok fazla bilgi olmadığı halde gerek sufiler gerekse yetişme şartları üzerine rivayete dayalı pek çok söylenti ortalıkta dolanmaktadır. Mustafa Kara, Türkiye Araştırmaları Literatür dergisinde yayımladığı “Tekke Eğitimi ve Literatürü” adlı makalesinde rivayetten başka bilgiye dayalı bir “bilgilendirme” yapıyor bize. 

İnsanın eğitimi meselesi, insanlık var oluş öyküsüyle ilgilidir. İtikadımız gereği, ilk insan Âdem’den beri insanın eğitilmesi meselesi hep temel mesele olarak yerini almıştır. Bir sürü ekol, anlayış bu meseleye farklı açıdan yaklaşmaya çalışmış; böylelikle pek çok yaklaşım tarzı ve metodu ortaya çıkmıştır.

Literatür DergisiBu anlayışlardan biri de mistik kurumlar olan tekkelerin anlayışıdır. Tekkelerdeki anlayış ve eğitim tarzı, bu eğitime  karşı çıkanlar ve taraf olanlar tarafından ihtilaflı bir mesele olarak günümüzde de  tartışılmaktadır. Bu tartışmalara rağmen ne eğitim meselesiyle meşgul olanlar ne de tasavvuf tarihi araştırmacıları “tekke eğitimi” üzerine çalışma yapmışlardır.

Mustafa Kara’nın mezkur makalesi bu bahre bir kapı açması ve böyle bir çalışmanın yapılmasının gerekliliği konusunda ön bir çalışma olarak önümüzde bir ışık olarak duruyor. Kara, mezkur makalede genel bir şablon çıkararak tekke eğitimin özelliklerini 18 madde de sıralıyor. Elbette bu maddeler tekkelere hâkim anlayışa göre değişebilir. Hatta birinde olmayan diğerinde olabilir. Ya da bazıları bu maddelerden hiçbirine sahip olamayabilir. Bu yaklaşımlar da yeni araştırmacıların konusu olsun.

 

Tekke Eğitimin Bazı Özellikleri

1-Bu eğitim zorunlu bir eğitim değildir. İnsanların dinin esaslarını öğrenmeleri zorunlu olmakla beraber tekke eğitimi zorunlu değildir.

2-Belli bir yaş sınırı yoktur. Tekke eğitiminde şu yaş ya da bu yaşta bu eğitime başlanmalıdır diye bir kural yoktur.

3-Mürşid gereklidir. Sufi yolunun olmazsa olmazlarından biri bu ilkedir. “Şeyhi olmayan şeyhi şeytandır.” Sözü “Tasavvufa girmeyenin hali haraptır.” anlamında değildir. Bu söz, “kendine yolda yürümek için rehber şahsı bulmak” anlamındadır.

 4-Mürşidi aramak gerekir. Bu ilke yukarıdaki ilkeyle ilişkilidir. Herkesin mürşidini aramak ve bulmak özgürlüğü vardır. Yolcu adayının ailesinin veya yakın çevresine bağlanmak gibi bir zorunluluğu yoktur.

5-Birebir eğitimdir. Mürşid müridleriyle tek tek ilgilenir. Mürşid, ruhi yapılarına ve kültürel düzeylerine göre kendilerine “vazife” verir.

6-Mürşidler arasında mürid alışverişi vardır. Bu alışveriş günlük alışverişten farklı ruhların birbirini anlamasıdır. Bir mürid mürşidi vefat ettiğinde mürşidin halifesine bağlanabileceği gibi başka bir mürşide de bağlanabilir.

7-Teslimiyetçi bir eğitimdir. Bir mürşide bağlanan mürid bu yolda itiraz hakkına sahip değildir. İtiraz gönülden gönüle olan bağı keser.

8-Süresi belli değildir. Eğitimin süresi belli değildir. Çok kısa süre de olabilir, uzun süre de olabilir.

9-Yatılıdır/Gündüzlüdür. Tekkenin yapısına göre eğitim tekke içinde de olabilir, dışında da olabilir.

10-Masrafları genellikle vakıflar karşılar. Cami ve medreselerde olduğu tekkelerin masrafları vakıf denilen bir kurum tarafından karşılanır.

11-Özel bir mekân gereklidir. Melamiler hariç her sufi ekolün eğitim sistemine uygun mekânı vardır.

12-Türkçe, Arapça ve Farsça öğretilir. İslam medeniyetinin üç temel dili mutlaka öğretilir ve müridin bilmesi de eklenir. 

 13-Bazı klasikler topluca okunur. Müridlerin yetiştirilmesinde Gazali’nin İhya’sı, Fûsusu’l-Hikem, Futuhat-ı Mekkiye, Mesnevi, Mektubat-ı Rabbani, Ramuzu’l-Ehadis bu eserlerin bazılarıdır.

14-Günlük dualar okunur. Dua ve Hz. Peygamber'e salat u selam merkezli kitaplar okutulurdu. Bu konuda “Delailü’l-Hayrat” adlı eser önemli bir kaynaktır.

15-Güzel sanat eğitimi de verilir. Sufi geleneği öğrenmeye çalışan müridlere bu yolun ilkeleri yanında aynı zamanda istidatına göre güzel sanatların bir dalında eğitim de alır.

16-Eğitimi bitiren herkes mürşid olmaz.

17-Birden çok tarikattan el alınabilir.

18-Hayat boyu eğitim vardır. Bu eğitim hayat boyu sürer. Yolcunun mürşid olması yolcu olduğunu bilmesine engel değildir. Mürşid de olsa bir insan her zaman yoldadır.

Yaşadığımız coğrafyada bu tecrübeyi bütünüyle anlamak ise bizim işimiz. Çünkü  insanın en basit tepkisi anlamadan eylemde bulunmaktır.

Hesabı verilecek ve hesabı sorulacak pek çok mesele var.

Öncelikle kendimizden başlamak kaydıyla.

 

Arda Şeker dikkat çekti

Yayın Tarihi: 02 Ekim 2009 Cuma 07:57 Güncelleme Tarihi: 14 Ocak 2010, 23:59
banner25
YORUM EKLE

banner26